رۆڵی ئۆجەلان دیاری بكرێت؛ بەڕێوەبەریی تەڤگەری ئاپۆیی: هەنگاوی پێویست لەلایەن توركیاوە نەنراوە

ناوەندی هەواڵ

بەڕێوەبەریی تەڤگەری ئاپۆیی(سەركردایەتی پێشووی پەكەكە) لە ساڵیادی بەستنی كۆنگرەی دوانزەیەمینی پەكەكە، كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەوانی بەست، دووپاتی كردەوە، دەبێت هەنگاوی یاسایی خێرا بنرێن و ستاتۆی "ڕێبەر ئاپۆ" دەستنیشان بكرێت.

بەڕێوەبەریی تەڤگەری ئاپۆیی لە ساڵیادی بەستنی كۆنگرەی دوانزەیەمینی پەكەكە، لە هەرێمەكانی پاراستنی مەدیا كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەوانی بەست، تێیدا هەڵسەنگاندن بۆ پرۆسەی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتیك كرا.

موستەفا قەرەسوو، ئەندامی كۆنسەی بەڕێوەبەریی كەجەكە، هەروەها سۆزدار ئاڤێستا ئەندامی كۆنسەی سەرۆكایەتیی كەجەكە بەشدارییان لە كۆنگرە ڕۆژنامەوانییەكەدا كرد. پاش ڕاگەیاندراوەكە وەڵامی پرسیاری ڕۆژنامەنووسان لەسەر پرۆسەی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتیك درایەوە.

"دەمانەوێت هەڵسەنگاندن بۆ هەموو ئەو شتانە بكەین كە لە ساڵێكدا ڕوویان داوە"

لە ڕاگەیەندراوەكەدا هاتووە: ئەم كۆنگرەیەی ئەمڕۆمان لە ساڵڕۆژی 12ـیەمین كۆنگرەی پەكەكەدا ئەنجام دەدەین. ساڵێك بەسەر بڕیارەكانی كۆتاییهێنان بە چالاكییەكان لە ژێر ناوی پەكەكە و كۆتاییهێنان بە تێكۆشانی چەكداریی دژی توركیا تێپەڕی. دەمانەوێت هەڵسەنگاندن بۆ هەموو ئەو شتانە بكەین كە لە ماوەی ئەم ساڵەدا ڕوویان داوە. لە چوارچێوەی بانگەوازی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتیكدا تەڤگەری ئازادیی چی كردووە، دەوڵەتی توركیا چی كردووە؟ هەوڵ دەدەین وەڵامی ئەم پرسانە بۆ ڕای گشتیی بدەینەوە.

پەیامەكەی "رێبەر ئاپۆ"

"ڕێبەر ئاپۆ لە بانگەوازەكەی ڕۆژی 27ـی شووباتی 2025ـدا، ئەو مەرج و بارودۆخانەی كە پەكەكەیان پێشخست و هۆكارەكانی پشت ئەو بڕیارەی خستەڕوو. ڕێبەرێتیی بە پشتبەستن بە دەرئەنجامی ئەو پێشهاتانەی لە ماوەی 50 ساڵدا هاتنە پێشەوە، داوای لە پەكەكە كرد، كە كۆتایی بە چالاكییەكانی لەژێر ناوی خۆیدا بهێنێت و كۆتایی بە تێكۆشانی چەكداریی دژی توركیا بهێنێت. تەڤگەرەكەمان دوای ئەم بانگەوازە، لە یەكـی ئاداردا ئاگربەستی یەكلایەنەی ڕاگەیاند".

بەڕێوەبەریی تەڤگەری ئاپۆیی لە درێژەی ڕاگەیەندراوەكەدا نوسیویەتی:"دوای ئەم بانگەوازە، زۆرێك لە لایەن و كەسایەتییەكان ئاماژەیان بەوە كرد كە پەكەكە بەپێی بانگەوازەكە ناجووڵێتەوە. بەڵام پەكەكە كە وەك تەڤگەرێكی ڕێبەرێتیی سەری هەڵداوە و لەسەر هێڵی ڕێبەرێتی تێدەكۆشێت و بەرەو پێش دەچێت، لە ماوەیەكی كورتدا كۆنگرەی خۆی بەست. پەكەكە بێ دوودڵی بانگەوازەكەی ڕێبەرێتی خستە بواری جێبەجێكردنەوە؛ لەو چوارچێوەیەدا بڕیاری دا بە كۆتاییهێنان بە چالاكییەكان لەژێر ناوی خۆیدا و كۆتایی بە خەباتی چەكداریی دژی توركیا هێنا. لە ئەنجامدا جەختكرایەوە، كە تەنها ڕێبەر ئاپۆ دەتوانێت ئەم بڕیارانە بكاتە پراكتیك و وەك بەردەنگ (دانووستانكاری سەرەكی) دەتوانێت پرۆسەی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتیك بەڕێوە ببات".

"ڕێبەر ئاپۆ لە ساڵی 1993ـوە تا ئەمڕۆ چەندین جار ئاگربەستی تاكلایانەی ڕاگەیاندووە، بەڵام دەوڵەتی توركیا بە هۆی ئەوەی لەو كاتەدا خاوەنی چارەسەریی سیاسیی نەبوو، ئەم هەوڵانە بێئەنجام مانەوە. دەوڵەت باخچەلی، سەرۆكی گشتیی مەهەپە و هاوبەشی دەسەڵاتی ئێستا، لە 22ـی تشرینی یەكەمی 2024ـدا بانگەوازێكی كرد. ڕێبەر ئاپۆش بەو ئەگەرەی كە ئیرادەی چارەسەری لە ناو دەوڵەتدا پێشبكەوێت، وەڵامێكی ئەرێنی ئەو بانگەوازی دایەوە".

"تەڤگەری ئازادییمان، باوەڕی بە هێزی چارەسەریی ڕێبەر ئاپۆیە"

"تەڤگەری ئازادییمان، لەبەر ئەوەی باوەڕی بە هێزی چارەسەریی ڕێبەر ئاپۆیە، بڕیاری زۆر ڕادیكاڵی وەك كۆتاییهێنان بە چالاكییەكان لە ژێر ناوی پەكەكە و كۆتاییهێنان بە خەباتی چەكداری دا. تەنها هەنگاوی گەورەی لەم شێوەیە دەتوانن ڕێگە لە بەردەم چارەسەرییەكی دیموكراتیك بكەنەوە. لەم بابەتەدا ویستمان ئیرادە و پێداگریی خۆمان نیشان بدەین. هەر بۆیە، بەسێ هۆزات، هاوسەرۆكی كۆنسەی بەڕێوەبەریی كەجەكە، لە 11ـی تەمووزی 2025ـدا لەگەڵ 30 هەڤاڵی گەریلاماندا چەكەكانیان سووتاند. بەم شێوەیە سەلمێندرا كە كاتێك هەلومەرجە سیاسییە گونجاوەكان لە ڕێگەی هەنگاوە یاساییە پێویستەكانەوە بڕەخسێندرێت، هەزاران گەریلاش چەكەكانیان دادەنێن. هەر ئەو كاتە دەوڵەت باخچەلی لەم چوارچێوەیەدا قسەی كرد و وتی "دەبوایە ئەو كەسانەی چەكەكانیان سووتاندووە، لە ڕێگەی دەركردنی یاسای پێویستەوە ڕوویان لە توركیا بكردایەتەوە". دەوڵەت باخچەلی بەم شێوەیە ئاماژەی بەوەدابوو كە گەڕانەوە بۆ توركیا چۆن دەبێت".

هەندێك لە بەڕێوەبەرانی "میت"ـمان ڕادەست كردەوە

تەڤگەری ئازادی، ئاشكرایدەكات،" بۆ كۆتاییهێنان بە خەباتی چەكداری و نیشاندانی ئیرادەمان بۆ چارەسەری سیاسی-دیموكراتیك، هێزەكانمان لەناو سنوورەكانی توركیاوە كشاندەوە بۆ دەرەوەی سنوور. لە هەرێمەكانی پاراستنی مەدیاش هەندێك لە سەنگەرەكانمان چۆڵ كرد بۆ ئەوەی ڕێگریی لە ئەگەری پێكدادان بكەین. دیسان، لە ساڵی 2017ـدا هەندێك لە بەڕێوەبەرانی "میت"ـمان بە دیل گرتبوو، ئەو كەسانەشمان ڕادەست كردەوە".

"ئەم هەنگاوانەمان بۆ ڕەخساندنی زەمینەی هەنگاوی سیاسی و یاسایی نا"

"هەموو ئەم هەنگاوانەمان بۆ ڕەخساندنی زەمینەی هەنگاوی سیاسی و یاسایی نا، تاوەكو بتوانین بگەینە چارەسەرێكی سیاسی-دیموكراتیك. لەم پرۆسەیەدا لە ئیمراڵی هەندێك دیدار لەگەڵ ڕێبەرێتییمان ئەنجام دران، هەروەها تەرمی هەندێك لە شەهیدەكانمان لە هەرێمەكانی پاراستنی مەدیا وەرگیرانەوە. جگە لەم بابەتانە، تا ئێستا هیچ هەنگاوێكی جیاوازتر نەنراوە، هەمیشە بۆ چارەسەری سیاسی-دیموكراتیك، ڕای گشتیی كوردمان ئامادە كردووە و پەیامی ئەرێنیمان داوە بە گەلانی توركیا؛ لەم بابەتەدا زۆر بە هەستیارییەوە نزیك بووینەتەوە. بەڵام هەندێك لە بەرپرسانی دەسەڵات و ڕاگەیاندنەكانی نزیك لە دەسەڵات، نەك هەر ڕای گشتییان ئامادە نەكرد، بەڵكو بە پێچەوانەوە بۆ دروستكردنی هەست و فكری نەرێنی كاریان كردووە و هەڵوێستیان نیشانداوە. هەروەها ئەو نزیكایەتییە نەرێنییەی بەرامبەر بە ئۆپۆزسیۆن هەبووە، بووەتە هۆی ئەوەی پشتگیریی كۆمەڵایەتی بۆ پرۆسەكە زیاد نەكات."

"پرۆسەی ئامادەكردنی ڕاپۆرتەكە زۆر درێژەی كێشا"

"ئەو كۆمیسیۆنەی كە لە پەرلەمان پێكهێنرا، بە ئەرێنیمان بینی. بەڵام پرۆسەی ئامادەكردنی ڕاپۆرتەكە زۆر درێژەی كێشا و ڕای گشتی بە باشی بۆ ئامادە نەكرا، سەرەڕای ئەوەی بەردەنگی سەرەكی و لایەنی چارەسەر ڕێبەرێتییمانە، بەڵام لەم پرۆسەیەدا كۆمسیۆنی پەرلەمان تەنها یەك جار دیداری لەگەڵ ڕێبەرێتییمان ئەنجامدا. لە كۆتاییدا كۆمسیۆنی پەرلەمان ڕاپۆرتێكی ئامادە كرد، ئەم ڕاپۆرتە سەرەڕای هەموو كەموكوڕییەكانی، دەتوانێت لە بواری پراكتیكیدا كاریگەری ئەرێنی دروست بكات. بەڵام تا ئێستا ئەو تێگەیشتن و پێشنیارانەی لە ڕاپۆرتەكەدا هاتوون، جێبەجێ نەكراون. ئەمەش ئەوە نیشان دەدات كە دەسەڵات بە شێوەیەكی ڕاست و دڵسۆزانە لە پرۆسەی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتیك نزیك نابێتەوە".

"دەبێت ئۆجەلان وەك بەردەنگی فەرمی مامەڵەی لەگەڵ بكرێت"

"ڕێبەر ئاپۆ ئەم پرۆسەیەی لە 27ـی شووباتی 2025ـدا بە بانگەوازی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتیك دەستپێكرد و خێراتری كرد. ڕێبەر ئاپۆ دەیەوێت كۆتایی بە سەردەمی پێكدادان و گرژییە 100 ساڵەییەكەی نێوان توركیا و گەلی كورد بهێنێت، تاوەكو كۆمارێكی دیموكراتیك بێتە كایەوە و پرسی كورد لە ڕێگەی "ئینتیگراسیۆنی دیموكراتیك" چارەسەر ببێت. ئامانج و هەوڵەكانیش لەم چوارچێوەیەدا پەرە دەستێنن. بەڵام بۆ ئەوەی ڕێبەر ئاپۆ بتوانێت ڕۆڵی خۆی لە بە دیهێنانی ئامانجێكی وەهادا بگێڕێت، دەبێت وەك بەردەنگی فەرمی مامەڵەی لەگەڵ بكرێت. بەم شێوەیە دەردەكەوێت كە ئایا دەوڵەت ئیرادەی ڕاستەقینەی بۆ چارەسەری پرسی كورد هەیە یان نا. پرۆسەیەكی ڕاستەقینەی چارەسەری، تەنها بە ناساندنی ستاتۆی یاسایی ڕێبەر ئاپۆ وەك لایەنی دانووستانكار و دیاریكردنی ئەم ستاتۆیە دەست پێدەكات".

بەڕێوەبەریی تەڤگەری ئاپۆیی دەڵێت:"ئەگەر شوێنی ڕێبەر ئاپۆ لە ڕووی یاسایی و سیاسییەوە دیاری بكرێت و بتوانێت لەسەر ئەم بنەمایە لەگەڵ لایەنە جیاوازەكاندا دیدار ئەنجام بدات، ئەو كاتە دەتوانێت بە شێوەیەكی كاریگەر ڕۆڵی خۆی بگێڕێت. ئەگەرنا، ڕێبەر ئاپۆ بەو دیدارانەی كە جارجارە لەگەڵ شاندەكاندا ئەنجام دەدات، ناتوانێت ڕۆڵە سەرەكییەكەی خۆی بگێڕێت؛ لە دۆخێكی لەم شێوەیەشدا ئەستەمە بتوانێت ڕۆڵی خۆی بگێڕێت".

"وتەكانی سەرۆكی پەرلەمان و بەرپرسانی ئاكەپە گوزارشت لە بارودۆخێكی ڕاستەقینە ناكەن"

" ئەو نزیكایەتییەی ئێستا بەرامبەر بە ڕێبەر ئاپۆ هەیە، نیشانی دەدات كە ئەم پرسە سەد ساڵەیە و چارەسەركردنی بە ڕاستی دەستنیشان نەكراوە. سەرەڕای ئەوەی ئەم ڕاستییە لەبەر چاوە، بەڵام وتەكانی سەرۆكی پەرلەمان و بەرپرسانی ئاكەپە كە دەڵێن پرۆسەكە بەردەوامە و هیچ چەقبەستووییەك نییە، گوزارشت لە بارودۆخێكی ڕاستەقینە ناكەن. هەر كاتێك ستاتۆی ڕێبەر ئاپۆ دیاری كرا و كاتێك ڕێبەر ئاپۆ توانی بگاتە هەلومەرجی كاركردنی ئازاد، ئەو كاتە دەتوانرێت باس لە پێشوەچوونی پرۆسەكە بكرێت. تەنها لە بارودۆخێكی وەهادایە كە گەلی كورد و ڕای گشتی بڕوا بە بەرەوپێشچوونی پرۆسەكە دەكەن و پشتگیرییەكان بۆ پرۆسەكە بە شێوەیەكی خێرا زیاد دەكات".

"دەبێت بە بڕیارێكی سیاسی ستاتۆی ڕێبەر ئاپۆ دیاری بكرێت"

" بۆ ئەوەی سیاسەتی دیموكراتیك بە شێوەیەكی ئازاد پێشبكەوێت، پێویستە هەنگاوی یاسایی بنرێت. دانانی تەواوەتی چەك و چوونە ناو كایەی سیاسەتی دیموكراتیك تەنها بە هاوێشتنی هەنگاوی یاسایی دەبێت. ئەم ڕاستییە لە سەرەتای پرۆسەكەوە تا ئێستا لەلایەن هەموو لایەنەكانەوە زانراوە، هەر بۆیەش گفتوگۆ لەسەر هەنگاوە یاساییەكان و سیستەمی دادوەری هەیە. لە ئەنجامدا، ئەو قسانەی كە هاوێشتنی هەنگاوە یاساییەكان بە مەرجی دەستنیشانكردن و دڵنیابوونەوە لە دانانی چەك دەبەستنەوە، گوزارشت لە ڕاستی ناكەن، ئەم نزیكایەتییە تەنها زیاتر سەری ڕای گشتی تێكدەدات، وا نیشانی دەدەن كە وەك بڵێی یاساكان بۆ گەشەپێدانی سیاسەتی دیموكراتیك و ئازادیی ڕادەربڕین و خۆڕێكخستن دەركراون، بەڵام لایەنەكەی تر وتوویەتی ئێمە چەك دانانێین و نایەین، بە پێچەوانەوە، ڕێبەر ئاپۆ بۆ ئەوەی گەڕانەوە بە شێوەیەكی خێرا ڕوو بدات، داوای كرد زەمینەی یاسایی و حقووقی ئامادە بكرێت، لە بنەڕەتدا بەرپرسان وتبوویان دوای جەژن هەنگاوە یاساییەكان دەنرێن، بەڵام هێشتا بۆ بەرەوپێشوەچوونی پرۆسەكە هەنگاوە یاساییە پێویستەكان نەنراون".

بەڕێوەبەریی تەڤگەری ئاپۆیی لە كۆتایی ڕاگەیەندراوەكەیدا نوسیویەتی:"وەك تەڤگەری ئازادیی كورد، لەو كۆنگرەیەی كە تێیدا كۆتایی بە چالاكییەكان لە ژێر ناوی پەكەكەدا هاتووە و خەباتی چەكداری دژی توركیا كۆتایی پێهێنرا، بڕیارمان دا كە پرۆسەی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتیك لەلایەن ڕێبەر ئاپۆوە بەڕێوە ببرێت. دانووستانكاری سەرەكی و پێشەنگی ئەم پرۆسەیە ڕێبەر ئاپۆیە. دەبێت بەپێی ئەم ڕاستییە و وەك بەردەنگی سەرەكی، ستاتۆی سیاسیی ڕێبەر ئاپۆ ڕوون بكرێتەوە و بتوانێت بگاتە هەلومەرجەكانی كاركردنی ئازاد. ئەم پرۆسەیە تەنها بەم شێوەیە بە ڕاستی بەڕێوە دەچێت و دەگاتە ئەنجام. لەم پرۆسەیەدا ئەوەی پێویست بوو كردمان، تەنانەت لەو ئاستەدا هەنگاومان نا كە كەس چاوەڕوانی نەدەكرد. ئێستا ئیتر بۆ ئەوەی پرۆسەی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتیك بگاتە ئەنجام، دەبێت ستاتۆی ڕێبەر ئاپۆ دیاری بكرێت و هەنگاوی یاسایی و حقووقی بنرێت. ئەمە ویست و چاوەڕوانی گەلەكەمان، هێزە دیموكراتەكان و ئێمەشە."