نەوت جارێكی تر گڕی لە پەیوەندیەكانی هەرێم و بەغداد بەردا

ناوەندی هەواڵ

عێراق بەهیوایە لە رێگەی هێڵێكی بۆری نۆژەنكراوەی نەوت بۆ بەندەرەكانی توركیا، دووبارە دەست بە فرۆشتنی نەوت بكاتەوە، سەرەتاش رۆژانە 250 هەزار بەرمیل هەناردە بكات، دوای ئەوەی جەنگی ئەمریكا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران هەناردەی نەوتی عیراقی لەرێگەی هورمزەوە راگرت.

ئەو هێڵە كێڵگەكانی كەركوك بە بەندەری جەیهانی توركیاوە دەبەستێتەوە

ئەو بڕە نەوتەی عێراق بەنیازە دەست بە هەناردەی بكاتەوە، بەشێكە لەو سێ ملیۆن و 500 هەزار بەرمیلەی پێش جەنگ هەناردەی دەكرد، كە زۆربەی لە رێگەی بەندەرەكانی بەسڕە و دواتریش گەرووی هورمزەوە بوو.

ئێستا دەسەڵاتدارانی عێراق دەیانەوێت ئەو هێڵە كۆنە نۆژەن بكەنەوە كە ساڵانێكە لەكاركەوتووە، ئەو هێڵە كێڵگەكانی كەركوك بە بەندەری جەیهانی توركیاوە دەبەستێتەوە.

حەیان عەبدولغەنی وەزیری نەوتی عێراق، دەڵێت دووبارە نۆژەنكردنەوەی هێڵەكە تەواوبووە، بەڵام 100 كیلۆمەتری پێویستی بە پشكنینە، بەهیواین لەماوەی هەفتەیەكدا دەست بە كاربكاتەوە و ئامانج ئەوەیە نزیكەی 250 هەزار بەرمیل نەوتی پێدا بڕوات.

هێڵی بۆرییەكە لەسەر دەستی رێكخراوی داعش لە ساڵی 2014 زیانی بەركەوت، ئێستاش بەكارهێنانی پێویستە بە رێككەوتنە لەگەڵ لایەنی توركیا لەبواری لۆجیستی و تەكنیكییەوە.

عێراق و هەرێمی كوردستان یەكتر تۆمەتبار دەكەن

پێشتر بەغداد دەیویست لە رێگەی هێڵی بۆری نەوتی هەرێمی كوردستانەوە نەوت بۆ بەندەری جەیهان لە توركیا بنێرێت، بەڵام تائێستا لەسەر ئەو پرسە لەگەڵ هەرێمی كوردستان نەگەیشتوونەتە رێككەوتن. سەرەڕای ئەوەش وەزارەتی نەوتی عێراق و وەزارەتی سامانە سروشتیەكانی هەرێمی كوردستان یەكتر تۆمەتبار دەكەن.

وەزارەتی نەوتی عێراق رایگەیاندبوو هەرێمی كوردستان ژمارەیەك مەرجی لەسەر هەناردەكردنەوەی نەوت داناوە و هیچ پەیوەندییان بە پرسی هەناردەكردنەوەی نەوت نییە.

وەزارەتی سامانە سروشتییەكانی حكومەتی هەرێمی كوردستانیش لە شەش خاڵدا روونكردنەوەی داوە و دەڵێت، لە راگەیەندراوەكەدا هەموو رەهەندەكانی كێشەكە باس نەكراون و بابەتەكەیان شێواندووە و هەوڵی تۆمەتباركردنی هەرێمی كوردستانیان داوە بۆ چەواشەكردنی رای گشتی.

پسپۆڕان هۆشداری دەدەن، لەئەگەری نەگەیشتن بە رێككەوتن، گەورەترین سەرچاوەی داهاتی عێراق كە نەوتە كێشەی بۆ دروست دەبێت، بەوەش مووچەی فەرمانبەران و بودجەی عێراق تووشی قەیرانێكی گەورە دەبێت، كاریگەری لەسەر بازاڕی دراو و دابینكردنی دراوی بیانیش دەبێت.جگە لەوەش رێككەوتنی هەرێم و بەغداد بۆ مووچەی فەرمانبەران كێشەی بۆ دروست دەبێت.

عێراق دەیەوێت بێمنەتیی خۆی بەرامبەر هەرێمی كوردستان دەرببڕێت

بەم هەنگاوە عێراق دەیەوێت بێمنەتیی خۆی بەرامبەر هەرێمی كوردستان دەرببڕێت، لەكاتێكدا ئەو هێڵەی عیراق بەنیازە نەوتی پێدا هەناردە بكاتەوە، بەشێكی كەمیی بە هەرێمی كوردستاندا تێدەپەڕێت، ئەمەش زیاتر وەك فشارێك لێكدەدرێتەوە.

بۆ چارەسەری ئەو كێشەیە، بڕیارە ئەمڕۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق میوانداری وەزیری نەوت و وەزیری سامانە سروشتییەكان و بەڕێوەبەری كۆمپانیای بەبازاڕكردنی نەوتی عیراق (سۆمۆ) و لێپرسراوانی تری بواری نەوت بكات. 

"حكومەتی هەولێر"

لەگەڵ هەڵكشانی ناكۆكییەكانی نێوان هەولێر و بەغداد، بۆ یەكەمجار لە بەغداوە دەستەواژەیەك بەكارهێنرا ئەویش “حكومەتی هەولێر” بوو، هاوپەیمانی ئاوەدانكردنەوەو گەشەپێدان لە پەرلەمانی عێراق كە محەمەد شیاع سودانی، سەرۆك وەزیران سەرۆكایەتی دەكات كاتێك وەڵامی یەكەم ڕاگەیەنراوی وەزارەتی سامانە سروشتییەكانی دایەوە گوتی: بەیاننامەكەی وەزارەتی سامانە سروشتییەكانی حكومەتی هەولێر نابەرپرسانەیە. 

حكومەتی عێراق و حكومەتی هەرێمی كوردستان هەردوكیان بوونەتە حكومەتی كاربەڕێكەر، بەڵام هیچیان ناتوانن ئەو دەستەواژەیە بۆ یەك بەكاربهێنن، بۆیە عێراق بە دەستەواژەی “حكومەتی هەولێر” دەیەوێت هەم قەبارەی حكومەت بچووك بكاتەوە، هەم پەیامێكی سیاسی و یاسایی بۆ پارتی دیموكراتی كوردستان بنیرێت، كە ئەو هەنگاوانەی حكومەتەكەی، تەنیا ڕای پارتی خۆیەتی و لەداهاتووشدا وەك حكومەتێكی بچوككراوە لەڕووی یاساییەوە مامەڵەی لەگەڵدا بكات.

ئێستا لەبەغدا كۆدەنگییەكی گەورەی سوننە و شیعەكان دژی هەرێمی كوردستان دروستبووە، ئەمڕۆ سێشەممە كۆبوونەوەی پەرلەمانی عێراقە و تەوەری كۆبونەوەكە هەناردەكردنی نەوتی هەرێمی كوردستانە، مەترسی هەیە لەو كۆبوونەوەیەدا حكومەتی عێراق بە بڕیارێك پابەند بكرێت، كە هێدەی دیكە درز بخاتە نێو پەیوەندییەكانی حكومەتی عێراق و حكومەتی هەرێم، ئاسانترین بژاردەش بۆ بەغدا بڕیاردانە لەڕاگرتنی مووچەی فەرمانبەران تا ئەو كاتەی هەرێمی كوردستان پابەندی هەناردەكردنی نەوت دەبێت، ڕێكارێك كە هیچ كاتێك نەبوەتە كارتی فشار بۆسەر حكومەتی هەرێمی كوردستان، هێندەی بارگرانیی بووە بۆسەر ژیانی مووچەخۆرانی كوردستان.

بافڵ تاڵەبانی چی بە پارتی وت؟

شەوی دووشەممە بافڵ تاڵەبانی، سەرۆكی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان ڕاگەیەنراوێكی بڵاوكردەوە و دیدی حزبەكەی لەكێشەكانی هەولێر و بەغدا بە ڕوونی خستەڕوو، تاڵەبانی رایگەیاند: لەم كاتەدا كە ناوچەكەمان رووبەڕووی گرژی و ناسەقامگیرییەكی سەخت بووەتەوە، نابێت ئەو بڕیارانەی كە كاریگەرییان هەیە لەسەر چارەنووس و ژیانی گەلەكەمان، بە شێوەیەكی تاكلایەنە بدرێن. حكومەتی هەرێمی كوردستان حكومەتێكی بنكەفراوانە، و دەبێت هەموو لایەنەكان بەگوێرەی ئەوە هەڵسوكەوت بكەن.

هەر لەو پەیامەیدا سەرۆكی یەكێتی ئاماژەی بەوەداوە، ئێستا كاتی گرژی و ئاڵۆزی یان تۆماركردنی خاڵی سیاسی نییە. خەڵكەكەمان شایەنی ئەوەیە كە ژیانێكی سەقامگیری هەبێت و لەكاتی خۆیدا مووچەكانیان وەربگرن. ئێستا كاتی یەكڕیزییە لە بەرامبەر ئەو مەترسییە گەورانەی كە دەكرێت تووشمان ببن.