ناوەندی هەواڵ

هێڵێكی شەمەندەفەر كە ئەنادۆڵ ببەستێتەوە بە حیجازەوە، دیمەنی زنجیرەیەكی مێژوویی نییە، بەڵكو پرۆژەیەكە سەرەتاكەی لە گفتوگۆی نێوان توركیا و سوریا و ئوردن و سعودیە دەركەوتووە. ئەم پرۆژەیە ئەگەر سەربگرێت زیندوو كردنەوەی خەونێكی لەمێژینەی عوسمانیەكانە، بەڵام ئاستەنگ و رێگری زۆریشی لەبەردەمدایە.

چارەنوسی جیۆ ئابوری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دووبارە دادەڕێژێتەوە

هێڵی ئاسنی حیجاز یەكێك بووە لە خەونەكانی عەبدولحەمیدی دووەم كە یەكێك بووە لە سوڵتانەكانی عوسمانی لە 126 ساڵ لەمەوبەرەوە، ئەو خەونە هەرچەندە هێشتا بەدینەهاتووە،بەڵام بە دروستكردنی ئەو هێڵە بەرگێكی نوێ دەكات بە هاتوچۆی هاوچەرخی نێوان ئەو وڵاتانەدا.

هێڵی ئاسنی حیجاز یاخود حەمیدیە، دەستكەوتێكی ئەندازیارییە كە بۆ پێكبەستنەوەی دیمەشق بە شاری مەدینەوە هەشت ساڵ كاركردن تێیدا بەردەوام بوو، كاتی خۆی رۆڵی هەبوو لە جوڵەی بازرگانیی و ئابوری و شارستانی لە شارەكانی حیجاز.

ئێستاش بە ئامانجی گەشەپێدانی ئەو ڕێڕەوە بۆ گواستنەوەی ئاسنین كە لە ئیستانبوڵەوە بۆ ریاز درێژ ببێتەوە، گفتوگۆكان لەلایەن دیمەشقەوە لەگەڵ ریاز و ئەنقەرە و عەممان دەستیپێكردووە.

چاوەڕوان دەكرێت هەڵسەنگاندنە تەكنیكیەكانی پرۆژەی هێڵی نوێی حیجاز بەمزوانە تەواو بكرێت، ئەم رێڕەوە ئاسنینە مەوداكەی زیاتر لە سێ هەزار كیلۆمەترە، بە تەواوبوونی دەبێتە رێڕەوێكی كیشوەربڕ بەوپێیەی ئاسیا و ئەوروپا پێكەوە دەبەستێتەوە.

بەوتەی پسپۆڕان، ئەو رێڕەوە ئاسنینە لەگەڵ تەواوبوونیدا، چارەنوسی جیۆ ئابوری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دووبارە دادەڕێژێتەوە.

توركیا دەیەوێت لەڕێگەی ئەم پرۆژەیەوە میراتی مێژوویی خۆی ببەستێتەوە بە دیدگای لۆجیستی سەردەمەوە، بەوەی پشتیوانی بەستنەوەی دەریای ناوەڕاست و نیمچە دوورگەی عەرەبی دەكات.

ئەم پرۆژەیەی توركیا پشتیوانی دەكات دیارترین جوڵەی سراتیژییە لە جەنگی ڕێڕەوەكانی پێكەوە بەستنەوەدا، ئەمەش لە چوارچێوەی زیادبوونی هەژموونیەتی لەم ساڵانەی دواییدا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، جگە لەوەی دەبێتە جێگرەوەی ڕاستەوخۆی رێڕەوی ئابوریی پێكەوە بەستنی هیند و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەوروپا.

ئیسرائیل رێگە بەم پرۆژەیە دەدات؟

لە ڕووی جیۆسیاسییەوە، بەوتەی شارەزایان، ئەم پرۆژەیە دەبێتەهۆی پتەوكردنی پێگەی توركیا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و قوڵكردنەوەی پەیوەندیەكانی لەگەڵ وڵاتانی ناوچەكە، لەكاتێكدا كەشی ركابەری جیۆسیاسی لەگەڵ ئیسرائیل سەریهەڵداوە.

هەرچەندە لە ڕووی ئابورییەوە ئەم ڕێڕەوە تێچووی لە گواستنەوەی ئاوی و ئاسمانی كەمترە و سودی زۆری بۆ گواستنەوەی كەلوپەل و خۆراك و وزەش هەیە، دەبێتە رێڕەوێكی گەشتیاریش بەتایبەت بۆ عومرەكاران و حەجخوازان. بەڵام جگە لە تێچووەكەی ئاڵنگاری سیاسی و ئابوریش لەبەردەم ئەم پرۆژەیەدا هەیە، كە ڕەنگە ئیسرائیل یاخود وڵاتانی تری ناوچەكە بۆی دروست بكەن.

سەردانی قائانی و پترایۆس؛ زەیدی لەنێوان کێشمەکێشی ئەمریکا و ئێران	عەرەبی زمانی رەسمییە؛ لە حەسەکە چی ڕوودەدات؟	ململانێى هاككه‌ره‌كان؛ له‌نێوان خۆیاندا سیستمى یه‌كتر ده‌دزن
ساڵ و نیوێكه‌ حكومه‌ت له‌ هه‌رێمى كوردستان پێكنایه‌ت؛ عێراق دواى شه‌ش مانگ حكومه‌ت پێکدەهێنێت	دوای 126 ساڵ؛ خەونی سوڵتان عەبدولحەمید بە دروستكردنی هێڵی ئاسنینی حیجاز بەدی دێت؟	ئەمریكا و ئێران بۆچی ناچارن گفتوگۆ بكەن؟
دەیڤد پترایۆس سەردانی بەغداد دەكات؛ لیژنەیەكی عێراقی بۆ چەكداماڵینی گروپە چەكدارەكان پێكدەهێنرێت	ئەردۆغان:پرۆسەی توركیای بێ تیرۆر دژی دابەشبوونی ناوچەكەیە	دوو ژنی ئوستورالی كە گەڕاونەتەوە وڵاتەكەیان؛ تۆمەتبارن بە كڕینی ژنێكی سوری