برینە قووڵەکانی مێژوو هێشتا ساڕێژ نەبوون؛ ڕووفاتی ١٥٣ قوربانی ئەنفال دەگەڕێنرێنەوە زێدی خۆیان

لە درێژەی هەوڵە بەردەوامەکان بۆ ئاشکراکردنی چارەنووسی بێسەروشوێنبووان و برینە قووڵەکانی گەلی کورد، سەرۆکایەتی کۆماری عێراق و دەزگای شەهیدان دەستپێشخەرییەکی نوێیان ئەنجام دا بۆ گەڕاندنەوەی قوربانییانی دەستی ڕژێمی پێشوو. ئەم هەنگاوە لە کاتێکدایە کە هەزاران خێزان هێشتا چاوەڕوانی گەڕانەوەی ڕووفاتی خۆشەویستەکانیانن و پرۆسەی گۆڕە بەکۆمەڵەکان هێشتا وەک پەڕەیەکی تراژیدیی کراوە لە مێژووی عێراقدا دەمێنێتەوە.

ڕووفاتی ١٥٣ ژن و منداڵی ئەنفالکراو دەگەڕێنرێنەوە سلێمانی

لە ڕێوڕەسمێکی فەرمیدا و بە ئامادەبوون و بەدواداچوونی (پەروین نوری)، ڕاوێژکاری سەرۆککۆماری عێراق بۆ کاروباری بێسەروشوێنبووان و گۆڕە بەکۆمەڵەکان، بەڕێوەبەرایەتیی پاراستنی گۆڕە بەکۆمەڵەکان و بێسەروشوێنبووانان، ١٥٣ ڕووفاتی قوربانییانی پرۆسەکانی ئەنفالی وەرگرت. ئەم ڕووفاتانە پێکدێن لە ژن و منداڵ کە لە یەکێک لە گۆڕە بە کۆمەڵەکانی بیابانی سەماوە (بادیەی سەماوە) لە ناوچەی تەلشێخە لەلایەن تیمەکانی گەڕان و پشکنینەوە هەڵگیراونەتەوە. پرۆسەی هەڵدانەوەکە بە هاوکاریی بەڕێوەبەرایەتیی پزیشکی دادوەریی عێراق بەڕێوەچوو و ڕووفاتەکان بە ئۆتۆمبێل دەگوازرێنەوە شاری سلێمانی.

بەخاکسپاردنی کاتی و چاوەڕوانی بۆ پشکنینی DNA

بەپێی زانیارییە فەرمییەکان، گواستنەوە و بەخاکسپاردنی ئەم ڕووفاتانە بۆ هەرێمی کوردستان لە قۆناغی ئێستادا بە شێوەیەکی کاتی دەبێت؛ ئەمەش تا ئەوکاتەی پشکنینە زانستییەکان و شیکاریی (DNA) لە پزیشکی دادوەری بە تەواوی تەواو دەبن بۆ ناسینەوەی ناسنامەی قوربانییەکان. پاش یەکلابوونەوەی ناسنامەکانیان، مەراسیمی بەخاکسپاردنی کۆتاییان بۆ دەستنیشان دەکرێت و ڕادەستی کەسوکاری سەربەرزیان دەکرێنەوە. دەزگای شەهیدان جەختی لەوە کردووەتەوە کە سەرەڕای ئاڵۆزییەکان، بەردەوام دەبن لە دۆزینەوەی گۆڕە بەکۆمەڵە نەدۆزراوەکان بۆ پاراستنی کەرامەتی قوربانییان.

داتا و ئامارەکان: قەبارەی تراژیدیاکە چەندە؟

پرۆسەی گەڕاندنەوەی ڕووفاتەکان لە کاتێکدایە کە کێشە تەکنیکی و یاساییەکان هێشتا بەربەستن لەبەردەم کۆتاییهاتنی ئەم مۆدێلە لە غەمۆکیی مێژوویی. بەپێی ئامار و داتا فەرمییەکان:

·        ٣,١٥٠ ڕووفات: تا ئێستا گەڕێنراونەتەوە بۆ زێدی خۆیان و ڕادەستی کەسوکاریان کراونەتەوە.

·        ٤٠٠ گۆڕی بەکۆمەڵ: هێشتا لە ناوچە جیاوازەکانی بیابانەکان ماون کە هەڵبدرێنەوە و کاریان لەسەر بکرێت.

·        ١٧١ بۆ ١٧٢ ڕووفات: لە پزیشکی دادی بەغدان و گفتوگۆ و داواکاری بەردەوامە بۆ هێنانەوەیان، بەڵام هەندێک جار بەهۆی رێکاری پشکنینی (DNA) و ناکۆکی لەسەر شوێنی ناشتن دواکەوتوون.

مێژوویەکی تاریک لە جینۆساید و زیندەبەچاڵکردن

لە ماوەی حوکمڕانی زیاتر لە ٣٠ ساڵی رژێمی بەعس لە عێراق، هەزاران هاووڵاتی لە سەرتاسەری وڵات بە تۆمەتی جیاجیا زیندەبەچاڵ کران. گەلی کورد لەو کۆمەڵکوژیانەدا پشکی شێری بەرکەوتووە؛ لە کۆمەڵکوژی فەیلییەکان لە ساڵی 1980، کۆمەڵکوژی بارزانییەکان لە ساڵی 1983، پرۆسەی فراوانی ئەنفال لە ساڵانی 1987-1988 لە سنووری گەرمیان، تا دەگاتە کۆڕەوەکەی ساڵی 1991 کە تێیدا نزیکەی 180 هەزار هاووڵاتی کورد رەشەکوژی و زیندەبەچاڵ کران. سەدان هاووڵاتی لەوکاتەدا دەستگیرکراون یاخود گیانیان لەدەستداوە کە تا ئێستاش ڕووفاتەکانیان لە گۆڕە بەکۆمەڵەکاندان و نەدۆزراونەتەوە، کە ئەمەش پێویستیی بە هەوڵێکی نێودەوڵەتی و حکومیی بەپەلە هەیە بۆ بەدیهێنانی دادپەروەری.