لە نێوان واقعی سیاسی و پێویستیی ئاشتیدا

 شیکارییەکی بابەتییانە بۆ پرۆسەی ئاشتی و دەرئەنجامەکانی بۆ کورد مێژووی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و ئاشتیی کۆمەڵایەتی سەلماندوویەتی کە ململانێ چەکدارییەکان لە کۆتاییدا دەبێت لە ڕێگەی دانوستان و دیالۆگی سیاسییەوە چارەسەر بكرێن، چونکە چەمکی پێکەوەژیان چەمکێکی ئەقڵانی و سیاسییە، نەک عاتیفی یان بایۆلۆجی، ونەتەوەکان پێویست ناکات ببەسترێنەوە بە پەیوەندیی خزمایەتی یان برایەتیی بایۆلۆجی تا بتوانن بە ئاشتی و دوور لە جەنگ لە تەنیشت یەکتر بژین، بەڵکو ئاشتی بژاردەیەکی ستراتیژییە کە ئامانجەکەی پاراستنی ژیانی مرۆڤەکان و ڕەخساندنی زەمینەیە بۆ گەشەکردنی سیاسی و ئابووری.

 لە شیکاریی زانستە سیاسییەکاندا ژیان لە جیهانی ئەمڕۆدا لەسەر بنەمای فرەیی دامەزراوە و جیاوازییە ئایینی و نەتەوەیی و مەزهەبییەکان، وەک پرۆتستانت و کاسۆلیک و ئیسلام و یەهودی هتد یان پێکهاتە جیاوازەکان .ململانێ چەکدارییە سەرەختەکان لە کۆتاییدا دەروازەیەک بۆ سەقامگیری ناکەنەوە جگە لە ڕێگەی دانوستان و دیالۆگی سیاسی، چونکە چەمکی پێکەوەژیان چەمکێکی ئەقڵانی و سیاسیی پەڕگیرە، نەک هەستێکی عاتیفی یان پەیوەندییەکی بایۆلۆجی.

 نەتەوە جیاوازەکان پێویست ناکات بە هاوبەشیی خوێن یان برایەتیی فسیۆلۆجی بەیەکەوە ببەسترێنەوە تا بتوانن بە ئاشتی و دوور لە جەنگ لە تەنیشت یەکتردا بژین؛ بەڵکو ئاشتی بژاردەیەکی ستراتیژیی عەقڵانییە کە ئامانجی سەرەکیی پاراستنی سەرمایەی مرۆیی، بنەبڕکردنی ماڵوێرانی و ڕەخساندنی زەمینەی گونجاوە بۆ گەشەکردنی بەردەوامی ئابووری و کۆمەڵایەتی. لە شیکاریی زانستە سیاسییەکاندا، ژیانی سەردەمیانە لەسەر بنەمای فرەیی کلتوری و سیاسی دامەزراوە، کە تێیدا جیاوازییە ئایینی، نەتەوەیی و مەزهەبییەکان — وەک ئەزموونی مێژوویی ململانێی پرۆتستانت و کاسۆلیکەکان لە ئەوروپا یان پێکهاتە هەمەڕەنگەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست — ناتوانن بنبەست لە بەرپابوونی ئاشتیدا دروست بکەن، بەڵکو نەبوونی ڕێککەوتنی سیاسیی دادپەروەرانە و دامەزراوەییە ئاڵۆزییەکان دەخولقێنێت. کورد وەک نەتەوەیەک لە ڕووی مێژوویی و سروشتی کۆمەڵایەتییەوە بەردەوام خوازیاری ئاشتی و سەقامگیری بووە، بەڵام هاوکێشە ئاڵۆزەکانی جیۆپۆلەتیک و بەرژەوەندیی هێزە هەرێمییەکان جەنگ و سەپاندنیان بەسەردا سەپاندووە.

 لەم هاوکێشە نوێیەدا، ڕۆڵی کارای ڕێبەر عەبدوڵڵا ئۆجەلان وەک کارەکتەرێکی سەرەکی و کلیل لە داڕشتنی ئاراستەی ئەم پرۆسەیەدا دەردەکەوێت؛ ئەو کەسایەتییەی بە دیپلۆماسی و داڕشتنی دیدگایەکی سیاسیی نوێ، هەوڵی دروستکردنی وەرچەرخانێکی مێژوویی دەدات تاوەکو سیاسەتی سەدەیەک لە نکۆڵیکردنی بوونی کورد، سڕینەوەی ناسنامە و سەرکوتکاری بگوێزێتەوە بۆ قۆناغێکی پێشکەوتووی دانپێدانانی یاسایی، مافی هاووڵاتیبوون و قبوڵکردنی یەکتری. لێکدانەوەی ئەکادیمی و مەیدانی بۆ ئەم پرۆسە نوێیەی دیالۆگ دەیسەلمێنێت کە ئەم ئاراستەیە تەنها دروشمێک نییە، بەڵکو دەستکەوتی بەرجەستەی مرۆیی و ئەمنی لێکەوتۆتەوە؛ لەوانە پاراستنی راستەوخۆی گیانی هاووڵاتییان، لەکارخستنی ماشێنی جەنگ، ڕاوەستانی هێرشە ئاسمانی و درۆنییەکان، و کۆتاییهێنان بە ڕەشەکوژی کە ئارامی و ئاسایش بۆ شەڕگەکان دەگەڕێنێتەوە.

ئەم ڕەوشە نوێیە نەک تەنها دەرفەت بۆ ئاوەدانکردنەوەی گوندە وێرانبووەکان و بوژاندنەوەی ژێرخانی داڕماوی ئابووری دەڕەخسێنێت، بەڵکو ڕێگەخۆشکەرێکی بنەڕەتییشە بۆ گەڕانەوەی ئارام و شکۆمەندانەی ئاوارەکان بۆ سەر زێد و ماڵەکانی خۆیان لە ناوچەکانی وەک عەفرین و سەرێ کانی. هاوکات ئازادبوونی بە کۆمەڵی سەدان و هەزاران زیندانیی سیاسی لە بەندیخانەکاندا، بەڵگەیەکی ئاشکرا و حاشاهەڵنەگری سەرکەوتنی ئاراستەی دانوستان و دروستکردنی متمانەی سیاسییە. لە کۆتاییدا، لەبەر ئەوەی نەتەوەکان ناتوانن جۆغرافیای سیاسیی خۆیان بگۆڕن و کورد لە ڕووی مێژوویی و جیۆپۆلەتیکییەوە دەورەدراوە بە نەتەوەکانی تورک، عەرەب و فارس، پەیڕەوکردنی ئەقڵانییەتی سیاسی و سوودوەرگرتن لە ئەزموونی وڵاتانی فرەنەتەوەی وەک بەلجیکا ئەوەمان لێ دەخوازێت کە لەبری درێژەدان بە ململانێی خوێناوی و بەستەڵەکی سیاسی، ڕێگەی دیپلۆماسی و گوتاری عەقڵانی بپێورێت؛ چونکە پشتیوانیکردن لە پرۆسەی ئاشتی هەرگیز بە مانای دەستبەرداربوون لە مافە نەتەوەییەکان نایەت، بەڵکو کەرستەیەکی پێشکەوتوو و شارستانییە بۆ پاراستنی پرسی نەتەوەیی و دەستەبەرکردنی ئامانجە ڕەواکانی کورد لە ناوچەکەدا.