بەنزین بۆ ٧٥٠ دینار؛ چارەسەر بۆ قەیران یان بڕیارێکی کاتی؟

چاودێران دەڵێن ئەگەر بڕیارەکانی حکومەت بە شێوەیەکی یەکسان و بە توندی جێبەجێ نەکرێن، تەنها دانانی نرخێکی نوێ ناتوانێت کێشەکە چارەسەر بکات.

بڕیاری نوێی وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ دابەزاندنی نرخی بەنزینی بازرگانی بۆ ٧٥٠ دینار بۆ هەر لیترێک، جارێکی تر بابەتی قەیرانی سووتەمەنی و شێوازی بەڕێوەبردنی بازاڕی بەنزینەکەی خستووەتە ناو گفتوگۆی گشتی.

بەپێی نووسراوێکی وەزارەتی سامانە سروشتییەکان کە بە ڕێکەوتی ١٣ی ئاب دەرچووە و واژۆی کەمال محەممەد، وەزیری سامانە سروشتییەکان، لەسەرە، بڕیار دراوە بەنزینی بازرگانی بە نرخی ٧٥٠ دینار بۆ هەر لیترێک دابین بکرێت و جیاوازی نرخی بازاڕ لەلایەن حکومەتی هەرێمەوە پاڵپشتی بکرێت. بڕیارەکە هەمان ڕۆژ دەستی بە جێبەجێکردن کردووە.

وەزارەت دەڵێت دابەشکردنی بەنزینە پاڵپشتیکراوەکە دەبێت لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی دابەشکردنی سووتەمەنی و کانزا و بە ڕەچاوکردنی کوالێتی بەنزینەکە بکرێت. بەڵام لەگەڵ ئەم بڕیارە، پرسیارەکان دەربارەی هۆکاری قەیران و توانای حکومەت بۆ کۆنترۆڵکردنی بازاڕ هەروا بەردەوامن.

لە ٧٥٠ بۆ ٤٥٠ دینار؛ داواکارییەک کە مشتومڕی دروست کردووە

پێش ئەم بڕیارە، وەزارەتی سامانە سروشتییەکان داوای زیادکردنی پشکی نەوتی خاوی هەرێمی کوردستانی لە ٥٠ هەزار بەرمیل بۆ ١٣٠ هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا کردبوو، بە مەبەستی دابینکردنی سووتەمەنی و دابەزاندنی نرخی بەنزین بۆ ٤٥٠ دینار.

وەزارەت دەڵێت ئەم بڕە لەگەڵ ڕێژەی دانیشتووانی هەرێم گونجاوترە و هەرێم ئامادەی دانوستانە لەگەڵ بەغدا بۆ گەیشتن بە چارەسەرێکی درێژخایەن.

بەڵام ئەم داواکارییە لەلایەن هەندێک پەرلەمانتار و چاودێری ئابوورییەوە بە شێوەیەکی جیاواز هەڵسەنگێندراوە.

ژمارەکان چی دەڵێن؟

پەرلەمانتار کەاوە عەلی، بە پشتبەستن بە حیساباتی خۆی، دەڵێت ئەگەر بەرهەمهێنانی نەوت بگاتە ١٣٠ هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا، تەنها نزیکەی ٤.٥٥ ملیۆن لیتر بەنزین بەرهەم دەهێنرێت، لە کاتێکدا پێداویستی ڕۆژانەی هەرێم بە نزیکەی ٦ بۆ ٧ ملیۆن لیتر خەمڵێنراوە.

بەم پێیە، تەنانەت لەگەڵ زیادکردنی پشکی نەوتیش، بەشێک لە پێداویستیی بەنزینی هەرێم هەروا بە کەمبوونەوە دەمێنێتەوە؛ ئەمەش پرسیاری ئەوە دروست دەکات کە ئایا زیادکردنی پشکی نەوت بە تەنیا دەتوانێت کۆتایی بە قەیرانی بەنزین بهێنێت؟

لە لایەکی دیکە، کاوە عەلی جیاوازیی نێوان تێچووی نەوت و نرخی پاڵپشتیی بەنزین بە یەکێک لە خاڵە گرنگەکانی کێشەکە دەزانێت و گومان دەکات بەشێک لە داهاتەکانی ئەم پرۆسەیە بە شێوەیەکی ڕوون بۆ خەڵک نەخراوەتەڕوو.

١٦٩ پەرلەمانتار و فشاری بەرەو بەغدا

قەیرانی سووتەمەنی تەنها کێشەیەکی ناوخۆیی هەرێم نەماوە، بەڵکوو بووەتە بەشێک لە دانوستان و ناکۆکییەکانی هەولێر و بەغدا.

١٦٩ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق داوایان کردووە پشکی هەرێمی کوردستان لە سووتەمەنی زیاد بکرێت و بۆ چارەسەرکردنی قەیرانەکە هەنگاوی جددی بنرێت.

لە بەرامبەردا، وەزیری نەوتی عێراق مەرجی دابینکردنی سووتەمەنی بە ڕادەستکردنی ٥٠ هەزار بەرمیل نەوتی ڕۆژانەی هەرێم بەستووەتەوە. هەروەها وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی هەرێم جەخت لەوە دەکاتەوە کە ئەم بڕە تەنها ڕێککەوتنێکی کاتییە و پشکی ڕاستەقینەی هەرێم بە پێی ژمارەی دانیشتووان دەبێت زیاتر بێت.

کۆمپانیاکان، بازاڕ و کێشەی جێبەجێکردن

لە ناوخۆی هەرێمیش، یەکێک لە گەورەترین پرسیارەکان شێوازی کۆنترۆڵکردنی بازاڕ و جێبەجێکردنی بڕیارە حکومییەکانە.

لە ماوەی قەیرانی سووتەمەنی، نرخی بەنزین لە بازاڕدا لەو نرخە فەرمییەی حکومەت جیاواز بووە و لە هەندێک ناوچەدا بەنزینی نۆرماڵ لە هەزار دینار تێپەڕیوە، لە کاتێکدا نرخی بەنزینی سوپەر لە دوو هەزار دیناریش زیاتر بووە.

چاودێران دەڵێن ئەگەر بڕیارەکانی حکومەت بە شێوەیەکی یەکسان و بە توندی جێبەجێ نەکرێن، تەنها دانانی نرخێکی نوێ ناتوانێت کێشەکە چارەسەر بکات.

هەندێک لە شارەزایانیش پێیان وایە هەژموونی کۆمپانیاکان و بازاڕی سووتەمەنی، لەگەڵ نەبوونی کۆنترۆڵێکی بەهێزی حکومی، یەکێکە لە هۆکارە سەرەکییەکانی جیاوازیی نرخی بەنزین و بەردەوامبوونی قەیرانەکە.

چارەسەر لە هەولێرە یان بەغدا؟

هەندێک لە بەرپرسان و چاودێران پێیان وایە چارەسەری بنەڕەتی قەیرانی سووتەمەنی لە ڕێککەوتنێکی ستراتیژی لەگەڵ بەغدا دەست پێ دەکات؛ ڕێککەوتنێک کە لە چوارچێوەی ئەوەدا هەرێم نەوتەکەی بە شێوەیەکی ڕوون ڕادەستی بەغدا بکات و لە بەرامبەردا سووتەمەنی بە نرخ و بڕی دیاریکراو بۆ هاووڵاتیانی هەرێم دابین بکرێت.

لە دیدی ئەم لایەنە، ئەگەر سووتەمەنی بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ و بە کۆنترۆڵی حکومەت دابین بکرێت، دەکرێت دەستی قۆرخکاران و کۆمپانیاکان لە دیاریکردنی نرخەکان کەم بکرێتەوە.

بڕیارێک بۆ ٧٥٠ دینار، بەڵام قەیران هەروا لە پرسیارە

دابەزاندنی نرخی بەنزین بۆ ٧٥٠ دینار دەتوانێت بۆ کەمکردنەوەی بارگرانیی دارایی لەسەر شۆفێران و هاووڵاتیان هەنگاوێکی ئەرێنی بێت، بەڵام بەردەوامبوونی کەمبوونی سووتەمەنی، جیاوازیی نرخی بازاڕ، ناکۆکییەکانی هەولێر و بەغدا و پرسیاری شەفافیەتی حیساباتی پاڵپشتی، هێشتا چارەسەرێکی بنەڕەتییان بۆ نەدۆزرایەوە.

لە کۆتاییدا، پرسیاری سەرەکی تەنها ئەوە نییە کە بەنزین بە چەند دینار دەفرۆشرێت؛ بەڵکوو ئەوەیە کێ کۆنترۆڵی بازاڕی سووتەمەنی دەکات و بەهای ئەم کۆنترۆڵە لە کۆتاییدا کێ دەیدات؟