شەڕی قاچاخچێتی نەوت و گەرووی هورمز: هەڕەشە توندەکانی ئێران و وەزیری گەنجینەی ئەمریکا

ناوچەی کەنداوی عەرەبی و رۆژهەڵاتی ناوەراست بە گشتیی، جارێکی تر ڕووبەڕووی شەپۆلێکی توند لە ناسەقامگیری و پێکدادانی ناڕاستەوخۆ و ڕاستەوخۆ دەبێتەوە. لە لایەکەوە لێدوانە توندەکانی بەرپرسانی ئێران وەک موحسین ڕەزایی و هەڵوێستەکانی ئەمریکا سەبارەت بە دۆخی گەرووی هورمز، لە لایەکی ترەوە بەردەوامی هێرشە موشەکییەکانی حوسییەکانی یەمەن بۆ سەر قوولایی خاکی سعودیە و فڕۆکەخانە نێودەوڵەتییەکان، دۆخێکی ئاڵۆز و هەستیاری هێناوەتە ئاراوە کە کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر ئابوری جیهانی، بازاڕی نەوت و ئاسایشی ناوچەکە هەبووە.

گەرووی هورمز و تۆمەتەکانی قاچاخچێتی نەوت

موحسین ڕەزایی، ئەمینداری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نەتەوەیی ئێران، لە وەڵامدا بۆ لێدوانەکانی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا سەبارەت بە کراوەبوونی گەرووی هورمز، جەخت دەکاتەوە گەرووەکە لە ژێر کۆنترۆڵی تەواوی تاراندایە. ڕەزایی فەرماندەی هێزەکانی ناوەندی ئەمریکا (سێنتکۆم) تۆمەتبار دەکات بە سەرۆکایەتیکردنی ئۆپەراسیۆنەکانی قاچاخچێتی نەوتی ئەمریکا بە هاوکاری سوپای ئیمارات و سعودیە، لە ڕێگەی بەکارهێنانی کەشتی بچووک بۆ گواستنەوەی نەوت بۆ ناو کەشتی گەورەتر بە مەبەستی خۆدزینەوە لە سزاکان و کۆتوبەندەکان.

هاوکات، سکۆت بێسنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا، لە لێدوانێکدا بۆ کەناڵی فۆکس نیوز ڕایگەیاند، ئێران هیچ نەوتێکی لەناو کەشتییەکاندا نەماوە و بەرەو هەڵمەتی گۆشەگیرکردنی تەواوەتی و بڕینی پەیوەندییەکانی لەگەڵ جیهانی دەرەوە دەچن، بەردەوامیش دەبن لە فشارخستنە سەر تاران لە ڕێگەی دەستبەسەرداگرتنی دراوە دیجیتاڵییەکان و توندکردنەوەی ئابڵوقەی دەریایی.

هەڕەشە وێرانکەرەکان: زیانی ٢ تریلیۆن دۆلاری بۆ ژێرخانی داتا و ژیریی دەستکرد

یەکێک لە مەترسیدارترین خاڵەکانی ناو راپۆرتەکە، هەڕەشەکەی موحسین ڕەزاییە سەبارەت بە دامەزراوە هەستیارەکان. ناوبراو هۆشداری دەدات کە ئەگەر شەڕێکی نوێ لە ناوچەکە هەڵگیرسێت، زۆرێک لە کێبڵە ژێردەریاییەکان، ناوەندەکانی داتا (Data Centers) و دامەزراوەکانی ژیریی دەستکرد (AI Infrastructure) لە ناوچەکە وێران دەکرێن، کە بەهاکەیان بە زیاتر لە ٢ تریلیۆن دۆلار دەخەمڵێنرێت، ئەمەش نیشانەی ئەوەیە کە ململانێی داهاتوو تەنها سنوردار نابێت بۆ سەرچاوەکانی نەوت، بەڵکو ژێرخانی دیجیتالی و تەکنەلۆژیای پێشکەوتووی جیهانیش دەكاتە ئامانج.

پێشڕەوییە سەربازییەکانی حوسییەکان و هێرش بۆ سەر ریاز

لە بەرەی یەمەن و سعودیەدا، دۆخەکە بەرەو ئاڵۆزی زیاتر هەنگاو دەنێت. لە ماوەی دوو ڕۆژدا، فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی شا خالید لە پایتەختی سعودیە (رياز) چەند جارێک ڕووبەڕووی هێرشی موشەکی و درۆنی بووەوە. وتەبێژی هاوپەیمانی عەرەبی ڕایگەیاند کە هێرشەکە بەر هۆڵی ژمارە ٤ی گەشتیارانی فڕۆکەخانەکە کەوتووە و بۆتە هۆی کەوتنەوەی ئاگر و برینداربوونی ژمارەیەک هاوڵاتی، پاش ئەوەی ڕۆژی پێشووش هێرشێکی توند بۆ سەر هەمان شوێن ١٢ کوژراوی لێکەوتەوە. لای خۆیەوە، وتەبێژی سەربازی حوسییەکانی یەمەن بەرپرسیارەتی خۆی لە چوار هێرشی هاوکات ڕاگەیاند کە فڕۆکەخانەی شا خالید، وێستگە و دامەزراوەیەکی کۆمپانیای ئارامکۆ لە ناوچەی ڕۆژهەڵات و فڕۆکەخانەی شا فەهدیان لە دەمام کردووەتە ئامانج.

کاریگەرییەکانی قەیرانەکە لەسەر شازادەی جێنشینی سعودیە

رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ لە راپۆرتێکدا ئاشکرای کردووە، چەکدارە حوسییەکانی پاڵپشتیکراو لەلایەن ئێرانەوە، گەمارۆکانیان لەسەر شازادەی جێنشینی سعودیە توندتر کردووەتەوە. بن سەلمان ئێستا ڕووبەڕووی دۆخێکی ئابووری و ئەمنی قورس بووەوە بەهۆی خەرجییە زەبەلاحەکان و هەڵسەنگاندنی هەڵە بۆ قەبارەی هەڕەشەکانی حوسییەکان. سەرەڕای دەستپێکی بەهێزی ساڵەکە و سەردانی سەرکەوتووانەی بۆ کۆشکی سپی، بەڵام پەرەسەندنی پێکدادانەکان ئاستەنگی گەورەی خستووەتە بەردەم پلانی فراوانی ئابووری شانشینەکە. بەپێی زانیاریی رۆژنامە ئەمریکییەکە، شازادەی جێنشین ئێستا بە وریایی و بە یاوەری پاسەوانی تایبەت لە نێوان کۆشکە پارێزراوەکاندا هاتووچۆ دەکات، هاوکات بەرپرسانی سعودی ئاماژە بەوە دەکەن کە یەدەگی وڵات لە موشەکە ڕێگرەکان بەرەو کەمبوونەوە دەچێت.