قەیرانی گەرووەکان و هەڵاوسانی بێوێنە؛ هەرێمی کوردستان بێ ستراتیژ بەدیار گرانی و داڕمانی ئابورییەوە

دوای خاوکردنەوەی هێرشەکانی نێوان ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران و گۆڕینی ستراتیژیی هێرشی ئاسمانی بۆ گەمارۆی دەریایی و ئابووری، ئێران لە ڕێگەی حوسییەکانی یەمەنەوە گەرووی بابولمەندەبی هەڵبژارد تاوەکو وەڵامی گەمارۆکانی ئەمریکا بداتەوە و فشار بخاتە سەر وڵاتانی کەنداو و سعودیە.لە کاتێکدا وڵاتانی جیهان سەرقاڵی پێداچوونەوەی سیاسەتە ئابوورییەکانیان و هەمەچەشنکردنی سەرچاوەکانی خۆبژێوین بۆ کەمکردنەوەی پشتبەستن بە دەرەوە، هەرێمی کوردستان بێ هیچ ستراتیژ و پلانێکی فریاگوزاری بەدیار بڕیاری وڵاتانی خاوەن هەژموونەوە ماوەتەوە.

پەرەسەندنی گەمارۆی دەریایی و شڵەژانی ئابووریی جیهانی

 حوسییەکان بە خێرایی توانییان کەناراوەکانی ڕۆژئاوای یەمەن، بەندەری مۆخا و دوورگەی زوقەریان کۆنترۆڵ بکەن و یەکەم هەڕەشەیان لە هەناردەی نەوتی سعودیە کرد. بەم هۆیەوە، توانای هەناردەکردنی نەوتی سعودیە لە زیاتر لە ٧ ملیۆن بەرمیلەوە دابەزی بۆ ٣.٢ ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا، کە ئەمەش کەمترین ئاستە لە ماوەی ١٣ ساڵی ڕابردوودا. سەرەڕای بوونی ڕێککەوتنی مێژوویی لەگەڵ ئەمریکا و واژۆکردنی هاوپەیمانیی مەککە لە ٧ی ئابی ٢٠٢٦ لە نێوان تورکیا، سعودیە و پاکستان، هێشتا سەرچاوە ئابوورییەکانی سعودیە ڕووبەڕووی هێرش بوونەتەوە و لە هەفتەی ڕابردووشدا هێڵی نەوتی ڕۆژهەڵات-ڕۆژئاوا لەلایەن میلیشیا شیعەکانی عێراقەوە کرایە ئامانج و هەناردەی نەوتی ئەو وڵاتە لەو رێگەیەوە بەتاتەواوی پەکخرا.

هەڵوێستی ترەمپ و گرنگیی ستراتیژیی گەرووەکان

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، خۆی لە ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ لەگەڵ حوسییەکان پاراستووە و سەرەڕای پەیوەندییە تەلەفۆنییەکانی محەممەد بن سەلمان، تەنها ئامادە بووە هاوکاریی تەکنیکی و هەواڵگری پێشکەش بکات نەک سەربازی، چونکە نایەوێت شەڕەکە فراوانتر بکات. ترەمپ هەوڵدەدات بە لێدوانە گەشبینەکانی نرخی نەوت دابەزێنێت کە ئێستا نزیکی ١١٠ دۆلارە بۆ هەر بەرمیلێک، تاوەکو ناڕەزاییە ناوخۆییەکانی ئەمریکا پێش هەڵبژاردنەکانی نیوەی کۆنگرێس لە ٣ی نۆڤەمبەر هێور بکاتەوە. لەم نێوەندەدا، هەردوو گەرووی هورمز (کە ٢٠٪ تا ٢٥٪ـی نەوت و ٢٠٪ـی گازی سروشتیی جیهانی لێوە دەپەڕێت) و بابولمەندەب (کە ١٢٪ـی بازرگانیی جیهانی تێدەپەڕێنێت) وەک شاڕێگەی سەرەکیی هەناردەی انرژی کەوتوونەتە ژێر کاریگەریی قەیرانەکە، بە جۆرێک هاتووچۆی کەشتییەکان لە بەندەرەکانی ئێران و گەرووەکاندا بە ڕێژەیەکی بەرچاو کەمبووەتەوە.

کاریگەریی قەیرانەکە لەسەر هەرێمی کوردستان و نەبوونی پلان

لە کاتێکدا وڵاتانی جیهان سەرقاڵی پێداچوونەوەی سیاسەتە ئابوورییەکانیان و هەمەچەشنکردنی سەرچاوەکانی خۆبژێوین بۆ کەمکردنەوەی پشتبەستن بە دەرەوە، هەرێمی کوردستان بێ هیچ ستراتیژ و پلانێکی فریاگوزاری بەدیار بڕیاری وڵاتانی خاوەن هەژموونەوە ماوەتەوە. لە ماوەی ٢٠٠ ڕۆژی ڕابردووی جەنگ و قەیرانەکەدا، نرخی کاڵا و پێداویستییەکان لە هەرێم بە شێوەیەکی ترسناک بەرزبووەتەوە؛ خواردەمەنییە سەرەکییەکان ٢٥٪ بۆ ٣٥٪، نەوتی سپی سەدا ٢٠٠، و بەنزین و گازوایل ٢٥٠٪ هەڵکشاون، لە کاتێکدا هەرێم ساڵانە نزیکەی ٢٠ ملیار دۆلار کاڵا لە تورکیا و ئێرانەوە هاوردە دەکات.

سەرەڕای ئەوەی هەرێم خاوەنی کێڵگەی نەوت و غازە و بە پێی ڕێککەوتن لەگەڵ عێراق ڕۆژانە ٥٠ هەزار بەرمیل نەوت وەردەگرێت و دەیپاڵێوێت، بەڵام حکوومەت ئامادە نییە بە نرخی پاڵپشتیکراو و هەرزان سووتەمەنی بداتە هاووڵاتییان وەک ناوەڕاست و باشووری عێراق. لە کۆتاییدا، تاکە ڕێگەی بەردەم هەرێم بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم ئالنگارییانە بریتییە لە چاکسازیی ڕیشەیی ئابووری و هاوئاهەنگیی سیاسی، کە بەداخەوە تا ئێستا هیچ ئاسۆیەکی ڕوون بۆ جێبەجێکردنیان بوونی نییە.