گەمەی دەوڵەت و هێڵە سوورەکانی کورد: ئاشتی لە لێواری هەڵدێردا

ئەگەر دیدگای تورکیا نەگۆڕدرێت، مانگی تەمموز مەرگی پرۆسەی ئاشتییە

پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک لە تورکیا، کە دوای بڕیاری مێژوویی پەکەکە بۆ کۆتاییهێنان بە تێکۆشانی چەکداری و ڕێوڕەسمی سیمبولیی سووتاندنی چەکەکان لە ١١ی تەممووزی ٢٠٢٥دا هیوایەکی گەورەی خوڵقاند، ئێستا لە قۆناغێکی یەکجار هەستیار و مەترسیداردایە. لە کاتێکدا لایەنی کوردی و ڕای گشتی چاوەڕوانی تێپەڕاندنی یاسایەکی چوارچێوەی گشتگیر دەکەن لە پەرلەمانی تورکیادا، هەنگاوە یەک لایەنەکان و سستەکانی ئەنقەرە، شانبەشانی گۆشەگیریی نوێی سەر ئۆجەلان، پرۆسەکەیان بەرەو بنبەست بردووە.

شکستی متمانە: گۆشەگیریی نوێ و ئامادەنەکردنی یاسای هاوبەش

سەرەکیترین هۆکاری پاشەکشەی پرۆسەکە لەم قۆناغەدا، بۆ نەبوونی دیالۆگی ڕاستەقینە و بێبەشکردنی دانوستانکاری سەرەکی، عەبدوڵڵا ئۆجەلان، لە پێوەندیگرتن دەگەڕێتەوە.

ڕەمزی کارتاڵ، هاوسەرۆکی کۆنگرەی گەل لە هەڵسەنگاندنەکەیدا بۆ ئاژانسی (ANF) دەڵێت:«لە دوایین دیدار لە ٢٤ی ئایارەوە تا ئێستا (نزیکەی ٥٠ ڕۆژە)، هیچ دیدارێک لەگەڵ ڕێبەر ئاپۆ ئەنجام نەدراوە. ئەگەر یاسایەکی چوارچێوە بۆ ئەم پرۆسەیە هەیە، دەبێت ڕەشنووسەکەی لەگەڵ ئۆجەلان و تەڤگەری ئازادیدا هاوبەش بکرێت. نزیکبوونەوە بە عەقڵییەتی یەک لایەنەی "کردمان و بوو" دەبێتە هۆی ئەوەی کە ئەم یاسایە بە مردوویی لەدایک ببێت.»

کارتاڵ ڕوونیدەکاتەوە کە بانگەشەکانی میدیای نزیک لە دەسەڵات سەبارەت بە وەرگرتنی ڕای ئۆجەلان دوورن لە ڕاستییەوە؛ چونکە ئەگەر ڕێککەوتنێک هەبووایە، دەوڵەت ڕێگەی بە شاندی ئیمراڵی، پارێزەران و بنەماڵەکەی دەدا دیدارەکەی لەگەڵدا بکەن.

مەرجەکانی کورد بۆ بەردەوامبوونی پرۆسەی ئاشتی

لە بەرامبەر بێدەنگی و مانۆڕەکانی ئەنقەرەدا، تەڤگەری ئازادیی کورد و دەم پارتی (لە ئەنجامنامەی کۆبوونەوەی گشتیی ئەنجوومەنی پارتەکەی لە تەممووزی ٢٠٢٦دا) چەند مەرجێکی نەگۆڕیان بۆ بەردەوامی پرۆسەکە و جێبەجێکردنی چەکدانانی کۆتایی دیاری کردووە:

1. ڕەخساندنی مەرجی ژیان و کارکردنی ئازاد بۆ عەبدوڵڵا ئۆجەلان: کارتاڵ جەخت دەکاتەوە کە گواستنەوەی شەڕ بەرەو دۆخی سیاسی پێویستی بە ئەندازیار و کۆدی سەرەکی هەیە کە ئەویش ئۆجەلانە؛ بەبێ سەرپەرشتی و ڕێنوێنییە ڕاستەوخۆکانی ئەو لە دەرەوەی گۆشەگیری، مەحاڵە گەریلا چەک دابنێت و بەشداری پرۆسەکە بێت.
2. یاسایەکی چوارچێوەی بەرفراوان و گشتگیر: دەم پارتی لە ئەنجامنامەکەیدا داوا دەکات کە یاساکە دوور بێت لە ڕێسای تەسک و کورتخایەن. پێویستە ئەم یاسایە گەڕانەوەی ئارام و بەکەرامەت، ئازادی زیندانیانی سیاسی، و زەمینەی بەشداریی سیاسیی دیموکراتیک بۆ هەموو لایەک بە بێ جیاکاری دەستەبەر بکات.
3. بەستنەوەی پرۆسەکە بە ئازادی جەستەیی ئۆجەلانەوە: هێلین ئومێد، ئەندامی تەڤگەری ئازادیی کوردستان، لە هەڵسەنگاندنێکی تایبەتدا لە "مەدیاخەبەر تیڤی"دا بە ڕوونی مەرجی کۆتایی ڕادەگەیەنێت:

«لە دەستپێکی پرۆسەکەوە لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٥، هەموو هەنگاوەکانمان بەستووەتەوە بە ئازادیی جەستەیی ڕێبەر ئاپۆوە. ئەگەر لایەنی بەرامبەر دەیەوێت پرۆسەی چەکدانان بەردەوام بێت، دەبێت بزانێت کە ئەمە تەنیا لە ڕێگەی ئازادیی جەستەیی ئەوەوە دەبێت. لە دەرەوەی ئەوە، هیچ هێزێک ناتوانێت ناچارمان بکات هەنگاوێک بنێین.»

 پڕۆژەیاساکەی ئاکپارتی و ڕۆژنامەی تورکیا: ململانێی دیالۆگ لەگەڵ لۆجیکی 'تەسلیمبوون'

کێشەی سەرەکی کاتێک دەردەکەوێت کە دیدگای ڕاستەقینەی دەوڵەتی تورکیا لە میدیاکانیاندا ئاشکرا دەبێت. بەپێی ڕاپۆرتێکی ڕۆژنامەی تورکیا (Türkiye Gazetesi)، ئەو پڕۆژەیاسایەی کە ئاکپارتی ئامادەی کردووە، نەک هەر وەڵامی مەرجەکانی کورد ناداتەوە، بەڵکو تەواو پێچەوانەی چەمکی ئاشتییە.

نەبوونی پێگەی تایبەت و مافی هیوا: پڕۆژەکە هیچ پێگەیەکی تایبەت بە ئۆجەلان نادات و مافی هیوای تێدا بەش ناکرێت.

نزیکایەتییە کلاسیکەکان (یاسای پەشیمانی): بەپێی ڕۆژنامەکە، پڕۆژەیاساکە بە تەواوی دوورە لە لێبووردنی گشتی؛ تەنیا ڕێگە بە گەڕانەوەی ئەو گەریلایانە دەدات کە "دەستیان لە شەڕدا نەبووە" (کە بە ٣ بۆ ٤ هەزار کەس دەخەمڵێنرێن) لە بەرامبەر ئازادکردنی ٤ هەزار زیندانیدا. ئەمەش ڕێک ئەو "یاسای پەشیمانی و گەڕانەوەیەیە" کە ڕەمزی کارتاڵ هۆشداری لێدابوو و بە "نزیکایەتییەکی کلاسیکی بێبەها" ناوی بردبوو کە متمانە لەناو دەبات.

پیلانگێڕی ئەمنی لە پشت پەردەوە: هاوکات لەگەڵ ئەم پرۆسەیەدا، ئیبراهیم کاڵن، سەرۆکی میت، لەگەڵ بەغدا سەرقاڵی گفتوگۆیە بۆ گواستنەوەی سەرکردەکانی پەکەکە بۆ دەرەوەی ناوچەکە. ئەمەش، هاوشانی هێڵە سەربازییەکانی کۆبوونەوەی ناتۆ لە ئەنقەرە (٧-٨ی تەممووز)، نیشانی دەدات کە تورکیا هێشتا چارەسەرەکە تەنیا لە چوارچێوەی سەربازی و پاکتاوکردندا دەبینێت.

دەرئەنجام

کۆکردنەوەی پەیامەکانی هێلین ئومێد، ڕەمزی کارتاڵ و ئەنجامنامەکەی دەم پارتی لە بەرامبەر پلانە دزەپێکراوەکانی ڕۆژنامەی تورکیادا، ڕاستییەکمان بۆ دەردەخات: پرۆسەی ئاشتی بەهۆی هەنگاوە تاکلایەنە و سستەکانی دەوڵەت و گۆشەگیریی سەر ئۆجەلان، بە خێرایی بەرەو مەرگ دەچێت. پرۆسەیەک کە کورد بە مەرجی "ئازادیی ئۆجەلان و یاسای گشتگیر" قبوڵیەتی، بەڵام ئەنقەرە دەیەوێت بە لۆجیکی کلاسیکی "پەشیمانی و گواستنەوەی سەرکردەکان" بێدەنگی بکات. بەبێ گۆڕینی ئەم دیدگایە لە مانگی تەممووزدا، پرۆسەکە بە تەواوی کۆتایی پێدێت.