لێکترازانی ئابووری و سەربازی؛ ئەمریکا گەمارۆکان توندتر دەکات و ئێران هۆشداری لە ئاژاوە دەدات

ئاڵۆزبوونی ململانێی ئەمریکا و ئێران؛ هەوڵە دیپلۆماسییەکانی پاکستان و هەڕەشەی گۆشەگیرکردنی ئابووریی تاران

تێكچوونی پەیوەندییەکانی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کۆماری ئیسلامیی ئێران، ناوچەکەی خستووەتە بەردەم قۆناغێکی نوێی ئاڵۆزیی سیاسی و ئابووری. لە کاتێکدا هەوڵە دیپلۆماسییە هەرێمییەکان بۆ کەمکردنەوەی گرژییەکان و ڕێگریکردن لە تەقینەوەی دۆخەکە بەردەوامن، واشنتۆن هەڵمەتێکی بێوێنەی گەمارۆی ئابووری بەسەر تاراندا دەسەپێنێت و داوای پچڕاندنی تەواوی پەیوەندییە بازرگانییەکانی جیهان لەگەڵ ئێران دەکات.

ڕۆڵی دیپلۆماسیی پاکستان و کرانەوە لەگەڵ تاران

 لە ناوەراستی ئەم ئاڵۆزییانەدا، کۆماری ئیسلامیی پاکستان هەوڵەکانی بۆ خاوکردنەوەی ڕەوشەکە دەستپێکردووە. شاندێکی باڵای پاکستان بە سەرۆکایەتی موحسین ڕەزا نەقەوی، وەزیری ناوخۆ، و بە یاوەری عاسم مونیر، فەرماندەی سوپای پاکستان، سەردانی تارانیان کرد و لەگەڵ مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران کۆبوونەوە.

بەپێی وتەکانی وەزیری ناوخۆی پاکستان، کۆبوونەوەکەیان لە خاڵێکی زۆر ئەرێنیدا کۆتایی پێهاتووە و پێشکەوتنی بەرچاو لە دانوستانەکاندا بەدیهاتووە. ئیسلام ئاباد لە هەوڵدایە بۆ بوژاندنەوەی گوتاری دیپلۆماسی لە نێوان تاران و واشنتۆن و، لە هەمان کاتدا تاوتوێی دووبارە کاراکردنەوەی یاداشتی تێگەیشتنی دابڕاو دەکات بۆ چارەسەرکردنی ململانێکان. بەپێی ڕاگەیەندراوەکانی سوپای پاکستان، یەکێک لە تەوەرە سەرەکییەکانی دانوستانەکەی فەرماندەی سوپا لەگەڵ بەرپرسانی ئێرانی، جێبەجێکردنی ڕێکارێک بووە بۆ ڕێگریکردن لە تێکچوونی زیاتری بارودۆخەکە و هەروەها زامنتکردنی کراوەیی گەرووی هورمز، کە هێڵێکی گرنگی وزەی جیهانییە.

ئۆپراسیۆنی دەریایی ئەمریکا و سەپاندنی گەمارۆکان

لە بەرامبەردا، فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا (سێنتکۆم) ئامادەیی تەواوی هێزەکانی خۆی لەسەر پشتی فڕۆکەهەڵگری "یو ئێس ئێس جۆرج ئێچ دەبلیو بوش" ڕاگەیاندووە بە مەبەستی سەپاندن و پەیڕەوکردنی گەمارۆ دەریاییەکان بەسەر ئێراندا. سێنتکۆم ئاماژەی بەوە کردووە کە زنجیرەیەک ئۆپراسیۆنی چڕ بووەتە هۆی گۆڕینی ئاڕاستەی ٧١ کەشتیی بازرگانی و پەکخستنی ٣ کەشتیی دیکە، لە کاتێکدا ڕێگە بە تێپەڕبوونی زیاتر لە ٤٠ کەشتیی هەڵگری یارمەتی مرۆیی دراوە.

هاوکات لە پەیامێکی تونددا، سکۆت بیسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا، ئۆپەراسیۆنی کەنارگیرکردن و بڕینی "شادەماری ئابووری" ئێرانی بە فەرمانی سەرۆک ترەمپ ڕاگەیاند. بەپێی بڕیارە نوێییەکان، گەمارۆ بەسەر ٦٠ قەوارە، کەسایەتی، و کەشتیی پەیوەندیدار بە کەرتی ئەتۆمی، موشەکی و نەوتی ئێراندا دەسەپێندرێت. ئەم سزایانە پێنج سێکتەری سەرەکی (سەروەت و سامانی دیجیتاڵی، تەکنەلۆژیا، زێڕ، فڕۆکەوانی، و کەشتیوانی دەریایی) دەکەنە ئامانج و کۆمپانیا سێبەرەکانی وڵاتانی وەک ئیمارات، هۆنگ کۆنگ، چین، سەنگافورە و سویسرا دەگرێتەوە. واشنتۆن هۆشداری داوە کە هەر لایەنێک ئاسانکاری بۆ سپیکردنەوەی پارە بۆ ئێران بکات، لە سیستەمی دارایی دۆلار دوور دەخرێتەوە.

وەڵامی تاران؛ جەختی ئابووری و ئەمنی

لە ناوخۆی ئێران، بەرپرسە باڵاکان ڕووبەڕووی ئەم هەڵمەتە ئابوورییە بوونەتەوە. محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران، ڕایگەیاند کە لێدوان و هەڕەشەکانی ئەمریکا بێبایەخن و هاوبەشە بازرگانییەکانی ئێران گرنگی بەم گەمارۆیانە نادەن، چونکە ئەمریکا لە دۆخێکدا نییە پەیوەندییە ئابوورییە جیهانییەکان زیاتر سنووردار بکات.

لە لایەکی دیکەوە، ئەحمەد ڕەزا ڕادان، فەرماندەی پۆلیسی ئێران، ئاماژەی بە مەترسیی ئاژاوەگێڕی ناوخۆیی کرد و ڕایگەیاند دوژمن هەوڵ دەدات کێشە ئابووری، تەنکەبەریی سووتەمەنی و بێکاری بکاتە بیانوو بۆ تێکدانی ئاسایش. ناوبراو ئاماژەی بەوە دا کە وڵاتەکە لە نێوەراستی "شەڕی سێهەمی سەپێندراودایە" و پێویستە دەسەڵاتداران نێزیکتر بن لە خەڵکەوە.

ڕوانگەی ئۆپۆزسیۆنی کوردی

 لە هەمان چوارچێوەی لێکەوتە سیاسییەکانی ئەم ئاڵۆزییەدا، ئەهوەن چیاکۆ، ئەندامی ئەنجومەنی ناوەندی بەڕێوەبەریی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک)، ڕایگەیاندووە ئەگەر جەنگێکی نوێ لە ناوچەکەدا دەستپێبکاتەوە، دەسەڵاتی ئێران کۆنتڕۆڵی بەسەر ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا نامێنێت. ناوبراو جەختی لەسەر هەڵوێستی سیاسیی حزبەکەی کردەوە و پژاکی بە داهێنەری خەباتی مەدەنیانە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان ناوزەد کرد، بەوەی رژێمی تاران لە گوتاری ئەوان زیاتر لە هەر لایەنێکی دیکە دەترسێت.