قەیرانی  ئەدەبی  منداڵان، هۆکار و چارەسەر

(خەیاڵی منداڵان ئەو بناغەیەیە  کە داهاتووی  گەشی  لەسەری بونیاد دەنرێت،  ئەدەبی منداڵانیش  ئەو کلیلەیە  کە  دەرگای هیوا و داهێنانیان بۆ دەکاتەوە – عەبدول تەواب یوسف)

لە کۆمەڵگەیەکدا کە سیستمی  کارگێڕی و دارایی  لە قەیراندا بێت، هیچ  پلان و ستراتیژێک  بەدی نەکرێت  بۆ چارەسەر، بەبێ هیچ لێکدانەوە  و ئەمسەر و ئەوسەرێک، ئەو سیستمە گیرۆدەی  گەندەڵی و خراپ بەکارهێنانی  دەسەڵات بووە.

کاتێ مڕووی گەندەڵی  لە  شانەی هەنگ  ئەدات  بێگومان لە جیاتی شیرینی هەنگوین، تاڵی بێ بەرهەمی  ئەچنینەوە.

لەکاتی داپۆشینی  گەندەڵی و بەردەوام  بوونی نادادی لە کایەکانی ژیاندا، جگە لە بینینی تاریکی، هیچ مەودایەک  بەدی ناکرێت بۆ تروسکەی ئومێد و ئایندە.

لەسەر نەبوونی دیدگا و بیرۆکە و پلان بۆ پەروەردە، تا ناڕوونی لە فەلسەفەی پەروەردەیی  بە هۆکاری  نا ڕوونی  فەلسەفەی حوکمڕانی و دەسەڵاتداری لە هەرێمی کوردستان، قەیرانی پەروەردەش سەری هەڵداوە و ساڵ لە دوای ساڵ، کەلێن و کەلەبەر و قەیرانەکانی ئەو سێکتەرە گەورەتر دەبن. ئێمە لەسەر ئەو بەشە گرنگەی ژیان کە پەروەردەیە، چەندین وتارمان  نوسیوە و ئاماژەمان بە گرفتەکانی  پەروەردە کردووە و ڕێگەچارەمان بۆ داناوە، بەڵام نە کەس  کاری پێکردووە نە لایەنی پەیوەندیدار ئەیانخوێنێتەوە.

 بۆیە لە وتاری ئەمجارەماندا ئاماژە و سەرنجەکانمان  دەخەینە سەر بەشێکی گرنگ  کە زیاتر وابەستەی  پەروەردە یە  ئەویش  ئەدەبی  منداڵانە، هەر بۆیە لای ئێمە گرنگ و جێی  ئەوەیە هەڵوێستەی لەسەر بکرێت، کاتێ شیکاری بۆ ئەو پرسە  دەکەیت، دەزانیت  ئەویش چەندە وابەستە و گیرۆدەی  چەقبەستن و دواکەوتن هاتووە، کە هۆکارەکەی ئەو شێوازە خراپ و وابەستەیەیە کە بەهۆکاری جیاواز ڕووبەڕووی بۆتەوە، گرنگترینیان گرنگی پێ نەدان و پەراوێزخستنە، وەک چۆن لە سێکتەرە سەرەکیەکەی پەروەردەدا کراوە.

پێمباشە هەموو هۆکارەکانی قەیرانی ئەدەبی منداڵان و گرنگی و بایاخی ئەو ئەدەبە و ڕێگاکانی چارەسەری قیرانەکان  بەخاڵ دیاری بکەم  لەبەر دوو هۆکار

یەکەم: کورتکردنەوەی بابەتەکە

دووەم: گەیاندنی پەیامەکە بە ئاسانی و ڕوونی

گرنگی ئەدەبی منداڵان لەم خاڵانەدا کورت دەکرێتەوە:

١-پەرەسەندنی خەیاڵ و داهاتوو، واتا پێدانی خەیاڵکردن

٢-ئەدەبی منداڵ ڕێگە بە منداڵان  دەدات بە شێوەی خۆیان مەبەستیانە جیھان دروست بکەن

٣-باشترکردنی توانای خوێندنەوە و نووسین

٤-گفتوگۆ و وتووێژ و چیرۆک‌ وا دەکات چێژ بە منداڵ ببەخشێت

٥-زاراوە و وشە نوێکان فێری منداڵ دەکات

٦-پشتیوانی بە پەرەسەندنی ڕۆشنبیری و بیرکردنەوە دەدات لای منداڵ

٧-منداڵ فێری پرسیارکردن و تێگەیشتن و چاکتر بیردکردنەوە دەبێت

٨-گەشە پێدان و پەروەردەکردنی ئارەزووەکان لای منداڵ

٩-هەنگاوەکانی دڵنیابوون و دڵسۆزی دیاری دەکات

١٠-چیرۆک دەبێتە هۆکاری کردار و هەستەکان یەک دەخات

١١-منداڵ فێری گەیشتنی بە هەست و مافەکانی تر دەکات

١٢-ئاراستەکردن بۆ زانست و کەلتووری و ناساندنی  کۆمەڵگە

١٣-ئەدەبی منداڵ کەلتور، ناساندن و ناسنامەی  گەلی خۆی و کاری باشی ژینگەویستی و خزمەتگوزاری  دەناسێنێت

١٤-قوڵکردنەوەی  توانای  کۆمەڵایەتی  بوون، وتووێژ کردن باش دەکات

١٥-چیرۆک،  هەڵسەنگاندن منداڵ  فێری وتاردان و گوێگرتن دەکات

١٦-کەمکردنەوەی فشار و ئاستەنگی دەرونی

١٧-خوێندنی چیرۆک بۆ منداڵ، هەست کردن  بە ئارامی  و دڵنیایی درووست دەکات

١٨-پەروەردە کردنی خولیا و خۆ پەروەردە کردن

١٩-منداڵ لە چیرۆکەکاندا خۆی دەبینێت و خۆی دەناسێت

٢٠-باشترکردنی توانای چارەسەرکردنی کێشە و گرفتەکان

٢١-لە ڕووداوە ئەدەبییەکاندا توانای بریاردانی دروستی دەبێت

٢٢-باشترکردنی پەیوەندی نێوان دایباب  و منداڵ  لەو  چیرۆکانەی  دەخوێندرێن، نزیکی و پەیوەندی نێوانیان پتەو و مکۆم دەکات

قەیرانی  ئەدەبی  منداڵان  چەند  هۆکارێکی  سەرەکی  ئەگرێتەوە  لەوانە:

١-کەمی  کتێب  و بەرهەمی  ئەدەبی  تایبەت بە منداڵان.

٢-لاوازی  چۆنیەتی  و ناوەڕۆکی  هەندێک  لە بەرهەمە  ئەدەبییەکان.

٣-دوورکەوتنەوەی  منداڵان  لە  خوێندنەوەی  کتێب.

٤-کاریگەریی  زۆری  بەکارهێنانی  تەکنەلۆجیا و تۆڕە  کۆمەڵایەتییەکان  لەلایەن  منداڵانەوە

٥-کەمی  پشتگیریی  خێزان  بۆ خوێندنەوە

٦-نەبوونی  بەرنامە  و چالاکیی ئەدەبی  بۆ منداڵان  لە  قوتابخانەکان

٧-کەمی  گۆڤار و بڵاوکراوەی  تایبەت  بە  منداڵان

٨-وەرنەگرتنی  پێداویستی  و ئارەزووە  تەمەنییەکانی  منداڵان  لە  نووسینەکاندا

٩-کەمی  وێنەکێشان  و دیزاینی  سەرنجڕاکێش  لە کتێبەکان و گۆڤارەکانی تایبەت بە منداڵان

١٠-نەبوونی  هاندان  بۆ  نووسەران  و بەرهەمهێنەرانی  ئەدەبی  منداڵان

  چۆنێتی  چارەسەرکردنی  قەیرانی  ئەدەبی  منداڵان، بەم هەنگاوانە دەکرێت:

١-زیادکردنی  بەرهەمی  ئەدەبی  جوان  و گونجاو بۆ تەمەنی جیاوازی  منداڵان

٢-هاندان و پاڵپشتی  نووسەران و هونەرمەندانی  بواری  ئەدەبی  منداڵ

٣-چاککردنی  کوالێتی  و ناوەڕۆکی  کتێبەکان

٤-بڵاوکردنەوەی  کەلتووری  خوێندنەوە  لەناو  خێزان و قوتابخانەکاندا

٥-دابینکردنی  کتێبخانەی  تایبەت  بە  منداڵان

٦-ڕێکخستنی پێشبڕکێ، کۆڕ و چالاکیی ئەدەبی بۆ منداڵان

٧-سوودوەرگرتن لە تەکنەلۆجیا بۆ پێشخستنی ئەدەبی منداڵان (کتێبی ئەلیکترۆنی، چیرۆکی  دەنگی و بەرنامە  فێرکارییەکان)

٨-گرنگیدان بە وێنەکێشان و دیزاینی  سەرنجڕاکێشی گۆڤار و کتێبەکان

٩-وەرگرتنی  بۆچوون  و پێداویستیی  منداڵان  لە کاتی ئامادەکردنی  بەرهەمەکاندا

١٠-زیادکردنی  وەرگێڕانی  بەرهەمە  ئەدەبییە  بەناوبانگەکانی  جیهان  بۆ زمانی کوردی

١١-پاڵپشتی  دارایی  و مەعنەوی  لەلایەن دامەزراوە  پەروەردەیی  و ڕۆشنبیرییەکانەوە

١٢-تەرخانکردنی  کاتێکی  دیاریکراو بۆ خوێندنەوەی  ئازاد لە  قوتابخانەکان.