چرای سەوزی پەرلەمانی تورکیا بۆ 'یاسای چوارچێوە'؛ گواستنەوەی ئۆجەلان بۆ شوێنی نوێ و گۆڕانکاری لە پرۆسەکەدا

رۆژی ١٠ ی تەمووز مێژوویی بوو بۆ تورکیا و باکوری کوردستان، لە هەنگاوێکی سیاسیی گرنگدا، پەرلەمانی تورکیا "یاسای چوارچێوە"ی بە زۆرینەی ٤٦٨ دەنگ پەسەند کرد، کە مەبەست لێی ڕەخساندنی زەمینەیە بۆ پرۆسەی ئاشتی.

 لە بەرامبەردا، هاوسەرۆکی کۆنگرەی گەل و بەڕێوەبەریی تەڤگەری ئازادیی کوردستان، وێڕای بە "دەستپێک" زانینی یاساکە، جەختیان لەوە کردەوە کە بەبێ بەشداریی کرداری و ئازادانەی عەبدوڵڵا ئۆجەلان و چاکسازیی یاسایی قووڵ، پرۆسەکە بە کردەیی جێبەجێ ناکرێت و گەڕانەوەی گەریلا و ئاوارەکان ڕوونادات.

پەسەندکردنی "یاسای چوارچێوە" لە پەرلەمانی تورکیا

 دوێنێ شەو، دوای چەندین مانگ لە چاوەڕوانی و گفتوگۆی گەرم، پەرلەمانی تورکیا پرۆژەیاسای "پتەوکردنی یەکگرتووی نەتەوەیی و یەکپارچەیی کۆمەڵایەتی" (کە بە یاسای چوارچێوە ناسراوە) خستە دەنگدانەوە. لە کۆی ٥٦٢ پەرلەمانتاری ئامادەبوو، ٤٦٨ پەرلەمانتار دەنگیان بە "بەڵێ" دا، لە کاتێکدا ٨٨ پەرلەمانتار (بەتایبەت لە ئیی پارتی و ئۆپۆزسیۆن) دەنگی "نەخێر"یان دا و شەش پەرلەمانتاریش بێلایەن بوون. یاساکە کە لە ١٢ ماددە پێکهاتووە، ڕەوانەی سەرۆککۆمار دەکرێت تا دوای هەڵسەنگاندنی ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوەیی بخریتە بواری جێبەجێکردنەوە.

ئەم بڕیارەی پەرلەمان بەشێک لە پەرلەمانتارانی ئۆپۆزسیۆن و کەسوکاری بریندارانی شەڕی هەژاند، تا ئەو ئاستەی بەشێک لە بریندارانی شەڕ وەک کاردانەوە مەدالیاکانیان گەڕاندەوە بەر دەرگای پەرلەمان.

هەڵوێستی تەڤگەری ئازادی: یاساکە کەموکوڕی جددی تێدایە

لە بەرامبەر بڕیارەکەی پەرلەماندا، بەڕێوەبەریی تەڤگەری ئازادی ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا ڕایگەیاند، ئەگەرچی یاساکە وەک سەرەتایەک دەبینرێت، بەڵام "هەڵە و کەموکوڕیی جددی" تێدایە. تەڤگەری ئازادی ئاماژەی بەوە کرد کە بەکارهێنانی زمانی شەڕ و ئاماژەنەدان بە چەمکی "کورد" و مافە سەرەکییەکان نیشانەی نەبوونی ڕوانگەیەکی یەکانگیرە بۆ چارەسەری.

تەڤگەرەکە جەختی کردەوە کە ڕەخساندنی هەلومەرجی ژیان و کارکردنی ئازاد بۆ ڕێبەر عەبدوڵڵا ئۆجەلان (ڕێبەر ئاپۆ) وەک "ڕێکخەر و هەماهەنگکاری پرۆسەکە"، مەرجی بنەڕەتیی چوونەپێشەوەی ئەم قۆناغەیە.

ڕەمزی کارتاڵ: بەبێ ڕێبەر ئاپۆ، گەڕانەوەی گەریلا و پەنابەران مەحاڵە

 لای خۆشییەوە، ڕەمزی کارتاڵ، هاوسەرۆکی کۆنگرەی گەل (کۆنگرا-گەل) ڕایگەیاند، هەر پڕۆسەیەک کە تێیدا عەبدوڵڵا ئۆجەلان بەردەنگ و ڕێکخەر نەبێت، نە بۆ گەریلاکانی سەر چیا و نە بۆ چالاکوانانی ئەورووپا سوودی دەبێت و ناکرێتە بواری جێبەجێکردنەوە.

کارتاڵ ئاماژەی بەوەدا، گواستنەوەی ئۆجەلان بۆ شوێنە نوێیەکەی لە دوورگەی ئیمراڵی دەرفەتێکی کرداری دەڕەخسێنێت تا بتوانێت دیداری میدیایی و سیاسی هەبێت و هەماهەنگیی پرۆسەکە بکات. ناوبراو ئاماژەی بەوەش کرد، تێکۆشانی چەکداریی کورد ناچاری بووە بەهۆی سیاسەتی نکۆڵیکردنی دەوڵەت، و بەپووچەڵبوونەوەی ئەو سیاسەتە، ئێستا تێکۆشان بۆ زمانی دایک و مافە دیموکراتیکەکان لە گۆڕەپانی سیاسییەوە بەردەوام دەبێت.

کاردانەوە سیاسییەکان لە ناوخۆی تورکیا

 لە کاتی گفتوگۆکاندا، ئۆزگور ئۆزەل، سەرۆکی پارتی گەلی کۆماری (جەهەپە) ڕایگەیاند، سەرەڕای ڕەخنەکانیان، لەبەر بەرژەوەندی و مافی ئاشتیی گەل دەنگی "بەڵێ"یان داوە، بەڵام پەرلەمانتارانیان ئازاد کردووە بەپێی خواست و هەستیاریی ناوچەکەی خۆیان دەنگ بدەن. لە بەرامبەردا، پەرلەمانتارانی "ئیی پارتی" توندترین ڕەخنەیان لە ئاکپارتی و مەهەپە گرت بەوەی زەمینەسازییان بۆ بەسیاسیکردنی دۆخەکە کردووە.

ئەنجام

 پرۆسەی ئاشتیی کە بە کرداری لە شوباتی ٢٠٢٥ەوە دەستی پێکردووە، لە هەنگاوێکی هەستیاردایە؛ پەسەندکردنی یاسای چوارچێوە ئەگەرچی وەک دەستپێکێکی یاسایی سەیر دەکرێت، بەڵام بزووتنەوەی کورد جەخت دەکاتەوە کە بەبێ دیموکراتیزەکردنی راستەقینەی وڵات، ئازادکردنی کاری سیاسی و گێڕانی ڕۆڵی ڕاستەوخۆ لەلایەن عەبدوڵڵا ئۆجەلانەوە، یاساکە بە تەنیا ناتوانێت پرسی سەد ساڵەی کورد چارەسەر بکات.