دۆسیەی دوو ووڵات لەجانتای پیرە دیپلۆماتکارێکدا

بڕیاری واشنتۆن بۆ لکاندنی دۆسیەی عێراق بە ئەرکەکانی تۆم باراکـەوە، کە هاوکات باڵیۆزی ئەمریکایە لە تورکیا و نوێنەری تایبەتی سەرۆک ترەمپە بۆ سوریا، پەیامێکی ستراتیژیی قووڵ و کۆدێکی جیۆپۆلەتیکی ئاڵۆزی لەپشتەوەیە، بۆیە هەڵەیە ئەگەر بەغدا و هەولێریش ئەم هەنگاوە وەک گۆڕانکارییەکی کارگێڕیی ڕۆتینی ببینن، یەکخستنی مەلەفی ئەم دو ووڵاتە لەناو یەک جانتای دیپلۆماسیدا و ئاراستەکردنیان لە پایتەختێکی وەک ئەنقەرەوە، ڕەهەندێکی ناوچەیی هەستیار لەخۆدەگرێت، کە وا دەخوازێت ناوەندەکانی بڕیار بە هۆشیارییەکی سیاسیی قووڵەوە مامەڵەی لەگەڵدا بکەن، هەرچەندە هەڵسەنگاندنی تەواوەتی بۆ ئەم پرسە پێویستی بە کاتی زیاتر دەبێت، بەڵام بە لەبەرچاوگرتنی پاشخان و پراکتیکی کارکردنی پێشوی ئەم کارەکتەرە لە سوریادا، نەخشە ڕێگاکەی تا ڕادەیەکی زۆر ئاشکرا و ڕوونە.

​بە دیوێکی دیکەدا، گرێدانی ئەم دوو گۆڕەپانە پڕ لە ململانێیە بەیەکەوە، تەنیا تەوزیفی پێگە و ڕۆڵە دیپلۆماسییەکان نییە لە چوارچێوەیەکی سادەدا، بەڵکو ڕەنگدانەوەی گۆڕانکارییەکی بنەڕەتییە لە تێڕوانینی نوێی واشنتۆن بۆ ئیدارەدانی تەواوی ناوچەکە و داڕشتنەوەی هاوکێشەکان لە نێو پرۆژەیەکی ستراتیژیی جیاوازدا، دەرکەوتەی سەرەکی ئەم پڕۆژە نوێیەش لەوەدا بەرجەستە دەبێت، کە ئەمریکا دەیەوێت سەرجەم مەلەفە ئاڵۆزەکان لە یەک پاکێجدا کۆبکاتەوە.

 بۆیە کە ورد دەبینەوە، دەبینین لە ئێستادا لاپەڕەکانی دۆسیەی سوریا لەناو جانتا دیپلۆماسییەکەی باراکدا پڕن لە نەخشەی سەربازی و قەیرانی ڕاگوزەر، لە هەمان کاتیشدا دۆسیە ئاڵۆزەکەی عێراق بە کۆمەڵێک تەنگژەی سەختی ئابوری و ململانێی ئایدۆلۆژی و سیاسییەوە ئاخنراوەتە نێو هەمان جانتاوە، ئەمەش هەڵگری ئەو پەیامە جیۆپۆلەتیکییەیە، کە واشنتۆن چیتر نایەوێت لەناو پەرتەوازەیی وردەکارییەکانی ناوچەکەدا ون بێت، بەڵکو بەدوای سەنتەرێکدا دەگەڕێت بتوانێت هەمو ئاراستەکان بە یەک بڕیار یەکلا بکاتەوە. بۆیە ئەم ئەرکەشی بە هەمان نوێنەرەکەی لە سوریا سپاردووە.

ئەم هەنگاوەی کۆشکی سپیش لە دەرەوەی بازنەی پێشبینییەکاندا نەبووە، بو پێیەی پێشتریش ناوبراو لە چەندین وێستگەی جیاوازدا سەردانی عێراقی کردووە و وەک هەڵگری پەیام و هۆشدارییەکانی ئەمریکا بۆ بەرپرسانی ناوخۆیی دەرکەوتووە، بەڵام ئەوەی لێرەدا جێگەی تێڕامانە، گۆڕینی ڕۆڵی ئەم کارەکتەرەیە بۆ سەرپەرشتیاری فەرمیی دۆسیەکە، ئەمەش دەرگا بەڕوی لێکدانەوەیەکی نوێدا دەکاتەوە و ڕاستەوخۆ پرسیارێکی جەوهەری دەوروژێنێت: ئایا تۆم باراک هەمان میکانیزمی مامەڵەکردنی سوریا لە عێراقیش پیادە دەکاتەوە؟

بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە و بە وردبونەوە لە شرۆڤەکردنی یەکەمین پەیامی ناوبراو پاش ڕاسپاردنی وەک نوێنەری واشنتۆن لە عێراق، گریمانەکان بەرەو ئەو ئاراستەیە دەچن هەمان مۆدێل و پراکتیکی کارکردنی پێشوی خۆی لە سوریا بۆ عێراقیش بگوازێتەوە بێگومان فەلسەفەی کارکردن و تێڕوانینە ستراتیژییەکانی باراکیش ئاشکران و جێگەی مشتومڕ نین، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، واقیعی بابەتیی هەردوو وڵات دوو جیاوازیی جەوهەری لەخۆدەگرن:

یەکەم:عێراق دەوڵەتێکی فیدراڵییە و دەسەڵات لە یەک جەمسەردا کۆنەبوەتەوە، لە پاڵ پێگەی دەستوریی هەرێمی کوردستاندا دەیان گروپی چەکداری خاوەن هەژموون هەن، کە لە دەرەوەی ئیرادە و کۆنترۆڵی دەوڵەت کار دەکەن.

دووەم: لە ڕوی پێکهاتەییشەوە کەلێنێکی قوڵ لە نێوان ژینگەی سیاسی سوریا و عێراقدا هەیە، بەپێچەوانەی سوریاوە، کە هێشتا لە قۆناغێکی ڕاگوزەریی ئاڵۆزی بێ دەستوردا دەسوڕێتەوە و حکومەتێکی هەڵبژێردراوی نیە لە بەرامبەردا عێراق خاوەنی دەستورێکی هەمیشەییە و ئەزمونی هەشت کابینەی حوکمڕانی تێپەڕاندووە، ئەم پێکهاتە دەستورییە بۆ قەوارەی هەرێمی کوردستانیش ڕاستە.

بۆیە لە ڕووکەشدا، ڕەنگە وا دەربکەوێت ئەم دوو تایبەتمەندییە ببنە بەربەست لەبەردەم دیدگا ناوەندگەراییەکەی تۆم باراک بۆ پیادەکردنی ئەزمونی سوریا لە عێراقدا بەڵام، کە لە واقیعی شاراوەی ململانێکان ورد دەبینەوە، دەردەکەوێت ئەم جیاوازییانە نابنە قەڵغانێکی ڕاستەقینە لەبەردەم ئەجێندای ئەمریکادا، چونکە لە ڕوانگەی جیۆپۆلەتیکییەوە، مامەڵەی واشنتۆن لەگەڵ عێراقدا لەسەر بنەمای دەوڵەتێکی خاوەن سەروەریی تەواوەتی ئیعتیباری وەرنەگرتووە، بەڵکو وەک گۆڕەپانێکی ستراتیژی تەماشای دەکات و بە کردەییش کۆنترۆڵی جومگە بونیادییەکانی کردووە.

بۆ سەلماندنی ئەم واقیعەش، هەژموونی ڕەهای ئەمریکا بەسەر کەرتی وزە، سیستەمی دارایی و قۆرخکردنی جوڵەی دۆلار، وای کردوە بڕیاری سیاسی و ئابووری لە بەغدا بەشێوەیەکی ئۆرگانیک گرێدراوی ئیرادەی ئەمریکا بێت، تەنها ئەوەی لێرەدا وەک ئاستەنگ دەردەکەوێت ئەوەیە مامەڵەکردن لەگەڵ دەیان گروپ و ئاراستەی جیاوازدا پرۆسەیەکی ئاڵۆز و تاڕادەیەک سەرئێشەیە بۆ ئەمریکا، هەر لەبەر ئەم هۆکارەیە تۆم باراک کار بۆ گەڕاندنەوەی مەرکەزییەت و کۆکردنەوەی هێز دەکات لە بەغدا، تاوەکو پرۆسەی بەڕێوەبردن و بەکارهێنانی ئەو فشارە ئابوورییانە لە ڕێگەی تەنیا یەک سەنتەری بڕیارەوە ئاسانتر بکات.

لە میانی ئەم هاوکێشەیە و کارکردنی واشنتۆن بۆ چڕکردنەوەی دەسەڵاتەکان لە یەک ناوەندی بڕیاردا، خاڵێکی ستراتیژیی گرنگ هەیە و پێویستە لە هەڵسەنگاندنی دەرئەنجامەکاندا لەبەرچاو بگیرێت، ئەویش جیاوازیی قەبارەی لێکەوتەکانە لەسەر لایەنەکان، لەسەر ئاستی ماڵی شیعە، دەبینین ئەم پێکهاتەیە تا ڕادەیەکی زۆر لە دەرهاویشتە نەرێنییەکان پارێزراوە، چونکە ئەگەر ئەجێنداکەی تۆم باراک بۆ هەڵوەشانەوەی هێزە وەلائی و گروپە چەکدارەکانیش بەتەواوی جێبەجێ بکرێت، ئەوا لە کۆتاییدا زیانێکی وا گەورە بەر پێگەکەیان ناکەوێت

.لە ئێستاشدا بەشێک لەو هەنگاوانە چونەتە بواری جێبەجێکردنەوە و چەند گروپێک بڕیاری خۆهەڵوەشاندنەوەیان داوە هەرچەندە ڕەنگە ئەمە خۆگونجاندن و پاشەکشەیەکی تاکتیکی بێت بۆ خۆپاراستن لە گورزەکانی قۆناغی داهاتوو و خۆ حەشاردان بێت لەناو دامەزراوە فەرمییەکانی دەوڵەتدا، بەڵام لە کۆتاییدا بە هەر ئاراستەیەکدا هاوکێشەکە بشکێتەوە، شیعەکان وەک پێکهاتەی زۆرینە چ لە ڕێگەی کایەی دیموکراسییەوە بێت یان باڵادەستیی مەیدانی هەر جڵەوی دەوڵەت و جومگە هەستیارەکانی حوکمڕانی لە دەستی خۆیاندا دەهێڵنەوە.

لە سەر ئاستی پێکهاتەی سوننەش، ئەقڵیەتی سیاسیی ئەم پێکهاتەیە لە بنەڕەتەوە لەسەر بنەمای دەوڵەتی ناوەندگەرا داڕێژراوە و لەگەڵ سیستەمی فیدراڵیدا ناتەبان، لە ئێستاشدا تەنها هاوبەشێکی ناو حکومەتن و خاوەنی هێزی چەکداری دەرەوەی دەوڵەت نین هاوکات لە ڕووی هەرێمایەتیشەوە ئاراستە سیاسییەکانیان گرێدراوی ئەو جەمسەرانەیە، کە هاوتەریبی دیدگاکانی واشنتۆنن، بۆیە نەک هەر بە شێوەیەکی پراگماتیکی لەگەڵ ئەم شەپۆلی ناوەندگەراییەدا دەگونجێن، بەڵکو بە ئاسانی و وەک بەشێکی سروشتی لەناو ئەجێنداکەی تۆم باراکدا جێگەیان دەبێتەوە و نابنە هیچ ئاستەنگێک لەبەردەمیدا.

ئەوەی لێرەدا وەک پرسیارێکی چارەنوسساز دەمێنێتەوە، قەبارەی ئەو مەترسییە گەورانەیە، کە سێبەر دەخەنە سەر هەرێمی کوردستان، لە کاتێکدا هێزە عێراقییەکان بە خێرایی و بە ئاسانی لەژێر چەتری دەوڵەتدا خۆیان ڕێکدەخەنەوە، پرسیارە جەوهەرییەکە ئەوەیە، ئایا هەرێمی کوردستان بەم دۆخە لێکترازاو و چەقبەستووەی ئێستایەوە، دەتوانێت سەنگی فیدراڵیی خۆی لەبەردەم شەپۆلی فشارە ناوەندگەراییەکاندا بپارێزێت؟

​وەڵامی ئەم هاوکێشە ئاڵۆزە پەیوەستە بە درککردن بەو ڕاستییەی، کە سیاسەتی نێودەوڵەتی و ستراتیژیی نوێی واشنتۆن، چیتر گرەو لەسەر هاوسۆزی و بیرەوەریی هاوپەیمانێتییەکانی ڕابردو ناکات، بەڵکو لەم قۆناغەدا تەنیا مامەڵە لەگەڵ واقیعی هێز و دامەزراوەی کارا و یەکگرتودا دەکات. لەبەردەم ئەم تەوژمە نوێیەدا، کۆتاییهێنان بە پەرتەوازەیی ناوخۆیی و خێرا سەرپێخستنەوەی دامەزراوە شەرعییەکان، تەنیا بژاردە نییە، بەڵکو تاکە زامنی پاراستنی پێگە و قەوارەی دەستووریی هەرێمە، ​تەنیا بەم هەنگاوەش، هەرێمی کوردستان دەتوانێت خۆی لە پێگەی ئەکتەرێکی لاواز و پەرتەوازەوە ڕزگار بکات و بە سەنگێکی سیاسیی یەکگرتو و قورساییەکی دامەزراوەییەوە مامەڵەیەکی هاوسەنگ لەگەڵ ئەم گۆڕانکارییە خێرایانە و خودی تۆم باراکـیشدا بکات بەتایبەتی کە ئەم کارەکتەرە دیپلۆماسییە، پاشخانێک و ئەزموونێکی تاڵی لە مامەڵەکردن لەگەڵ پرسی کورد لە سوریادا هەیە.

 بە پێچەوانەوە، مانەوە لەم دۆخە پڕ لە کەلێن و ناکۆکییە ناوخۆییەدا، هەرێم دەکاتە کارتێکی سوتاو لە دەستی نوێنەرەکەی واشنتۆن  و دەرفەتی ئەوەی پێ دەبەخشێت بە ئاسانی گێچەڵ بەپێگەی دەستووریی هەرێم  بکات، ئەمەش  ئاواتی هیچ کوردێکی دڵسۆز نییە، سەرئەنجام با چاوەڕوان