بەغدا و واشنتۆن لــە دیداری تەمــوزدا چی دەچنـنەوە؟

هەڤاڵ عارف

بڕیارە لە ناوەڕاستی مانگی تەمموزدا، سەرۆک وەزیرانی عێراق وەک یەکەمین وێستگە لە دوای وەرگرتنی پۆستەکەی سەردانی فەرمی خۆی بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ئەنجام بدات ئەم سەردانە، کە لەسەر ئاستی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی گرنگییەکی زۆری پێدەدرێت، تەنها سەردانێکی پرۆتۆکۆڵی ئاسایی نییە، بەڵکو وێستگەیەکی یەکلاکەرەوەیە بۆ داڕشتنەوەی پەیوەندییەکانی نێوان بەغدا و واشنتۆن لە قۆناغەکانی ئێستا و داهانوشدا، ئەرکی زەیدی لەم گەشتەدا قورسە، چونکە دەبێت لەسەر پەتێکی باریک هاوسەنگییەک لە نێوان داواکارییەکانی ئەمریکا و فشارە ناوخۆییەکاندا دروست بکات، بەبێ ئەوەی لایەنێکیان لەسەر حیسابی ئەوی دیکە پەراوێز بخات.

قەیرانەکان و پێویستییەکانی بەغدا:
کات و ساتی ئەم گەشتە لەتەوقیتێکدایە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە قۆناغێکی هەستیار و ئاڵۆزدا تێدەپەڕێت، بەتایبەتی ناوچەکە تازە لە ململانێیەکی سەخت و جەنگێکی وێرانکەر دەرچوە، عێراقیش وەک بەشێکی کاریگەری ئەم ناوچەیە، نەیتوانیوە خۆی لە شەپۆلی ئەو قەیرانانە بەدور بگرێت، لە ڕوی ناوخۆییەوە بەهۆی لێکەوتە ئابوورییەکان، هەڵاوسان و ناجێگیری بەهای دراوەوە زیاتر توشی گرفتی ئابوری و قەیرانی کەمیی نەختینەیی بوەتەوە، ئەمەش ڕاستەوخۆ دەگەڕێتەوە بۆ کەمبونەوەی داهاتی نەوت وەک یەکێک لە باجەکانی ئەو جەنگەی، کە ئاستەنگی گەورەی بۆ جوڵەو ئاسایشی دەریاوانی لە گەرووی هورمز دروستکرد، لەم   هەلومەرجەشدا بۆ دەربازبون، بەغدا پێویستییەکی زۆری بە پاڵپشتیی و هەماهەنگی واشنتۆن هەیە بۆ تێپەڕاندنی ئەم قەیرانانە، بەتایبەتی بۆ سوککردنی هەندێک لە فشارە داراییەکان و قوڵکردنەوەی لێکتێگەیشتنەکانی لەگەڵ گەنجینەی فیدراڵی و ڕاکێشانی کۆمپانیاکانی ئەو وڵاتە بۆ وەبەرهێنان لە عێراقدا، بە مەبەستی بوژاندنەوەی ژێرخانی ئابوری و سەقامگیریی بازاڕ.

هەنگاوە پێشوەختەکان:
وەک ئامادەکارییەکیش بۆ ئەم گەشتە گرنگە و بۆ نیشاندانی نیازپاکی و ئامادەیی بەغدا، سەرۆک وەزیران هەندێک هەنگاوی پێشوەختەی ناوە، لەوانە ئەنجامدانی گۆڕانکاریی لە چەند جومگەیەکی ئەمنی و داراییدا، هاوتەریب لەگەڵ ئاشکراکردنی کۆمەڵێک دۆسیەی گەندەڵی و دەستگیرکردنی چەند بەرپرسێکی حکومی تێوەگلاو لەو پرسانەدا، بێگومان ئەمەش وەک پەیامێکی ڕوون بۆ واشنتن خوێندنەوەی بۆ دەکرێت سەبارەت بە جددیەتی حکومەتەکەی لە پرسی چاکسازی و کۆنتڕۆڵکردنی دامەزراوە هەستیارەکاندا، هەموو ئەم هەنگاوانەش هاوکاتن لەگەڵ سەردانەکەی چەند ڕۆژی ڕابردوی تۆم باراک بۆ بەغدا، کە ئامانج لێی زەمینەسازییەکی تۆکمە و داڕشتنی نەخشەڕێگای گفتوگۆکان بو، تاوەکو دەرەنجامی کۆبونەوەکانی کۆشکی سپی لە لێکتێگەیشتنی ڕوکەشەوە بپەڕنەوە بۆ ڕێککەوتنێکی کرداری و ستراتیژییەکی واقیعی.

ئامانجەکانی واشنتۆن و خاڵە لاوازەکانی زەیدی:
لە بەرامبەریشدا، ئەوەی واشنتۆن دەیەوێت وەک ئامانجی سەرەکی لەم دیدارەدا بیچنێتەوە، پەیوەستە بە دۆسیەی ئەمنییەوە، کە قورسترین تەوەری دانوستانەکانە لەسەر مێزی کۆشکی سپی، واشنتۆن بە ڕوونی چاوەڕوانی هەنگاوی یەکلاکەرەوە دەکات بۆ هەڵوەشاندنەوەی گروپەکان و قۆرخکردنی چەک تەنها لەدەستی دەوڵەتدا، تا دڵنیا بێت عێراق نابێتە هەڕەشە بۆ سەر بەرژەوەندییەکانی، لێرەدا خاڵی لاوازی زەیدی لەم سەردانەدا لە دوو ڕەهەندی سەرەکیدا دەردەکەوێت، یەکەمیان، تا ئێستا نەیتوانیوە هەنگاوی عەمەلی و بەرچاو بۆ هەڵوەشانەوە یان ڕێکخستنەوەی ئەو گروپانە بنێت کە واشنتۆن چاوی لەسەریەتی، چونکە بەشێکیان بە توندی ئەم هەنگاوە ڕەتدەکەنەوە.
دووەمیان، ناتەواویی کابینەی حکومەتەکەیەتی، کە تا ئێستا چەند وەزارەتێکی بەتاڵن، خۆ ئەگەر ناوبراو پێش گەشتەکەی ئەم بۆشاییە سیاسییە پڕنەکاتەوە، ئەوا بەدڵنیاییەوە لە دیدی کۆشکی سپییەوە وەک خاوەن پێگەیەکی ناوخۆیی لەرزۆک دەردەکەوێت، کە هێشتا نەیتوانیوە ماڵی ناوخۆیی خۆی ڕێکبخاتەوە بۆیە کۆبوونەوەی ئەم دوو خاڵە لاوازە، ئاستەنگێکی گەورەی لەبەردەم زەیدیدا دروستکردووە بۆ یەکلاییکردنەوەی مەلەفەکان و سەرخستنی دانوستانەکان بەبێ تێکدانی ئاشتیی ناوخۆیی

چوارچێوەی هەماهەنگی و زەیدی:
لە لایەکی دیکەشەوە، هەڵوێستی چوارچێوەی هەماهەنگی وەک پێکهێنەری سەرەکی حکومەت، کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر بڕیارەکانی سەرۆک وەزیران هەیە و بە هەستیارییەوە چاودێریی ئەم سەردانەی دەکەن، ئەمەش ناچاری دەکات هاوسەنگییەکی قورس ڕابگرێت، چونکە نە دەتوانێت بەتەواوی مل بۆ مەرجەکانی واشنتۆن بدات و هێڵە سورەکانی چوارچێوەی هەماهەنگی ببەزێنێت، نە دەشتوانێت پشتگیری چارەنووسسازی ئەمریکا بۆ ڕزگارکردنی ئابوریی عێراق لەدەست بدات، بۆیە ئەرکی سەرەکیی ناوبراو لەم گەشتەدا، دۆزینەوەی خاڵی هاوبەش و دروستکردنی هاوسەنگییە لە نێوان ئەم دوو جەمسەرە جیاوازەدا، رەنگە ئەمەش کارێکی هەروا ئاسان نەبێت.
گرنگی نوێنەرانی ​کورد  لە شاندەکەی عێراقدا:
لە پاڵ ئەم تەوەرە ئاڵۆزانەدا، پرسی پێکهاتەی شاندی یاوەری سەرۆک وەزیران و ئاستی بەشداریی هەرێمی کوردستان، ڕەهەندێکی دیکەی گرنگی ئەم سەردانە پێکدەهێنێت، لە گۆشەنیگایەکی سیاسییەوە، ئامادەیی نوێنەرانی باڵای کورد لە چوارچێوەی شاندی فەرمیی عێراقیدا بۆ واشنتۆن، نەک تەنها پێگەی هەرێم لە پاراستنی بەرژەوەندییەکانی و بەکارهێنانی سەرچاوە سروشتییەکانی لە مەلەفی وزەدا دەپارێزێت، بەڵکو وەک کارتی نیشاندانی سەقامگیریی ناوخۆیی عێراقیش خزمەت دەکات، بۆیە بوونی نوێنەرانی کورد لەناو شاندەکەدا، وێنەی پەیوەندییەکی تەندروست بە واشنتۆن دەگەیەنێت کە، هەمیشە بە گرنگییەوە دەڕوانێتە ئاستی هەماهەنگیی نێوان هەولێر و بەغدا و پێگەی دانوستانکاریی سەرۆک وەزیرانیش لە مامەڵەکردن لەگەڵ قەیرانەکاندا بەهێزتر دەردەخات.

کۆتایی:
سەرئەنجام، سەردانەکەی ناوەڕاستی مانگی تەمموز تاقیکردنەوەیەکی ڕاستەقینەیە بۆ هێز و کارامەیی دیپلۆماسی سەرۆک وەزیران لە بەڕێوەبردنی قەیرانەکاندا، سەرکەوتنی گەشتەکە پەیوەستە بە لێهاتوویی ناوبراو لە دەستەبەرکردنی پاڵپشتی ئابوری و قوتارکردنی عێراق لەو سزایانەی، کە واشنتن هەمیشە وەک کارتی هەڕەشە بۆ بەدەستهێنانی داواکارییەکانی بەکاری دەهێنێت، ئەمەش لە بەرامبەر سەلماندنی ئیرادەی حکومەتەکەی بۆ سەپاندنی هەژمونی دەوڵەت و کۆنتڕۆڵکردنی تەواوەتی دۆخی ئەمنی بەبێ ئەوەی بچێتە ژێر باری هیچ مەرجێکی سەپێندراوەوە، کە بە زیان و پێشێلکاری بۆ سەروەری ووڵات بشکێتەوە، دواجار هەر لێکتێگەیشتن و بڕیارێک لەم سەردانەدا بکەوێتەوە، تەنها چارەسەرێکی کاتی نابێت، بەڵکو دەبێتە نەخشەڕێگایەک و ئاراستەی داهاتوی سیاسی، ئەمنی و ئابوریی عێراق بۆ چەندین ساڵی داهاتو دیاری دەکات.
ئەوەی ماوەتەوە بوترێت ئەم پرسیارەیە، ئایا سەرۆک وەزیران دەتوانێت بە لێزانانە ئەم هاوکێشە ئاڵۆزە تێپەڕێنێت و بە دەستکەوتی واقیعییەوە بۆ بووژاندنەوەی سەقامگیریی ئابووری و ئەمنی بگەڕێتەوە بەغدا؟ یان قورسیی مەرجەکانی کۆشکی سپی و بەربەستە ناوخۆییەکان و  ئەو چەکانەی لە دەرەوەی دەسەڵاتی دەوڵەتن، سەردانەکە تەنها لە بەیاننامەیەکی دیپلۆماسیی ڕووکەش و بێ ئەنجامدا کورت دەکەنەوە؟ باچاوڕوان بین.