2025-03-13
144 جار خوێنراوەتەوە
چی دەزانی لەبارەی گروپی عهمشات؟
ئیرادە میدیا
عهمشات گروپێكی سوری بهكرێگیراو و نزیك له دهوڵهتی توركیان، چهند ساڵێكه ناویان هاوشانی تاوانهكانی جهنگ و كوشتار و تاڵانی و دهستدرێژی سێكسی و وێرانكاری دژ به پێكهاته جیاوازهكانی سوریا، بهتایبهت كورد دێت، له كاتی هێرشی توركیا و داگیركردنی عهفرین له ئاداری 2018 و داگیركردنی سهرێكانی و گرێ سپی له ئۆكتۆبهری 2019دا، و ئێستاش له تاوانی كۆمهڵكوژكردنی عهلهوییهكان له ڕۆژانی 6و7ی ئاداری 2025.
گروپی عهمشات كێین؟ ئهبو عهمشه له شۆفێری تراكتۆره و بۆ سهركردهیهكی بهناوبانگی سهربازی:
گروپی چهكداری سڵێمان شا ناسراو به "عهمشات"، سهرۆكهكهی محهمهد حسێن جاسم یاخود (ئهبو عهمشه)یه، كه له ساڵی 1987 له گوندی جۆسهی شارۆچكهی حهیالینی سهربه پارێزگای حهما لهدایكبووه، بهڕهچهڵهك توركمانه، پێش دهسپێكردنی خۆپیشاندان و ئاڵۆزییهكانی سوریا له ساڵی 2011دا كهسێكی ئاسایی بووه و شۆفێری تراكتۆر بووه و كاری كێڵانی زهویوزار بووه، لهگهڵ دهستپێكردنی ململانێ چهكدارییهكانی سوریادا چهكی ههڵگرتووه و بووه به ئهندامی چهندین گروپی چهكداری لهوانه له سهرهتادا، لیوای "خط النار"، پاشان كهتیبهی "شوههدای حهیالین" پاشان لهگهڵ هێزهكهیدا چۆته نێو بهرهی شۆڕشگێرانی سوریا-ثوار سوريا، دوای ئهوهی بهرهی نوسره (كه دواتر بوو به تهحریری شام) هێرشی كرده سهر شۆڕشگێڕانی سوریا لهگهڵ گروپهكهیدا چۆنهته ناو بهرهی شامییه-جبهة الشامية، بههۆی زیاتر بوونی فشارهكانی بهرهی نوسره بۆ سهریان له 2015 لهگهڵ گروپهكهیدا ههڵدێت بۆ توركیا.
بوونی به بهكرێگیراوی توركیا:
له ساڵی 2016دا له توركیا گروپهكهی لهژێر ناوی "لیوای سوڵتان سڵێمان شا" دروست دهكاتهوه و دهخرێنه بهر مهشقی سهربازی توركییهوه، و دهبنه بهشێك لهو گروپانهی كه درێژكراوهی سیاسهت و ئهجیندای توركیان لهناو سوریادا و دهبنه بهشێك له پێكهاتهی "سوپای نیشتمانی سوریا"، بهكارهێنانی ناوی سوڵتان سڵێمان پاشا كه دامهزرێنهی دهسهڵاتدارێتی عوسمانییهكان دهرخهری زۆر ڕاستییه لهبارهی وابهستهیی ئهو گروپه بۆ توركیا.
ئهبو عهمشه وهك كهسایهتی و وهك ئهو شێوازه نمایشیانهی خۆی تێدا دهردهخات ههمیشه جێگهی مشتومڕ بووه، له دهركهوتنی بهردهوامی به چهكهوه و دابهزینی له ئۆتۆمبێلی سهربازی گولهنهبڕ و دهورهدانی بهردهوامی به كۆمهڵێك چهكداری بێ دیسپلین، خۆنمایشكردنی بهردهوامی له سۆشیال میدیا و ناساندنی خۆی وهك پاڵهوانێكی نهتهوهیی.
خۆی و گروپهكهی لهههموو ئهو ناوچانهی كه باڵادهستن تێیدا یان بهشداربوون له داگیركردنیدا، ههمیشه تاوانباركراون به ئهنجامدانی كاری كوشتاری بهكۆمهڵ و گولهبارانكردنی خهڵكی سیڤیل و دهستدرێژی سێكسی و ڕفاندن و تاڵانكردنی موڵك و ماڵی هاوڵاتیان، بهتایبهت له شاره كوردییهكانی وهك عهفرین و سهرێكانی و گوندهوارهكانی.
ناوی ئهبو عهمشه له پێگه سوری و عهرهبییهكان لهگهڵ دزینی وێنهی مریشك و زهیتوندا، دێت بههۆی بهشداری كردنی گروپهكهی له تاڵانكردنی ماڵ و موڵكی جوتیاران و زهویزاری خهڵكی عهفرین و سهرێكانێ و گوندهوارهكانیاندا.
تۆماری تاوانهكانی عهمشات:
بهپێی ڕاپۆرتهكان،یەکێک لهوانه ڕاپۆرتی ڕوانگهی سوری بۆ مافهكانی مرۆڤ و بەشێک لەدهزگاكانی دیکەی پاراستنی مافهكانی مرۆڤ، گروپی عهمشات لهپاڵ گروپی حهمزات "كه له ئایندهدا دێینه سهر باسی ئهم گروپهش" تۆمهتبارن به كردهوهگهلی ڕفاندن و سهرانهسهندن و ئاوارهكردنی بهزۆری خهڵكی و دهستگرتن بهسهر ماڵ و موڵكی هاوڵاتیانی سوریدا بهتایبهت له عهفرین و باكوری حهلهب.
لهدوای داگیركردنی عهفرینهوه و بڵاوبوونهوهی گروپی سوڵتان سڵێمان شا لهو شاره و گوندهوارهكانیدا ڕێكخراوهكانی مافی مرۆڤ گهلێك تۆماری تاوانكارییهكانی ئهبو عهمشه و گروپهكهیان كۆكردۆتهوه، لهوانه دهستگیركردنی ههڕهمهكی، ڕفاندن، و بێسهروشوێنكردن، و دزی و تاڵانی و سهرانهسهندن، ئهو گروپه له ههندێك له جوتیاران و كشتیارانی كوردیان له عهفرین ناچاركردووه كه دهبێت بهرههمی زهیتونهكانیان به له 30% قازانج پێ بدات، ههروهك سهپاندنی باج و سهرانه له كاسبكار و جوتیارانی دانیشتوانی ناوچهكانی عهفرین به بڕی 700 دۆلار تا چهند ههزار دۆلارێك.
ههروهك ڕاپۆرتهتایبەت مەندەكان ئاماژهی بۆ دهكهن ئهو دوو گروپه خاوهنی چهندین زیندانی نایاسایین، تۆمهتبارن به ئهشكهنجهدان، و تیرۆركردنی بهرنامهبۆداڕێژراو، لهوانه دهستدرێژی سێكسی به زهبری چهك له لایهن ئهبو عهمشهوه بۆ سهر "ئیسرا یوسف خهلیل" هاوسهری یهكێك له ئهندامانی گروپی لیوای سوڵتان موراد، دوای ئاشكراكردنی ڕووداوهكهوه له لایهن ئهو ئافرهتهوه و ڕهتكردنهوهی له لایهن ئهبو عهمشهوه، ئیسرا ون دهبێت و بۆ ونبوونشی پهنجهی تۆمهتباركردنی ئاراستهی ئهبو عهمشه ئاراسته دهكرێت.
ئهبو عهمشه و گروپهكهی بوونهته خاوهنی سهرچاوهیهكی دارایی زۆر گهوره و بهرچاو، كه له ڕێگهی قاچاخچێتی و سهران سهندن و ڕفاندنی خهڵكی و ئازادكردنی لهبهرامبهر بڕێك پاره لهناوچه كوردییهكاندا و سهپاندنی باج و سهرانهیهكی زۆر بهدهستیانهێناوه، كه ئهوهی تۆمار كراوه زیاتر له ههزار كردهوهی ڕفاندن و ئازادكردنیان لهبهرامبهر بڕێك پاره له نێوان (1000بۆ2500دۆلار) ئهنجام داوه.
لەلایەکی دیکەوە گروپەکە وهك ناچاركردنی جوتیاران به هاوبهشیكردنیان له قازانجدا به تایبهت له قازانجی زهیتون كه بهرههمی سهرهكی دانیشتوان و جوتیارانی عهفرینه. ئهمه سهرهڕای قاچاخچێتی به ماددهی هۆشبهرهوه لهنێوان سنوورهكانی توركیا و سوریا.، ئهمهش كردویهتی به خاوهنی داراییهكی زۆر و دامهزراندنی چهندین كۆمپانیا له ناوخۆی توركیادا لهوانه كۆمپانیا ئهلسهفیر ئۆتۆ بۆ ئۆتۆمبیل كه بارهگاكهی له ئهستهنبوڵه.
لهسهر كارلادان و دوورخستنهوهی ئهبو عهمشه له لایهن میلیشیاكانی "سوپای نیشتمانی سوریا":
دوای زیاتربوونی تاوانهكانی و بهرزبوونهوهی دهنگی ناڕهزایهتی خهڵكی له ئاست تاوانهكانی عهمشهكان لیژنهیهكی لێكۆڵینهوه له لایهن قیادهی یهكگرتووی سوریاوه (عهزم) له ساڵی 2021دا پێكهێنرا، له شوباتی ساڵی 2022دا بڕیاری لیژنهكه دهرچوو به لهسهر كارلابردن و قهدهغهكردنی گرتنه دهستی ههر لێپرسراوێتییهك لهناو دهزگاكانی "شۆڕشی سوریا" له لایهن ئهبو عهمشهوه، بهڵام پاش تهنها یهك مانگ وێنهی ئهبو عهمشه له كۆبوونهوهی لهگهڵ چهند سهركردهیهكی سوپای سوریا بڵاو بویهوه، دهركهوت بڕیارهكه جگه له حیبری سهر كاغهز هیچی دیکە نییه و خۆی و گروپهكهی بهردهوام بوون له كاری تاوانكاری و ئهوه ڕوونبوویهوه كه ئهبو عهمشه و گروپهكهی درێژكراوهی سیاسهتی توركیا و دهزگای میت و سوپاكهین لهناو سوریادا.
سزای ئهمریكا بۆ گروپی عهمشات:
له ساڵی 2023دا، وهزارهتی گهنجینهی ئهمریكا سزای سهپاند بهسهر گروپی عهمشات و گروپهكهی هاوشانی بەناوی (حهمزات)و تۆمهتباری كردن به ئهنجامدانی تاوانی جهنگ و پێشێلكاری مافهكانی مرۆڤ لهناوچهكانی ژێر دهستیاندا بهتایبهت له عهفرین و ئاوارهكردنی بهزۆری خهڵكهكهی و دهستگرتن بهسهر ماڵ و موڵكیاندا.
سزاكهی وەزارەتی گهنجینهی ئهمریكا بۆ گروپەکەکان دهستگرتن بوو بهسهر دارایی ههردوو گروپهكه له ئهمرێكا و قهدهغهكردنی ههر مامهڵهیهكی دارایی ئهمریكا لهگهڵ ئهو دوو گروپهدای له خۆ گرتبوو، ههروهك كۆمپانیای "ئهلسهفیر ئۆتۆ" كه كۆمپانیایهكی ئۆتۆمبیله و خاوهندارێتێكهی دهگهڕێتهوه بۆ ئهبو عهمشه، خرایه ناو ئهو لیستهوه كه مامهڵهكردن لهگهڵیدا قهدهغهیه، لهپاڵ ئهبو عهمشهدا سزاكهی ئهمریكا وهلیدی براشی دهگرێتهوه كه وهك كهسی دووهمی ئهو میلیشیایه دێت و سهرۆكایهتی گروپهكهی كردووه لهكاتی چوونی ئهبو عهمشهی برایدا بۆ لیبیا، لهو كاتهشدا وهلید بهشداربووه له تاوانكاری بهرامبهر خهڵكی عهفرین لهوانه دهستدرێژی بۆسهر ژنان.
له سزاكهدا ههردوو گروپهكه تاوانباركراون به خراپتركردنی دۆخی مرۆیی له باكوری سوریا لهماوهی چهندین ساڵی ڕابردوودا.
بهشداری له شهڕی ناوخۆیی لیبیادا:
له ساڵانی ڕابردوودا توركیا بهشێك له هێزهكانی ئهبو عهمشهی وهك بهكرێگیراو بهكارهێنا بۆ بهشداری له شهڕی ناوخۆیی لیبیادا له قازانجی حكومهتهكهی "فایز سهڕاج" كه دۆستی ئهردغانه دژ به جهنڕاڵ "خهلیفه حهفتهر" كه نزیكه لهبهرهی میسر-سعودیه-ئیمارات، لهبهرامبهر موچهی 3000 دۆلاری مانگانه، ههروهك ئهبو عهمشه وێنهی خۆی له تۆڕی كۆمهڵایهتیدا به تهنیشت چهند چهكدارێكی گروپهكهی كه له لیبیا برینداركرابوون بڵاو كردهوه.
ئهبو عهمشه له سهردهمی ئهحمهد شهرعدا:
دوای سێ مانگ له ڕوخانی ڕژێمهكهی بهشار ئهسهد له سوریا له 8ی دیسهمبهری 2024 و هاتنه سهركاری گروپهكانی ههیئهی تهحریری شامی سهر به ئهحمهد شهرع و هاوپهیمانهكانی له سوپای نیشتمانی سوریا، گروپی عهمشات و حهمزات سهرهڕای داواكاری نهتهوهیهكگرتووهكان و وڵاتانی ڕۆژئاوایی وهك ئهمریكا و فهڕهنسا و بهریتانیا و ئهڵمانیا بۆ وهستاندنی شهڕ لهسهرجهم ناوچهكانی سوریا و دروستكردنی حكومهتێكی نیشتمانی "سهرتاپاگیر" دهستپێكردنی سهردهمی ئاوهدانی و ئاشتی له سوریا، بهڵام ئهوان به هاندانی توركیا بهردهوام بوون له هێرشكردنه سهر ناوچهكانی باكوور و ڕۆژههڵاتی سوریا بهتایبهت بۆ ناوچهكانی دهوروبهری كۆبانی و بهنداوی تشرین و پردی قهرهقۆزاق، و لهو كاتهوه تا ئێستا سهدهها چهكداری ئهو دوو گروپه كوژراون و چهندهها خهڵكی مهدهنی و شهڕڤان شههید بوون.
پێگهی نوێی ئهبو عهمشه له حوكمڕانی نوێی سوریادا:
له 29ی كانوونی یهكهمی 2025 سهرجهم سهركردهی گروپه میلیشیایه جیاوازهكانی سوریا كۆبوونهوه و ئهحمهد شهرع "محمد جۆلانی"یان وهك سهرۆكی كاتی سوریا دهستنیشان كرد، و بڕیاریاندا گروپهكانیان ههڵبوهشێننهوه و تێكهڵ به سوپای نوێی سوریا ببن، یهكێك له سهركردهكانی ئهو میلیشیایانه ئهبو عهمشه بوو.پاش تهنیا چهند ڕۆژێك و له 2ی شوباتی ئهمساڵدا ئهبو عهمشه كرا به عهمید ڕوكن و لێپرسراوی فیرقهی 25ی حهما.عهمشهكان و حهمزهكان و كوشتاری چهند ڕۆژی ڕابردووی عهلهوییهكان:ههفتهی ڕابردوو دووباره ناوی ههردوو گروپی عهمشات و حهمزات هاوشانی كوشتاری بهكۆمهڵی عهلهوییهكان دهركهوتهوه.
به پێی ڕاپۆرته ههواڵییهكان ههردوو گروپهكه له ناوچه كهناراوییهكانی سوریا له ههردوو پارێزگای تهرتوس و لازقییه له ڕۆژانی 6و7ی ئهم مانگهدا به بیانووی قهڵاچۆكردنی پاشماوهكانی ڕژێمهكهی بهشار ئهسهد بهشداری سهرهكی بوون له گولهبارانكردنی زیاتر له ههزار كهسی سیڤیل له منداڵ و ژن و پیاوی گهنج و بهتهمهن لهناو ماڵهكانیاندا و لهسهر شهقامهكان، له یهكێك لهو ڤیدیۆیانهدا كه پاش تهنیا یهك شهو لهو ڕووداوانه بڵاوبوویهوه، گهنجێكه له ئهندامانی ئاسایشی گشتی (ههیئهی تهحریر)ی سهر به ئهحمهد شهرع و تێیدا ددان دهنێت بهوهدا كه ئهو شاهیدی تاوانی زۆر گهوره و له سنوور بهدهره دژ به مهدهنییهكان و ههردوو گروپی عهمشات و گروپهكانی له چهشنی ئهو "حهمزات" پێی ههستاون.
ههروهك به دهیهها ڤیدیۆی ئهو تاوانانه بڵابوونهتهوه كه گروپه میلیشیا جیاوازهكانی سوریا بهتایبهت ئهو دوو گروپه و گروپه ئیسلامییه جیهادییه بیانییهكان دهرحهق به خهڵكی مهدهنی عهلهوی ئهنجامی دهدهن و بهشی زۆری ئهو تۆماره ڤیدیۆیانه چهكدارهكان خۆیان تۆماریان كردووه.
داهاتووی سوریا لهژێر پهرچهمی ئهو گروپانهدا:
دوای بهرزبوونهوهی دهنگی ناڕهزایهتی لهناوخۆی سوریا و له دهرهوهیدا بهتایبهت لێدوانی وڵاتانی ئهوروپی و ئهمریكا و نێردهی تایبهتی نهتهوه یهكگرتووهكان لهبارهی كوشتاری عهلهوییهكانهوه، ههروهها دروستكردنی لیژنهی بهدواداچوونی ڕاستییهكان له لایهن ئهحمهد شهرعی سهركی كاتی سوریاوه، ئایا لێپێچینهوهی یاسایی دهرحهق بهو گروپانه و تاوانهكانیان ئهنجام دهدرێت؟ یان نفوز و باڵادهستی توركیا بهسهر دهسهڵاتدارانی نوێی سوریا دووباره ڕێگر دهبێت له لێپێچینهوهی له عهمشهكان و حهمزهكان، و ئهو دوو گروپه وهك ههڕهشه و چاودێر دهمێننهوه بهسهر دهسهڵاتی نوێی سوریا و ئهحمهد شهرعهوه، ئایا توركیا به ئاسانی تهنیا بۆ كوشتنی زیاتر له ههزار كهسی مهدهنی عهلهوی (ئهوهی تا ئێستا پشت ڕاست كراوهتهوه) دهستبهرداری یهكێك له ههره كارته بههێز و سهرهكییهكانی خۆی دهبێت لهناو سوریادا؟
ئایا كورد و دهسهڵاتی خۆسهر و هێزهكانی ههسهده چ كارێك دهتوانن بكهن له ئاستی ناوخۆی سوریادا و له ئاستی نێودهوڵهتیدا وهك فشار بۆ ههڵوهشاندنهوهی ئهو هێزانه و ئاشكراكردنی چیهتیی ڕاستهقینهی ئهو هێزانه وهك داردهستێكی دهرهكی-توركی لهناوخۆی سوریادا و بهشدار له كۆمهڵكوژی كورد و عهلهوییهكان و مهسیحییهكانی سوریا.
-
ئاهەنگی نەورۆز لە 25 وڵات و ناوچەی جیهاندا بەڕێوەدەچێت
|
-
حەوت ساڵ بە سەر داگیرکردنی عەفریندا تێدەپەڕێت
|
-
ئەو جوتیارە كوردەی سەربازێكی عێراقی ملپێچەكەی ڕاكێشا، دەستگیركراو بە كەفالەت ئازاد كراوە
|
-
یادی 37 ساڵەی کیمیابارانی هەڵەبجە
|
-
'حهمزات' كێن؟ چی لهبارهیانهوه دهزانی؟
|
-
بەرەی مقاومە لە عێڕاق بەهۆی ئێرانەوە گورزێکی دیکەی بەردەکەوێت
|
-
چی دەزانی لەبارەی گروپی عهمشات؟
|
-
سهرههڵدانهوهی بیرۆكهی 'ههرێمی شیعه' له عێراق كاردانهوهی لێدهكهوێتهوه
|
-
چیرۆکی 'دوایین بڕگە' کە لەناو دەقی بانگەوازەکەدا نەبوو
|
|
|