ترەمپ چی دەوێت؟؛ لێدوانەكانی سەریان لە كورد شێواندووە

ناوەندی هەواڵ

بەهۆی ئەو شەپۆلە لێدوانە دژ بە یەكانەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا و بەرپرسانی ئەو وڵاتە، هەرێمی كوردستان خۆی لە ناوەڕاستی زریانێكی دیپلۆماسیدا دەبینێتەوە، لەكاتێكدا خۆی ئەوەی هەڵنەبژاردووە.

دوای دەستپێكردنی جەنگی ئەمریكا و ئیسرائیل دژ بە ئێران و دوای ڕاگەیاندنی ئاگربەستیش، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا چەند جارێك تۆمەتی ئەوەی ئاڕاستەی كورد كرد كە چەكی ئەمریكییان دەست بەسەردا گرتووە كە بەنیازبوون بۆ خۆپیشاندەرانی ئێرانی بنێرن.

ترەمپ هەرجارە و بەجۆرێك ئەو قسەیەی كردووە، بەڵام هەموو كاتێك ئەو قسانە بوونەتە جێگەی سەرنج و مشتومڕ لەلای ڕای گشتیی جیهان و كورد بەتایبەتی، بەوهۆیەشەوە چەندین پرسیار سەریهەڵداوە، ترەمپ مەبەستی لە كام حزب یان لایەنی كوردی بە وردتر بڵێین كوردی كام پارچەی كوردستانە؟ ئەو چەكانە بۆ كوێ چوون؟ ئایا ئەمریكا گرەوی لەسەر كورد كردووە وەك كارتێكی فشار بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئێران؟

بەشێك لە چاودێران پێیان وایە، ئەو قسانەی ترەمپ بۆ پاساوهێنانەوەیە تا شكستی لە ڕووخاندنی سیستمی ئێران بشارێتەوە، بەشێكی تریش دەڵێن مەبەستی ترەمپ زۆر لەوە گەورەترە و ئەوە پلانێكە و دواتر كاریگەریی و دەرئەنجامەكانی دەردەكەون.

وەك چاودێران دەڵێن، شڵەژاوی بە هەڵوێستی ئەمریكاوە دیارە بەرامبەر بە دۆسیەی ئۆپۆزسیۆنی ئێران، بۆ نمونە پێشتر كۆشكی سپی پێدانی چەكی بە كورد و هەر گروپێكی كوردی ڕەتكردەوە، دواتریش ترەمپ وتی نایەوێت كورد لەو جەنگەوە بگلێنێت، بەڵام دواتر چەند جارێك تۆمەتی ئاڕاستەی كورد كرد.

ترەمپ ئەو لایەنە كوردییەی دیاری نەكردووە كە گوایە چەكیان پێداون تا بیگەیەننە دەستی خۆپیشاندەرانی ئێران، لایەنەكانی ئۆپۆزسیۆنی ئێران و حكومەتی هەرێمی كوردستان و پارتی و یەكێتیش ڕەتیان كردووەتەوە هیچ چەكێكیان لەلایەن ئەمریكاوە پێدرابێت.

سەرۆكی یەكێتی ڕەتیكردەوە چەكیان وەرگرتبێت

بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆكی یەكێتیی نیشتمانی كوردستان، لە میانی چاوپێكەوتنێكدا رەتیكردەوە حزبەكەی ئەو چەكانەی بردبێت و وتی " بەرپرسانی ئیدارەی ئەمریكا دەتوانن ئەمە پشتڕاست بكەنەوە".

وتیشی:"ئەگەر دزیی وا كرابێت ئەوە “شەرمەزارییە، چونكە بەكارهێنانی كورد وەك قەڵغان بیرۆكەیەكی خراپ بوو، بەڵام دزیی لە هاوپەیمانان بابەتێكی تەواو جیاوازە و پێموایە لێكەوتەی دەبێت".

پژاك: ئێمە هیچ چەكێكمان وەرنەگرتووە

پەیمان ڤیان (هاوسەرۆكی پژاك): لە چاوپێكەوتنێكدا ڕایگەیاند:"ئێمە لە هیچ كەسێك چەكمان وەرنەگرتووە. هێزی ڕاستەقینەی ئێمە، گەلەكەمانە و ئێمە پشت بە نەتەوەكەی خۆمان دەبەستین.

وتیشی:"ئەو چەكانەی باسیان لێوە دەكرێت، ئێمە وەرمان نەگرتوون و نازانین كێ وەریگرتوون. ئێمە هیچ جۆرە چەكێكمان (لە هێزە بیانییەكان) وەرنەگرتووە و لەمبارەیەوە وەڵامێكی تەواو ڕاشكاو و شەفاف دەدەین".

تەنانەت ئاگاداری بابەتەكەش نین

پێشتر كاكۆ عەلیار، ئەندامی دەفتەری سیاسیی كۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتكێشانی كوردستانی ئێران رایگەیاند: "وەك حیزبی خۆمان، هیچ چەكێكمان بۆ نەهاتووە و هیچیشمان وەرنەگرتووە، تەنانەت ئاگاداری بابەتەكەش نین. پێشتر هیچ باسی ئەو بابەتە نەكراوە و لەو بارەیەوە كەس قسەی لەگەڵ نەكردووین و قسەشمان لەگەڵ كەس نەكردووە."

لەسەر هەمان پرس، محەمەد نەزیف قادری، بەرپرسی پەیوەندییەكانی حدكا (حیزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران) باسی لەوەكرد: "سیاسەتی ئێمە ئەوە نییە خۆپێشاندان بە توندوتیژی و رێكاری توندوتیژ بكەین، بەڵكو ئێمە رامان وایە دەبێت داواكارییەكانمان بە شێوازێكی ئاشتییانە و مەدەنییانە بكەین بەبێ چەك. ئەو قسانەی كراون بێ بنەمان و ئێمە هیچ چەكێكمان وەرنەگرتووە ".

وتیشی،"ئەو چەكانەی هەمانە هی 47 ساڵ پێش ئێستان و دەستكەوتمان بوون لە مەیدانی شەڕی كۆماری ئیسلامی، هەندێكیشمان لە بازاڕ كڕیوە."

هاوكات، ئەمجەد حوسێن پەناهی، بەرپرسی پەیوەندییەكانی كۆمەڵەی زەحمەتكێشانی كوردستان لە هەولێر ئاماژەی بەوەكرد: "ئەو چەكانەی هەمانە چەندین ساڵە لامانە، هی 30 بۆ 40 ساڵ لەمەوبەرن. هەندێكیشمان لەم دواییانەدا لە بازاڕی رەش كڕیوە، بەڵام دڵنیاتان دەكەینەوە یەك فیشەك و یەك چەكمان لە هیچ وڵات و شوێنێك وەرنەگرتووە و ئاگاداری بونی كارێكی لەو شێوەیەش نین ".

لەلایەكی دیكەوە، هامنۆ نەقشبەندی، ئەندامی فەرماندەیی گشتیی سوپای میللیی كوردستان (سەربە پارتی ئازادیی كوردستان) رایگەیاند: " پەیامەكەی دۆناڵد ترەمپ بۆ ئێمە ناڕوونە، ئەوەی هەیە ئەوەیە كە ئێمە وەك سوپاكەمان بە هیچ شێوەیەك نە لە ئەمریكا و نە لە هیچ وڵاتێكی دیكە چەكمان وەرنەگرتوە، تەنانەت فیشەكێكیش".

كەنەكە بۆ ترەمپ: تۆمەتباركردنی كورد بە دزینی چەك بێبنەمایە

كۆنسەی بەڕێوەبەری كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان (كەنەكە) لە ڕاگەیاندراوێكی و تونددا وەڵامی لێدوانەكانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكای دایەوە سەبارەت بە تۆمەتباركردنی كورد بە بردنی چەك و بازرگانیكردن پێیانەوە، ڕایگەیاند ئەم جۆرە هەڵوێستە ناڕەوایانەی سەرۆكی ئەمریكا نەك هەر بێبنەمان، بەڵكو تەواوی نەتەوەی كورد دەخەنە ناو بازنەی گومانەوە و زیانێكی قووڵ و مەترسیدار بە پەیوەندییە مێژوویی و ستراتیژییەكانی نێوان كورد و ئەمریكا دەگەیەنن.

كەنەكە جەختی لەوە كردەوە، ترەمپ چەندین جار و بە شێوازی جیاواز ئەم جۆرە تۆمەتانەی دووبارە كردووەتەوە و بە زمانێكی زبر و توند دژی كورد دەدوێت، ئەمەش نیشانەی ئەوەیە كە ئەم هەڵوێست و ڕەفتارانە تەنیا لێدوانی سەرپێیی نین، بەڵكو بە ئاشكرا "بۆنی پیلانێكی دژەكوردی"یان لێ دێت كە ئامانج لێی ناشرینكردنی تێكۆشانی ڕەوای گەلی كوردە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا.

یەكێتی و پارتی وەك تۆمەت ئاڕاستەی یەكتریان دەكرد

پێشتر یەكێتی و پارتی لە رێگەی میدیا فەرمی و سێبەرەكانیانەوە بە ناڕاستەوخۆ تۆمەتی دزینی چەكە ئەمریكیەكانیان دەدایە پاڵ یەكتر، ئێستاش ناوبەناو لە میدیاكانیانەوە هەمان كار دەكەن. بەبێ ئەوەی بە ڕەسمی حكومەتی هەرێم هیچ شتێك لەوبارەیەوە بڵێت.

پێشتر و تائێستاش حكومەتی هەرێم و بەرپرسانی باڵای لە ئاست تۆمەتەكانی ترەمپ بێدەنگ بوون، بەڵام  وەزارەتی ناوخۆ لە وەڵامی قسەی یەكێك لە كادرە حزبیەكانی یەكێتی لە كەناڵێكی ئەو حزبە ڕایگەیاند:" وەزارەتی ناوخۆی حكومەت هەرێمی كوردستان ئەو زانیارییانە رەتدەكاتەوە كە باس لە هەبوونی چەكی ئەمریكی لە كۆگاكانی وەزارەتەكە لە هەولێر دەكەن و رایدەگەیەنێت، سكاڵای یاسایی لەسەر ئەو كەناڵە و ئەو میوانە تۆمار دەكەن كە ئەو هەواڵەیان بڵاوكردووەتەوە".

راگەیاندنی وەزارەتی ناوخۆ ئاماژەی بەوە كردووە "لە چاوپێكەوتنێكی كەناڵ 8ـدا، بێژەرێك و كادیرێكی حیزبی گفتوگۆیان لەبارەی چەكەكانی ئەمریكا كردووە و كادیرەكە بانگەشەی ئەوەی كردووە كە ئەو چەكانە دراون بە وەزارەتی ناوخۆ و لە كۆگایەكی وەزارەت لە هەولێر دانراون".

وەزارەتی ناوخۆ جەخت دەكاتەوە كە “ئەم قسانە سەرلەبەری هەڵبەستراو و چەواشەكاریین و هیچ بنەمایەكیان نییە و دوورن لە راستی.”

لە بەشێكی دیكەی راگەیەندراوەكەدا هاتووە: “دیارە ئەوانەی ئەو چەكانەیان بردووە، هەموو هەوڵێك دەدەن بۆ شاردنەوەی راستیی بابەتەكە و بە باسكردنی زیاتر و هەوڵدان بۆ بەلاڕێدابردنی رای گشتی، چەواشەكاریی زیاتر بڵاو دەكەنەوە. بەڵام رۆژێك دێت لێپرسینەوەیان لەگەڵ بكرێت.”

خوێندنەوەكان جیاوازن

بەشێك لە چاودێران و پسپۆڕانی سیاسەت، ڕای جیاوازیان لەبارەی قسەكانی ترەمپ هەیە، حسێن ڕابی مامۆستای زانكۆ لەوبارەیەوە نوسیویەتی:" ئەبێ مەمنون بین سەرۆكی ئەمریكا باسمان دەكات، خراپ باسمان دەكات؟  حەیامان دەچێت؟ ! میللەتی ژێردەستە حەیای كوا؟

ڕابی هەروەها نوسیویەتی:"هەموو مانگێك لە باشور دڵت دەلەرزێ مەعاشی ئەو خەڵكە بەیاسا راگرن( هیچ شتێك لەباری یاساییەوە نەگۆراوە تەنها شیعە لاوازبووە بۆیە ڕایناگرێت)، لە ڕۆژهەڵات دەترسی لەگەڵ بانگ بەیانیدا  ملی چەند ڕۆڵەیەكت بكەن بە پەتا، لە ڕۆژئاوا دەترسی شار یان شارۆچكەیەكت دابڕن! لە باكور؟!( هەر فەوتا)  ترەمپ ئەوەی دەیكات مەشكەژەنێی عاتفییە،  ئاشقمانە بەڵام ئەشقەكەی نێرگز ی یە، ڕۆژئاوا ئەو هێشتییەوە ئەگینا  سەرەڕای قارەمانەتییەكان نەدەما، لەوانەیە بڵێن بایدن بوایە ئەوە نەدبوو، یەكەم ئەحمەد شەرع لەكاتی بایدن پەیابوو، دووەم  سەیری ئەفغانستان بكە  مەزڵوم كۆبانێ لە ئەحمەد مەسعود شیرینتر نییە و كوردی ڕۆژئاواش لە خەڵكی پەنچشێر ئازاتر نین".

ترەمپ و كورد: كێشەی عەقڵیی

سەردار عەزیز نوسەر و توێژەر لەوبارەیەوە نوسیویەتی:"كاتێك لە قسەكانی ترەمپ و وەڵامدانەوە و پرسیاری كورد ڕادەمێنی، هەست دەكەیت كە قەیرانێكی قوڵی عەقڵیی لە ئارادایە. ترەمپ دەڵێت كورد. كورد دەڵێت كام كورد؟ قەیرانە عەقڵییەكە لە چەند ئاستێكدایە.

یەكەم، كورد وەها دەزانێت ترەمپ بۆ كورد قسە دەكات، دووەم، كورد وەها بیر دەكاتەوە كە ترەمپ مەبەستی نەمانی چەكە لەم پرسەدا، نەك پرسێكی ئاڵۆزی تر كە پەیوەندی بە خۆیەوە هەیەن سێیەم، كورد ناپرسێت، ئەمە كێیە وەها دەڵێت، بۆ لە ئێستادا دەیڵێت، دەیەوێت چی بڵێت؟؟؟؟

چوارهەم، كورد بە هیوابوون كە ترەمپ بكەنە ئامرازی ململانێی ناوخۆیی خۆیان و بەكاری بهێنن لە ململانێی یەكتردا. ترەمپ ئەمەی نەكرد، چونكە ئامانجی ترەمپ جەماوەری كورد خۆی نیە، بەڵكو ناوەوەی ئەمریكا و هەندێك لە ئەوانیترە.

سەردار عەزیز دەشڵێت "دۆناڵد ترەمپ خاوەن كەسایەتی كەڵەگاییە. چەمكی كەڵەگایی وەك وەرگێڕانی چەمكی بوڵیی، بەكار دەبەم، لەم ڕوەوە ترەمپ هەمیشە دەسەڵات یان توندوتیژی بەرامبەر لاوازەكان پیادە دەكات و ملكەچە بەرامبەر بەهێزەكان. ترەمپ، نەك لە گەڵ كورد بەڵكو لە گەڵ ئەوروپا، كەنەدا، وڵاتانی هەژار، هەموویان بە شێوازێكی كەڵەگایی مامەڵە دەكات. بەڵام لە بەرامبەر چیندا ملكەچ دەكات".

"دۆناڵد ترەمپ لە ڕوی دەرونییەوە كەسێكی نەرجسییە. نەرجسیی كەسێكە كە خۆی خۆشدەوێت بە ئاستێكی نەخۆشییانە. لە دۆخێكی وەهادا ترەمپ كەسێكە كە هەرگیز ناتوانێت شكست لە ئەستۆ بگرێت. بەڵكو دەبێت هەمیشە براوە بێت. هەركاتێكیش براوە نەبوو، ئەوا خەتای ئەوانیترە". سەردار عەزیز وای نوسیوە.

دەشڵێت "نەرجسیی هەمیشە بە دوای سكەیپگۆت یان بزنی قوربانیدا دەگەڕێت. مەبەست لێی لایەك یان كەسێك كە تاوانبار بكرێت بەبێی ئەوەی تاوانباربێت بەڵام توانای بەرگرییكردنی لە خۆی نیە، بە داخەوە جەماوەری كورد وەها مامەڵەی لە گەڵ ئەم پرسەدا كرد كە گوایە لایەكی كوردی دزیی كردوە. بەڵام هەر خراپییەكە لە لایەن یەكێتی و پارتییەوە بوو كە ویستیان گەورەی بكەن و بیكەنە سوتماكی ململانێكانیان. ئەوەی سودی لێ دەبینێت نەیارانی كوردە كە جیاوازی لە نێوان یەكێتی و پارتی ناكەن".

من دەزانم چەكەكان لای كێن

هەندرێن شێخ ڕاغب نوسەر و چاودێری سیاسی لەوبارەیەوە نوسیویەتی:" سەرۆك تڕەمپ پێویستە راشكاوانە راستیەكە بزانیت، كورد بۆچی بەشداریت لەگەڵ ناكەن؟. ماوەی چل ساڵە كوردو ئەمریكا خەریكی دروستكردنی متمانەو پەیوەندیەكی زۆر پتەون، تەواوی هەنگاوەكانیان بڕی و بێ ئەندازە شتی دەگمەن و راست و سەركەوتوویان ئەنجام دا. پێكەوە وێستگەی هێجگار سەختیان بڕی. دنیایەك قارەمانیەتی و گۆڕانكاری و ئاڵنگاریان پێكەوە تێپەڕاند. بەڵام دوای ئەوەی تۆ لە خولی دووەم بوویتەوە سەرۆك، تۆم باراكی بە رەگەز عەرەبت كردە باڵیۆزی ئەمریكا لە توركیاو نوێنەرت لە سوریا. ئەوەبوو دواجار توركەكان تۆم باراكیان هاك كرد، لەسەردەستی ئەوو بە موبارەكەو خیانەتی تۆم باراك، كیانی رۆژئاوای كوردستان لەباربرا. ئەوەی چل ساڵ بوو پێكەوە دروستمان كرد هەمووی روخاند".

ئەو نوسەرە دەشڵێت " بۆیە كورد هەڵوەستەیەكی زۆر جدی و گەورەی كرد دوای لەباربردنی كیانی رۆژئاوا. ئەزانیت سەرۆك تڕەمپ، عەلی لاریجانی پیاوی یەكەمی ئێران دوای رابەر لە دیمانەیەكی رۆژنامەوانیدا ئاوا وەڵامی دایەوەو وتی: كوردەكان هاوكاری ئەمریكا ناكەن و پەلاماری رژێمی ئێران نادەن، چونكە لە سوریا كوردی فرۆشت و خیانەتی لێكردن. بۆیە كوردی عێراق و ئێران و سوریاو توركیا دژی ئێران ناجەنگن لەپێناو ئەمریكاو خیانەتیان لێكرا. جەنابی سەرۆك تڕەمپ ئەگەر ئەو چاوپێكەوتنەی لاریجانیت تەماشاكردبێت هەرگیز باسی نائومێدیت بەرامبەر كورد نەدەكردو بێ هیوا نەدەبوویت. لەبری ئەوە بانگی نوێنەرەكەت بكەو لێی بپرسە بۆچی وا وێنەو حەقیقەتی ئەمریكای لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و كوردستان وێران كرد؟."

"من راشكاوانە پێت دەڵێم كورد لە ئێران ناترسێ، بەڵكو لە خیانەتی دوای روخانی رژێم دەترسێت وەك ئەوەی لە حەلەب كردتان و لە رۆژهەڵاتی فوڕات كردتان. كورد لە موشەك و درۆنی ئێرانی ناترسێ بەڵكو لە خەنجەری خیانەتی تۆم باراك دەترسێت؟؟. ئێستاش داوای هیواو ئومێدو چەك مەكە لە كورد، بەڵكو چەكەكان لای تۆم باراكن و سەد لەسەد لای ئەون، لەو بپرسەو بانگی بكە بزانە ئەو چەكانەی چی لێكردوون؟. ئەگەر دەریشكەوت تۆم باراك ئاگاداری چەكەكان نیە، ئەوا زۆر خراپترو وێران تر، چونكە ئەوە چ جۆرە نوێنەرێكی ئەمریكایە لەم ناوچەیە كە ئاگاداری هاتن و شوێنی چەكی ئەمریكی نەبێت؟؟. سەرۆك تڕەمپ، تۆم باراك ستراتیژو پێگەی راستەقینەی ئەمریكای لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست وێران كرد. ئیدی چۆن راستی دەكەنەوە ئەوا لای خۆتانەو كاری ئێوەیەو ئێمە نازانین." هەندرێن شێخ ڕاغب وای نوسیوە.