حوسییەکان بە سەرپەرشتی ئێران و چاوپۆشی ئەمریکا چۆن گەیشتنە دەروازەی بابولمەندەبن؟

لە یەکەم بەیاننامەدا دوای لەدەستدانی بەشێک لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتیان لە خۆرئاوای یەمەن، "بەرگریی نیشتمانی" یەمەن کە سعودیە پشتیوانی دەکات، زیانی جەنگی لەگەڵ حوسییەکان لەماوەی مانگی ڕابردوودا ڕاگەیاند، سوپای پاسدارانی ئێرانیش بە سەرپەرشتیکردنی هێرشی حوسییەکان تۆمەتباردەکات. بە وتەی هێزەکانی بەرگریی نیشتمانی یەمەن، لە شەڕەکاندا زیاتر لە ٥٠٠ چەکداریان کوژراوە و ١٥٠٠ چەکداریشیان برینداربوون، لەبەرامبەریشدا دەڵێن زیاتر لە هەزار چەکداری حوسی کوژراون و برینداربوون، ئەویش لە ماوەی ئەو جەنگەی لە نۆی ئاب دەستیپێکرد.

حوسییەکان لە دەروازەی بابولمەندەب و گەیشتن بە ناوچەیەکی ستراتیژی جیهان

بابولمەندەب، ئەو دەروازەیەی کە دەریای سوور بە کەنداوی عەدەن و لە ڕێگەی دەریای عەرەبەوە بە ئۆقیانووسی هیند دەبەستێتەوە، لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بووەتە ناوەندی نوێی ململانێیەکی گەورە لە ناوچەکە. حوسییەکانی یەمەن، کە ساڵانێکە بەشێکی گەورەی باکووری ڕۆژئاوای یەمەن لەژێر دەسەڵاتی خۆیاندا هەیە، لە پێشکەوتنێکی خێرا لە کەناری ڕۆژئاوای یەمەن، خۆیان گەیاندووەتە نزیک بابولمەندەب و بە گوێرەی ڕاپۆرتەکانی سەرچاوە یەمەنییەکان، کۆنترۆڵی دوورگەی ستراتیژی میون/پەریمیان لە ناوەڕاستی گەرووەکەدا بەدەستەوە گرتووە. ڕۆیتەرزیش دەڵێت ئەم پێشکەوتنە حوسییەکان خستووەتە دۆخێکەوە کە دەتوانن هەڕەشەی ڕاستەوخۆ لە کۆنترۆڵی بابولمەندەب دروست بکەن.

پێش ئەم پێشڕەوییە، حوسییەکان لە زۆربەی ناوچەکانی ڕۆژئاوای یەمەن، لەوانەش حودەیدە، دەسەڵاتی بەهێزیان هەبوو. لە ڕۆژانی ڕابردوودا هێزەکانیان بە ئاراستەی باشووری کەناری دەریای سوور پێشڕەوییان کرد و لە کۆتایی ئەم هێرشە خێرایەدا، شاری موخا (Mokha)یان کۆنتڕۆڵکرد؛ کە شارێکی بەندەری گرنگە کە تەنها دەیان کیلۆمەتر لە بابولمەندەب دوورە. دواتر پێشڕەوییەکان بە ئاراستەی ذوباب و ناوچەکانی دەوروبەری بابلمەندەب دەستپێکرد، لە هەمان کاتدا، حوسییەکان گەیشتنە ژمارەیەک دوورگەی ستراتیژی لە دەریای سوور، لەوانە حەنیشی گەورە و بچووک و بە تایبەتی میون/پەریم، کە لە ناوەڕاستی گەرووی بابولمەندەب هەڵکەوتووە. کەناڵی جەزیرە بە پشتبەستن بە لێدوانی بەرپرسێکی حکومەتی یەمەن لە ڕاپۆرتێکدا دەڵێت؛ حوسییەکان دەسەڵاتیان لە ناوچەی بابولمەندەب و دوورگەی میون تەواو کردووە، هەروەها نزیکیش بوونەتەوە لە کۆنترۆڵی دوورگەکانی حەنیش.

گرنگیی دوورگەی میون و کاریگەری لەسەر هاتوچۆی دەریایی

دوورگەی میون دوورگەیەکی بچووکە، بەڵام شوێنەکەی زۆر گەورەتر لە قەبارەکەیی و گرنگی هەیە. میون لە ناو گەرووی بابولمەندەبە و بەهۆی شوێنی جوگرافییەکەیەوە، کۆنترۆڵکردنی ئەم دوورگەیە دەتوانێت توانای هەڕەشەکردن لە کەشتییەکان و چاودێریکردنی هاتوچۆی دەریایی لە ناوچەکە زیاد بکات. بۆیە کاتێک حوسییەکان گەیشتنە میون، بابولمەندەب لە تەنها ناوچەیەکی نزیک لە جەنگەوە گۆڕا بۆ یەکێک لە گرنگترین خاڵە ستراتیژییەکانی ململانێی ئێستا. ئاژانسی ڕۆیتەرز لە ڕاپۆرتێکدا دەڵێت؛ گەیشتنی حوسییەکان بە میون لە ناوەڕاستی بابولمەندەب، مەترسییەکەی بۆ هاتوچۆی بازرگانی و نەوتی جیهانی زۆر زیادی کردووە.

بابولمەندەب دەروازەی دەریای سوورە، کەشتییەکان کە لە ئاسیاوە بەرەو ئەوروپا دەچن، زۆرجار لە ڕێگەی دەریای سوور و دواتر کەناڵی سوێس لە ڕۆیشتن بەردەوام دەبن. ئەگەر هاتوچۆ لەم ڕێگایە نا-ئاسایی بێت یان کەشتییەکان ناچار بکرێن لێی دوور بکەونەوە، ڕێگایەکی زۆر درێژتر، لە دەوری کەیپ ئۆف گۆد هۆپ لە باشووری ئەفریقا، دەبێت بەکاربهێنرێت. بەپێی ڕاپۆرتی ڕۆیتەرز، ئەگەر بابولمەندەب بە شێوەیەکی کاریگەر داخراو یان زۆر مەترسیدار بێت، نزیکەی ٧٪ی دابینکردنی نەوتی جیهان و نزیکەی ١٢٪ی بازرگانی جیهان دەتوانێت لە کاریگەرییەکەی زیان ببینێت.

توانای حوسییەکان بۆ داخستنی گەرووەکە و ڕۆڵی ئێران

ئەمە جێگای جیاوازییە. ئەوەی ئێستا بە پشتبەستن بە سەرچاوە یەمەنییەکان دەوترێت، ئەوەیە حوسییەکان ناوچەی بابولمەندەب و میونیان گرتووە؛ بەڵام ڕۆیتەرز هەموو ئەوە بە مانای کۆنترۆڵی تەواوی هەموو گەرووەکە ناژمێرێت، بەڵکو دەڵێت پێشکەوتنەکەیان وای کردووە کە بتوانن هەڕەشەی کۆنترۆڵکردنی ئەم دەروازەیە بکەن. واتە گرنگە جیاوازی بکەین لەنێوان: یەکەم، گەیشتن و دامەزراندن لە میون و کەناری بابولمەندەب؛ دووەم، توانای داخستنی تەواوی ڕێگای کەشتیوانی. یەکەمیان بە شێوەیەکی ڕوون ڕوویداوە؛ دووەمیان هێشتا پەیوەندی بە توانای سەربازی، کۆنترۆڵی هەردوولا و وەڵامی هێزە ناوچەیی و جیهانییەکانەوە هەیە.

حوسییەکان گروپێکی یەمەنین، بەڵام پەیوەندییەکانیان بە ئێران لە ساڵانی ڕابردوودا بەردەوام بووە و ئێران بە یەکێک لە سەرچاوە سەرەکییەکانی پشتگیریی سیاسی و سەربازییان دادەنرێت. ڕۆیتەرز لە ڕاپۆرتێکدا ئاماژە بەوە دەکات، کە پێشکەوتنی خێرای حوسییەکان لە کەناری دەریای سوور بە ڕێنمایی ڕاستەوخۆی سوپای پاسدارانی ئێران پەیوەست کراوە. لە ڕوانگەی ستراتیژییەوە، ئەگەر ئێران بتوانێت لە هەمان کاتدا گەرووی هورمز لە ڕۆژهەڵاتی کەنداوی فارس و حوسییەکانیش باب‌المەندەب لە ڕۆژئاوا کۆنتڕۆڵ بکەن، ئەوکاتە فشاری زۆر گەورە لەسەر ڕێگاکانی نەوت و بازرگانی جیهانی دروست دەبێت.

هەڵوێستی سعودیە و ئەمریکا و کارەساتی مرۆیی لە یەمەن

ئەم پێشکەوتنە بەتایبەتی بۆ سعودیە هەستیارە. سعودیە لە ماوەی ئەم قۆناغەدا بۆ هەناردەکردنی نەوتی خۆی زیاتر پشت بە ڕێگاکانی کەناری دەریای سوور دەبەستێت، بەتایبەتی چونکە هەڕەشە لە گەرووی هورمز ڕێگاکانی دیکەی هەناردەکردنی نەوتی سنووردار کردووە. بەپێی ڕاپۆرتی ئەسۆشیەیتد پرێس، پێشکەوتنی حوسییەکان لە دوورگەی بابولمەندەب دەتوانێت فشار لەسەر نەوت و گاز و بازاڕی جیهانی زیاد بکات و سعودیە ناچار بکات بۆ پاراستنی ڕێگاکانی هەناردەکردن هەنگاوی زیاتر بنێت.

ئەمەش بەشێکی سەرنجڕاکێشی ڕووداوەکەیە؛ ئاژانسی ڕۆیتەرز لە ڕاپۆرتەکەیدا دەڵێت سعودیە داوای پشتیوانی سەربازی لە ئەمریکا کردووە، بەڵام واشنتۆن هێشتا لە دەستپێکردنی ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازیی ڕاستەوخۆ لەگەڵ حوسییەکان خۆی پاراستووە و زیاتر باسی هاوکاریی هەواڵگری کراوە. بۆ ئەمریکا، هەڵوێستەکە دۆخێکی ئاڵۆزە: لە لایەکەوە پاراستنی کەشتیوانی و هاوپەیمانەکانی لە کەناراوەکانی کەنداوی فارس گرنگە؛ لە لایەکی دیکەشەوە، چوونە ناو جەنگێکی نوێ لە یەمەن دەتوانێت قەیرانی ناوچەکە زیاتر فراوان بکات.

لە پشت ئەم هەموو ژمارە و نەخشە و گەروویەکی ستراتیژیدا، خەڵکی یەمەن خۆیانن کە گەورەترین زیانەکان دەدەن. لەگەڵ پێشکەوتنی حوسییەکان لە کەناری دەریای سوور، نزیکەی ٥٠ هەزار مەدەنی بە گوێرەی ڕاپۆرتی گاردیەن لە ناوچەکانی ڕۆژئاوای یەمەن ئاوارە بوون و هەزاران خێزان ناچار بوون شوێنی ژیانیان جێبهێڵن.

ئەگەر بابولمەندەب جەنگی بەردەوامی تێدا بێت، کۆمپانیاکانی کەشتیوانی ڕێگای خۆیان دەگۆڕن، کاتی گەیاندنی کاڵا زیاد دەکات، کرێی گواستنەوە و بیمەی کەشتیوانی بەرز دەبێتەوە، فشار لەسەر بازاڕی نەوت زیاد دەکات، و نرخەکانی وزە و هەندێک کاڵا لە بازاڕی جیهانی کاریگەرییان لێدەکەوێت. بۆیە ئەوەی لە یەمەن ڕوودەدات تەنها کێشەیەکی ناوخۆیی نییە؛ بابولمەندەب خاڵێکی گرنگی زنجیرەی دابینکردنی جیهانە و پرسی سەرەکی ئەوەیە کە ئایا ئەم پێشکەوتنە دەبێتە هۆی داخستنی یەکێک لە گرنگترین دەروازەکانی بازرگانی جیهان، یان هێزە ناوچەیی و جیهانییەکان پێش ئەوەی دۆخەکە بگاتە ئەو خاڵە دەستێوەردان دەکەن؟