کوردستان بێ ناوچەی پارێزراوە؛ 21 جۆر زیندەوەر قڕ بوون و پڵنگ و ورچ لە لێواری لەناوچووندان

بەرپرسان و پسپۆڕانی ژینگە هۆشداری توند لەسەر قڕبوونی ئاژەڵە دەگمەنەکانی هەرێمی کوردستان دەدەن، ڕایدەگەیەنن کە بەهۆی هۆکاری مرۆیی، ڕاوی نایاسایی و نەبوونی هیچ ناوچەیەکی پارێزراو، 21 جۆر زیندەوەر و باڵندە بەتەواوی لەناوچوون؛ هاوکات هۆشداری دەدرێت لە مەترسی دەرکردنی مۆڵەتی چەک بۆ ڕاوچییان کە دۆخەکە بەرەو کارەساتێکی ژینگەیی قووڵتر دەبات.

دارا محەمەد ئەمین: "شێر و مەیموون لەم خاکەدا هەبوون و ئێستا ورچەکانیش بەرەو نەمان دەچن"

دارا محەمەد ئەمین، وەزیری پێشووتری ژینگەی حکومەتی هەرێم، لە لێدوانێکدا بۆ (ئیرادە) ڕایگەیاند، بەهۆی تێکچوونی ژینگە، کەمیی خۆراک، تەل thingsبەندکردن، ڕاوی نایاسایی و کێشەی جیناتەوە، ورچەکان لە هەرێمی کوردستان خەریکە بەتەواوی لەناودەچن، بەجۆرێک لە هەندێک شوێن تەنیا جووتێک نێر و مێ ماونەتەوە. هاوکات پڵنگی جۆری جاگوار، ئاسکەکان، هەڵۆکان و دەیان جۆری ماسی دەگمەن لە لێواری قڕبووندان.

وەزیری پێشووتری ژینگە ئاماژەی بە مێژووی دەوڵەمەندی ژینگەی ناوچەکە کرد و وتی: "پێشتر مەیموون لە کوردستان هەبووە و ئێستا نەماوە. تەنانەت لەسەر هەڵکۆڵدراوەکانی ئەشکەوتەکانی ناوچەی تلكێف و حەسەنکێف، وێنەی شێر هەڵکەندراوە کە سەلمێنەری ئەوەیە پێشتر شێریش لەم ناوچانەدا ژیاوە."

ناوبراو هۆشداری لە بڕیارێکی مەترسیدار دا و ئاشکرای کرد، بڕیاردراوە مۆڵەتی چەکی ڕاو بدرێت بە ڕاوچییەکان، هاوشێوەی ئەوەی لە عێراقدا هەیە، ئەمەش مەترسییەکان چەند هێندە دەکات.

دەستەی ژینگە: "45 ناوچە پێویستیان بە پاراستنە و ڕێنماییەکان هەموار دەکرێنەوە"

لەلایەن خۆیەوە، د. سۆلین سەعدی، بەرپرسی ژینگەی سروشتی لە دەستەی ژینگەی هەرێم، ئاماژەی بەوە کرد کە لەناو دەستەی ژینگەدا هیچ ڕاپۆرتێکی فەرمی نییە کە دیاری بکات کام ئاژەڵە لەژێر مەترسیی حەتمی لەناوچووندایە. وتیشی: "هیچ ناوچەیەکی پارێزراوی فەرمی بوونی نییە، لە کاتێکدا 45 ناوچەمان هەیە کە پێویستیان بە پارێزگاری هەیە، بەڵام کێشەی کارمەند، بودجە و پێویستیی ڕەزامەندیی بەغدامان هەیە بۆ دروستکردنیان."

سەبارەت بە ڕێکخستنی ڕاوکردن، د. سۆلین ڕایگەیاند: "بەنیازین ڕێنماییەکانی ڕاوکردن هەموار بکەینەوە، ناسنامەی ڕاو بۆ وەرزەکان دەگۆڕین و تەنیا ڕۆژانی پێنجشەممە، هەینی و شەممە ڕێگە بە ڕاو دەدرێت."

ئەو بەرپرسەی ژینگە ڕوونی کردەوە کە بازرگانان لە ئێستادا دووپشک هاوردە دەکەن بۆ سوودوەرگرتن لە ژەهرەکەی، بەڵام بەبێ بڕوانامەی نێودەوڵەتیی (سایتس - CITES) نایەڵن هیچ ئاژەڵێک بێتە ناوەوە، بەتایبەت پڵنگ کە بازرگانیکردن پێوەی بەتەواوی قەدەغەیە. ئاماژەی بەوەش کرد کە بەهۆی زیادبوونی لەڕاددەی باڵندەی (مینا) و زیانەکانی بۆ سروشت، بەنیازن لە ڕێنماییەکان دەریبکەن بۆ ئەوەی ڕاوچییان ڕاوی بکەن.

د. ساڵح نەجیب: 21 زیندەوەر بەتەواوی لەناوچوون و پڕۆژەی "هەواری شار" پەکخرام

د. ساڵح نەجیب، پسپۆڕی بواری ژینگە، جەختی لەوە کردەوە کە هۆکاری سەرەکیی لەناوچوونی ئاژەڵەکان مرۆییە، وەک: بڕینەوەی دارستانەکان، گۆڕانی کەشوهەوا، سووتانی سروشت، و تێکەڵبوونی ماددەی کیمیایی و پلاستیک بە سەرچاوەکانی ئاو.

ئەو پسپۆڕە بە پشتبەستن بە ئامارەکانی ڕێکخراوی جیهانیی (WWF)، ئاشکرای کرد کە 21 بوونەوەر و زیندەوەر لە هەرێمی کوردستان بەتەواوی نەماون (وەک بۆقی شاخی و کیسەڵ).

د. ساڵح پەردەی لەسەر پڕۆژەیەکی شکستخواردوو لادا و وتی: "لە باخچەی ڕووەکیی (هەواری شار) لە سلێمانی ناوچەیەکی تایبەتمان دیزاین کرد بۆ داڵدەدان و بەخێوکردنی زیندەوەر و ئاژەڵە شیردەرە دەگمەنەکان، بڕیاربوو کۆمپانیایەکی ئێرانی کاری تێدا بکات و ئاومان لە هەڕووتەوە بۆ دەهێنا، بەڵام ئاستەنگ و بیانووە جۆراوجۆرەکان پڕۆژەکەیان پەکخست و سەرکەوتوو نەبووین."

پۆلیسی دارستان: لە سەرتاسەری ساڵدا لە ئەرکداین

لە بەرامبەر ئەم دۆخەدا، بەڕێوەبەرایەتیی پۆلیسی دارستان و ژینگەی پارێزگای سلێمانی دووپاتی دەکاتەوە کە مەفرەزە گەڕۆکەکان و خاڵەکانی چاودێرییان لە تەواوی ساڵدا بەردەوامن لە پاراستنی ئاژەڵ و باڵندە کێوییەکان.

پۆلیسی دارستان ڕایگەیاند کە کارەکانیان بە دوو ئاراستە دەبێت؛ یەکەم بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاریی تاك بۆ خۆشەویستیی ژینگە، و دووەم گرتنەبەری ڕێکاری توندی یاسایی و دەستگیرکردنی هەر کەسێک کە زیان بە سروشت و سامانی ئاژەڵی لە کوردستان بگەیەنێت.