زەرەر مەندانی پرۆسەی ئاشتی کێن ؟!

زەرەر مەندانی پرۆسەی ئاشتی کێن ؟!
 
سیروان محەمەد
 
بۆ ئەوەی تێبگەین کێن ئەوانەی دژی پرۆسەی ئاشتین؛ دەبێ سەرەتا بپرسین کێن ئەو گرووپ و کەسانەی زەرەرمەند دەبن؟! لەم رۆژانەدا کە پرۆسەی ئاشتی بەرەو پێش دەچێت و مەزڵوم عەبدی لە شام کۆتایی قەسەدەی راگەیاند. هێرشێکی چڕ دژی رێبەر ئاپۆ و جنراڵ عەبدی دەکرێن و دەبینرێن، گرنگە بزانین لە هێرشەدا چەند گرووپ هەن:
یەکەم :  کەسانی دڵسوز و ئاکادیمی و سیاسیە مەیدانیەکان کە هەوڵ ئەدەن لە نزیکەوە دۆخەکە هەڵسەنگێن. ئەم گرووپە هاوکات کە پەرۆشی پرسی کورد لە هەموو بەشەکانی کوردستانن و سەبارەت بە پراکتیکی تەڤگەری ئازادی و سەرکردایەتیەکەی رەخنەیان هەیە ، بەڵام خوێندنەوەیێکی قووڵیان بۆ سیاسەت و ئەجێندای داگیرکەران لە یەک سەدەی رابروو هەیە.
 ئەمانە بە تێگەیشتن لە مێژووی رابردووی هێزە داگیرکەرەکان بەردەوام ئەو مەترسیە دەبینن کە گەلۆ ئەم پرۆسەیە چەندە لە لایەن داگیرکەرانەوە بە دڵسوزیەوە پێشوازی لێ دەکرێت ؟ ئەوان ترسیان لەوەیە کە ئەم پرۆسەیە بە هۆی تەنگەتاوی دەوڵەتی تورکیا لەم ساتە وەختە مێژووییە هەڵیدابێت، ئەمەیش وا دەکات بە هەستیاریەوە نزیک ببنەوە و بەردەوام پرسی گارەنتی کردن دەکەن، مرۆڤ دەتوانێت لەم رەخنانە تێبگات و راستیێکە کە پرۆسەی ئاشتی چەندە پێویستی بە جۆرئەتەوە هەیە ئەوەندەش پێویستی بە ئامادەکاری هەیە. وەک ئەڵێن: ئەوەی بۆ ئاشتی خۆی ئامادە بکات دەبێ بۆ شەڕێکی مەزنیش خۆی تەیار کردبت.
 بە دڵنیایەوە ئەم شەڕە ئیدی  تەنیا شەڕی شاخ و گەریلا نابێت بەڵکوو شەرێک دەبێت لە شار و هەموو کۆمەڵگە پێوە دەتلێتەوە..
دووەم : -ئەو کەسانەی کە دوورن لە تێگەیشتنی سیاسی و ئەو دۆخە جیهانیەی کە روویداوە، ئەوان لە سۆنگەی دڵسۆزی و هەستیاریەوە دۆخەکە لێک دەدەنەوە و لەو باوەرەن کە گەلی کورد دوای ئەو هەموو قۆربانیە شایستەی ئەوە بوو ببێتە خاوەنی دەوڵەتی سەربەخۆ، بەڵام کە  ئێستا بەو ئامانجەی نەگەیشتووە توورەیە و دڵی شکاوە، ئەوان لەوە زیاتر لە پاڵەوانەکانیان دەخوازن، روانگەو داخوازی ئەم بەشەی کۆمەڵگا جێگای تێگەیشتنە. نیشتمان پەرروەران و ئەو کەسانەی وەکوو سەربازی ون پشتگیری هەر هێزیێکی نیشتمان پەروەر دژی داگیرکەرانیان کردووە، ئەوانەی بۆیان گرنگ نەبووە ئەو هێزە هەڵگری کام ئادیایە و بەرژوەندی شەخسی خۆیان لە سەر ئەنجامی شەڕەکان گرێ نەداوە و بەردەوام بە چاوەڕوانی وەکوو هێزی پشتیوان بۆ پێشمەرگە و گەریلا و شەڕوان خەباتیان کردووە، ئەوانەی لەگەڵ ئێشوو ئازارەکانی نیشتمان ئازاریان چشتووە و ئاوارە بوون و لەگەڵ شادیەکانیان شادیان کردووە، ئەوانەی تماشاچی نەبوون بە هەموو شواز بەشداری و پشتیوانی شۆڕشیان کردووە بە  رێپیوان و هاوکاری مادی و مەعنەوی. بەڵام دەبێ بڵین راستە دەسکەوتەکان بە پێی داخوازیەکان نین، لێ پشت پەردەی رووداوەکان لە ئاستی هەرێمی و جیهانی کە روویان داوە زۆر جیاوازن. واقعی مەیدان زۆر جیاوازە.
 ئێستا ئێمە لە گەرمەی شەڕێکی یەکلا کەرەوەیین کە بە شەڕی سێهەمی جیهانی ناوزەد دەکرت. دوو جەمسەری کۆتایی هاتووە رووبەڕووی هێزێکی تاک جەمسەرین وەک ئامریکاین کە هەموو پێکهاتەکانی سەردەمی شەڕی یەکەم دووهەمی جیهانی وەکوو نەتەوە یەک گرتووەکان، مافی مرۆڤ و پەیمان نامە جیهانیەکانی خستووەتە ژێر پێی ئەو ئێستا هەوڵ ئەدات لەم شەڕە ئابووریەی کە لەگەڵ چین هەیەتی سەر لە نوێ جیهان دیزاین کاتەوە.  ئەمە شەڕی کۆمپانیاکانە لە پێناو دەستخستنی زۆرترین بەرژوەندی، مژاری مافی مرۆڤ و مافی نەتەوەیی و ئایینی بۆ ئەوان هیچ بەهایێکی نیە. یان لەگەڵ بەرژوەندیەکانیان دەبی یان لە نێوت دەبەن.
ترەمپ بە ئاشکرا لە پاییزی ساڵی ٢٠١٩ کاتی هێرشی تورکیا بۆ سەرێکانی وتی: کورد و تورک وەک دوو مناڵن پێکەوە شەڕیانە من کارم نیە، با شەڕی خۆیان بکەن بزانین کامیان ئەوی دیکەیان لە نێو دەبات !
ئەمەیە لۆژیکی ئەوانە، لە غەزە هێرشی پاکتاوکاری ئیسرائیل هەبوو ترەمپ وتی ئەمانەوێ کەناراوەکانی غەززە بکەینە شوێنی گەشیاری با فەلەستینیەکان بچن بۆ بیابانی سینا! داوا لە میسر دەکەین ئاسانکاریان بۆ بکات، وەهایشیان کرد، بە بەر چاوی دنیاوە غەززە یان وێران کرد، بیست و سێ وڵاتی عەرەبی و یەک ملیار و نیو مۆسڵمان سەیریان دەکرد کە چۆن غەززە لە نێو دەچت. ئایا ئێستا ئەوان دەتوانن پێش بە گۆڕانی دیمۆگرافیای غەززە بگرن؟ بە هیچ شێوازێ! پلانی هێرش بۆ سەر رۆژئاوا بە هەمان شێواز بوو، دەبێ لەوە تێبگەیین لە پەیمان نامەی سیڤەر کە کورد وەکوو دەستکەوت سەیری دەکات، رۆژئاوای کوردستان لەو نەخشەیەدا نیە و نیوەی ئەوەی ئێستا کورد وەکوو خاکی خۆی دەیزانێ وەکوو کوردستانی گەورە و خاکی کورد پەسەند کراوە، دوای لۆزان ئەوەش لە دەست دەرچوو، هەروەها باکوور و رۆژئاوای بەشێک لەو کوردستان نەبوو. تەنیا باشووری کوردستانە کە لە بن قەیۆمیەتی بریتانیا وەکوو خاکی کورد دەیناسن و دەیبەستن بە عێراقی مەلیکیەوە. 
باشووری کوردستان هەمیشە لە دستووری عێراقدا مافی زمان و هەبوونی نەتەوەیی پارێزراو بووە، ئەوەی کە ئێستا ئێمە لە رۆژئاوا و باکوور و رۆژهەڵات بە سەد ساڵ تێکۆشان داوای دەکەین یانی بە فەرمی ناسینی مافی خوێندن بە زمانی کورد 
و رەسمی بوونی کورد وەکوو پێکهاتەی نەتەوەیی لەو وڵاتانە؛ هەر لە سەرەتاوە بێ شەڕ لە دەستووری عێراقدا چەسپا بوون. بۆیە بەراورد کردنی مافەکانی کورد لە باشوور و لە دەستووری عێراق لەگەڵ ئەوەی لە تورکیا و سووریا و ئێران تێکۆشانی بۆ کراوە هیچ راست و زانستی نیە. 
لە سووریا کورد وەک میوان سەیر دەکرا بەلام ئیستا بووە بە یەکێک لەو نەتەوانەی کە بە فەرمی لە پێکهێنانی کۆماری سووریای نوێدا دانی پێدنراوە، سووریای عەرەبی گۆڕدرا بۆ کۆماری سووریا. هاوکات زمانی کوردی بە فەرمی لە کەرتی پەروەردە چەسپێندراوە.
کورد بووە خاوەنی لیوای لەشکەری خۆی و پۆست و پلەکانی هەرێمە کوردیەکان لە لایەن کوردەوە بەرێوە دەچێت ولیوای ژنان لە ئاسایشی سووریادا بە فەرمی ناسراوە، ئەمانە دەستکەوتی مێژوویین بۆ گەلی کورد، هەروەها لە باکووری کوردستان پرۆسەی ئاشتی تێکۆشانی لەشکەری گواستەوە بۆ تێکۆشانی سیاسی. لەوێ چیدی دەوڵەتی تورکیا تەنیا دەوڵەت و کۆماری تورک نیە. هەرچەند تاکوو گەیشتن بە ئاستی چەسپاندنی ئەم مافانە و ئەم گۆڕانکاریانە لە دەستووری ئەو وڵاتانە تێکۆشانێکی زۆری دەوێت بەڵام توانراوە عەقڵیەتی تەک نەتەوە و تەک زمان و تەک ئاڵا بشکێنرێت. بە وتەی هۆرامیەکان کە لەگەڵ بەردا سەروو کەلەی زۆریان لێداوە "مۆهێم ئانەن تەوەنی یاگێ وێشەنە لەقۆ؛ بەر ئاردەیش پسەنە ئاوی واردەیە"
 
سێیەم : گرووپی سێیەم ئەو گروپ و دەستانەن کە پلانیان لە سەر دۆڕانی دڕانی تەڤگەری ئازادی لە رۆژئاوا و باکوور چنیبوو، ئەمانە هەر ئەو هێزەن کە پلانیان لە سەر هەرەس هێنانی شۆڕشی رۆژهەڵات چنیبوو. لە هەمان سەرەتاوە سلێمان مۆعینەکانیان شەهید خست و بوونە داردەستی شای ئێران، دواتر بەرەی خۆیان گواستەوە بۆ لای خۆمەینی و کەوتنە پێش کۆماری ئیسلامی و بە ناوی قیادە موەقەتە فەرمانی جیهادی خۆمەینیان جێبەجێ کرد. ئەمانە کوردایەتیان لە پێناوبەرژوەندی ماڵبات بە کار هێنا. لە باشووری کوردستان یەک سەدە شەڕ، ئەنفال و کیمیاباران هەموو بووە خۆراکی بەرز راگرتنی ماڵباتێک، ئاشبەتاڵیان کرد، پەیمانی یازدەی ئازاریان بە فیتی ئیسرائیل و لە رێگەی شای ئێرانەوە تێکدا، ئەم گرووپە باوەڕی بە ئیرادەی گەل نیە و بە پێچەوانەوە داخوازی و دڵسۆزی گەل  بەکاردێنێت و دەیخاتە خزمەت سیاسەتی دەرەوە، بەردەوام وەکوو هێزێکی بەکرێ گیراو سیاسەت دەکات.
جاناتان رێندێل لە کتێبی "بەم هەموو رسواییە چ لێبووردنێک" کاتێ باسی ساڵەکانی هەفتا و چۆنیەتی لە بار چوونی پەیمانه نامەی یازدەی ئازار دەکات ناوی دەنێت "سوواڵکەری رۆژی چلە" کە چۆن بە هاندانی دەرەکی و لە پێناو بەرژوەندی ئیسرائیل ئەو پەیمانە هەڵ وەشایەوە. بێ خوێندنەوەی دۆخی سیاسی و ئەو پلانەی کە سەدام بۆ هێرش کردن بۆ سەر ئێسرائیل داینابوو لە وەعدەیەی وسرائیل بۆ ساز کردنی دەوڵەتی کوردی تبگەین. پلانێک کە زیاتر وێنەی ساز کردنی کۆشکێک بوو لە سەر سەهۆڵ. بەم جۆرە نەیانتوانی لەو دەرفەتی پەیمانی یازدەی ئازار بە قازانجی گەلی  کورد کەڵک وەرگرن و بە باشی دۆخەکە کۆنترۆڵ بکەن و بەم جۆرە شەڕ هەڵگریسا. 
ئێسرائیل ئەڵێ ئێمە لەو کاتا بە خەرج کردنی پارەی دوو فڕۆکە بۆ هێزی پێشمەرگە توانیمان ئەرتەشی سەدام کە ئامادەی هێرش بۆ سەر ئیسراییل بوو و دەیویست وەکوو فەرماندەی قادسیە بە ناوی هەموو عەرەبەوە هێرشی ئیسرائیل بکات تێک بشکنین. دوایش کە کاریان بە کورد نەما پشتیان تێکردن. بەم جۆرە ئەو حزبە گۆڕەپانەکەی چۆڵ کرد و هەموویان رایان کردە کەرەج و هەمەدان، دوایش نۆرەی تۆڵەی سەدام هات، کە بە کیماباران و ئەنفال کردیەوە. ئەم گرووپە گرەویان لە سەر شکەستی بزووتنەوەی کورد کردبوو بەڵام ئیستا کە دەبینن وا دەرناچێت زۆر تووڕەو نارازین، ئەمەیش زۆرتر لە بەرەی کوردایەتی تۆخی برا گەورەدا جێگایان گرتووە. هەوڵدان هەیە بۆ دەرخستنی نێچیروان بارزانی و رێوەبەری یەکیەتی نیشتمانی کوردستانە لە گۆڕەپانی سیاسەت .
دەبێ بپرسین ئەمانە کێن و بەرژوەندیان لەم شێوازە سیاسەت کردنە چیە ؟
ئەوان بە هاوکاری مافیای شەر دژی تەڤگەری ئازادی و لەم ساتە وەختەدا بە چڕی دژی رێبەر ئاپۆ و مەزڵوم عەبدی شەڕی تایبەت بەڕیێوە دەبەن، بەم جۆرە ئاگری فاشیزمی کورد گۆڕتر دەکەن. ئەرتەشی سایبری ئەم شەڕە بە زۆری لە رێگەی ئەو تاقم و گرووپانە دەکات کە لە جیهانی راستەقینەی شۆڕشدا شکەستیان خواردووە و ئێستا لە تۆڕە مەجازیەکان لە پشت شاشەکانەوە شەر دەکەن. لە لایێکی دیکەوە  بە دروست کردنی کەشێکی پۆلیسی پێش بە هەر چەشنە پیشنیارێکی  نیشتمانی دەگرن کە ئامانجی کارا کردنی پەرلەمان بێت و بیهەوێت حکومەت لەو دۆخە دەرخات. بەم جۆرە  پێش بە سازکردنی حکوومەتی نیشتمانی دەگرێت. تاکوو ئیستاش وەڵامی پیشنیارەکانی یەکیەتی نیشتمانی کوردستان بۆ دەەکەوتن لەم بن بەستە ناداتەوە. لە لایێکی دیکەوە هەوڵ ئەدا لەگەڵ داگیرکەران پرۆسەی ئاشتی بەلارێدا بەرێت ئەم گرووپە ئێستا لە چەند لاوە ئابلۆقە دراوە لە باکوور و رۆژئا، ئەوان  پێیان وابوو تەڤگەری ئازادی بەم شەڕ دەروونیەی کە دەیکەن جەماوەری خۆی لە دەست دەدات و دۆخەکە بەرەو لای خۆیان ڕادەکێشن. 

لە رێکەوتنی پاریس لە نێوان ئسرائیل و جولانی بە پشتگیری مادی قەتەر و سعوودیە کە تورکیاش بەشدار بوو بە هاوکاری و بێدەنگی ئامریکا و وڵاتانی ئەوروپی،  بڕیار لە سەر سڕینەوەی قەوارەی خۆسەر درابوو، تورکیا دەیویست کورد بسڕێتەوە و لە سووریای نوێدا پەراوێزی بخات، بەڵام ئەنجامەکە تا ئێستا وا نەبووە.
لەو کاتە هەستیارەدا کە کورد بە تایبەت رێبەر ئاپۆ کە بانگەوازی هیور کردنەوەی سەرۆک هۆزە عەرەبەکانی دەکرد ئەجیندای داگیرکەری سەر بە میت ئاگرەکەی تیژتر دەکرد و بانگەوازی دەکرد کە ئەگەر ئەو هۆزانە هێرش بکەن ئێمەیش هێرشیاندەکەینە سەر.ئەگەر چی زۆرێک ئەم گووتارەیان وەکوو گووتاری نەتەوەیی خوێندەوە، بەڵام پشت پەردەکەی ساز کردنی زەمینی تووڕە بوونی عەرەب بوو دژی کورد کە بە پارەی قەتەر و پلانی میتی تورک هەوڵی کڕینی هۆزە عەرەبەکانیان دەدا دژی قەسەدە. 
کۆبوونەوەی پاریس وەکوو کۆبوونەوەی ئۆردۆن بوو دژی شەنگال، لە هەردوو کۆبوونەوەکە ئەو تاقم و گرووپانەی بەرژەندیان لە لاواز کردنی کورد بە قازانجی داگیرکەران بوو رۆڵیان تێدا گێڕا. ئەو هێزەی کە خەندەقی دژی رۆژئاوا دەکەند و نەیهێشت بڕیارەکانی پەرلەمانی کوردستان کە لە بەرژوەندی رۆژئاوا دەریخستبوون جێبە جێ بکرێن، دوای چڕ بوونەوەی هێرشەکان بۆ سەر شێخ مەقسوود بە ناوی دەزگای خێرخوازی هەموو هەوڵی ئەوە بوو ئەو دۆخە هەستیارە بە قازانجی خۆی بگوازێتەوە، ئەمە لە کاتێکدا بوو پێشی بە گەنجانی باشوور و رۆژهەڵات دەگرت کە  بەشداری شەڕی بەرنگار بوونەوە و بەرخۆدان ببن. 

یەکیەتی نەتەوەیی کورد و رێپێوانی ملیۆنی بە درووشمی یەکە یەکە گەلی کورد یەکە بۆ پشتیوانی ئەو شەڕوان و جنێراڵەی بوە کە لە بەرەی پێشەوەی بەرگری بوو ئیستاش هەمان کەسانەی پشتگیری رۆژئاوایان دەکرد لە بڕیارە بوێرەکانی جنێراڵ تێدەگەن و متمانەیان پێیە کە داهاتووێکی گەش دەستەبەر دەکات. 
پرسەکە ئەوەیە بۆ کێن ئەوانەی کەوتوونەتە ویزەی جنێراڵ و دژی وەستاونەتەوە ؟ بۆ وا دەکەن ؟
 
 هێزە پرۆکسیانەیە کە دژی رۆژئاوا و باکوور و تەنانەت رۆژهەڵات ساز کراون وەکو پێشمەرگەی رۆژ بۆ رۆژئاوا و سپای میلی، پێیان وابوو تەڤگەری ئازادی لە بن ئەو هیرشانە کە کرانە سەری لە ئاستی لەشکەری و دەروونی لەگۆرەپانەکە دەکشیتەوە. بەم تێگەیشتنەوە ئەنەکەسە دژی کۆنگرەی یەکیەتی قامیشلۆ دەرکەوت و بە سەری خۆی چوو بۆ شام و بەشداری هەڵبژاردنە فەرمایشیەکەی شام بوو.
دوای ئەم گۆڕانکاریانە و کۆتایی هاتنی ئەنتگراسیۆن و لێدوانەکەی مەزڵووم عەبدی و دەرکەوتنی یاسای چوارچێوە لە پەرلەمانی تورکیا هیواکانی ئەوان بۆ ئەوەی بتوانن جڵەوەی سیاسەتی کورد بگرنە دەست نەماوە.
ئەوان سیاسەتیان لە سەر بنەمای دژایەتی تەڤگەری ئازادی و رێبەر ئاپۆ داڕشتبوو؛ ئیستا رێبەر ئاپۆ لە ناو دڵی دانووستانەکانە و پێگەی فەرمی و یاسایی وەگرتووە و چیدی بە فەرمی تەڤگەری ئازادی لە تورکیا سیاسەت دەکات. 
لە رۆژئاوا هێزەکانی قسەدە راستە وەکوە ناو نەماون بەڵام وەکوو لیوای فەرمی لە نێو ئەرتەشا جێگایان گرتووە و سەرکردەکانی دیکە وەکو مەزڵوم عەبدی بەرپرسی کورد لە سوریایە و ئیلهام ئەحمەد لە بەشی دیپلۆماسی و کارووباری دەرەوە جێگائ گرتووە. ئەمە پڕ کردنەوەی ئەو بۆشاییە کە پەدەکە - باڵی مەسروور لە سەری قۆماری دەکرد.
ئێستا پێشمەرگەی رۆژ چییان بە سەر دێت کێ مووچەیان دەدات ؟ ئەو دەزگا زەبەلاحەی راگەیاندنی شەڕی تایبەتە کە سازی کردووە چی بە سەر دێت بۆ کێ و دژی کێ دەبێ شەڕ بکات ؟
ئایا بە پێش کەوتنی پرۆسەی ئاشتی و بەشداریکردنی کورد بە پیشەنگایەتی رێبەر ئاپۆ و تەڤگەری ئازادی چیدی ئەم هێزانە کە بۆ دژایەتی تەڤگەر ساز بوون پێویست دەکەن ؟ زۆر ئەگەری دیکە هەن کە ئەم هێزانە کە بە ئەجندای داگیرکەران دژی تەڤگەری ئازادی سازیان کردبوون دەبێ لە خۆیان بپرسن. لە راستیدا ئەو هێرشانەی کە دەکرێن پەیوەستن بە وەڵامی ئەم پرسانەوە؛ کورد واتەنی ئەوان لە سەر ئەسپی تۆپیو گرەویان کردبوو.