دەستوور، هەڵبژاردن و ئەمریکا؛ خێراکردنی پرۆسەی ئاشتی لە تورکیا بەستراوەتەوە بە ئاڵوگۆڕە هەرێمییەکانەوە

گفتوگۆکان دەربارەی داهاتووی "پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک" لە تورکیا لەگەڵ هاوسەنگییە سیاسییە ناوخۆیی و هەرێمییەکاندا بەردەوامن. دکتۆر هۆشیار ئۆزسۆی، سیاسەتمەدار، لە هەڵسەنگاندنێکدا بۆ ئاژانسی هەواڵی فورات ئاماژەی بەوە دا حکومەت ئەم پرۆسەیە زۆر بە هێواشی بەڕێوە دەبات و "بۆ ئەوەی هەنگاوێک بنێت پێویستی بە فشارێکی گەورە هەیە، بەڵام کاتێکیش هەنگاوێک دەنێت زۆر بچووکە، ئەمەش وا دەکات پرۆسەکە تووشی بنبەست بێت."

ئۆزسۆی ئاماژەی بەوەش کرد دەوڵەتی تورکیا بەپێی ئاڵوگۆڕە هەرێمی و نێونەتەوەییەکان (وەک هەڵبژاردنەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل) خێرایی پرۆسەکە دیاری دەکات. هەروەها جەختی لەوە کردەوە لایەنی کورد بە بەردەوامی هەنگاوی تاکلایەنە دەنێت و داوا دەکات دەرفەت بڕەخسێنرێت تا عەبدوڵا ئۆجەلان ڕۆڵی کۆردیناتۆری خۆی بۆ بەڕێوەبردنی دانوستانەکان بگێڕێت.

ڕۆڵی پەرلەمان و پێویستیی کۆمیسیۆنی فەرمی

سیاسەتمەدار ئۆزسۆی تیشکی خستە سەر ئەوەی کە پەرلەمانی تورکیا هێشتا بە بەرپرسیارێتیی خۆی ڕانەپەڕیوە و جەختی کردەوە کە دەبێت میکانیزمی بەدواداچوون بۆ پرۆسەکە لە پەرلەماندا دامەزرێت و بە شێوازێکی فەرمی کۆمیسیۆنی چاودێری پێکبهێنرێت.

جێگیربوونەوەی ئەمریکا لە ناوچەکە و دۆخی شەنگال و باشیک

دەربارەی بەردەوامیی ڕۆڵی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، ئۆزسۆی ڕایگەیاند کشانەوەی ئەمریکا لە عێراق بە مانای چوونە دەرەوەی تەواوەتی نایەت لە ناوچەکە، بەڵکو ناوەندی هەماهەنگیی تێکۆشانی دژی داعشی گواستووەتەوە بۆ ئوردون و سەر لەنوێ جێگیر دەبێتەوە.

دەربارەی بارەگای باشیک-زیلکان، جەختی کردەوە ئەم بنکەیە لە ساڵی ٢٠١٥ەوە بووەتە خاڵێکی گرنگی ئامادەیی سەربازیی تورکیا لە عێراقدا و ناوچەیەکی گرژی لەگەڵ حکومەتی عێراق، کە ئێستا ڕادەستکردنەوەی بە بەغدا و گۆڕانکارییەکانی شەنگال بوونەتە ڕۆژەڤ.

قەیرانی سووریا و کاریگەرییە ستراتیژییەکان

ئۆزسۆی ئاماژەی بەوە دا کە قەیرانەکانی سووریا چارەسەر نەکراون و ناوچەکە وەک شوێنێکی مینڕێژکراوە. هەروەها باسی لەوە کرد کە دیمەشق لە ناو ئەرکێکی کاتیدایە و وڵاتەکە لە دۆخێکدا نییە بتوانێت خۆی بەڕێوە ببات. ئۆزسۆی ئاماژەی بەوەش دا هەنگاوەکانی حکومەتی تورکیا هێشتا نەگەیشتوونەتە ئاستێکی ستراتیژی بۆ ئەوەی گۆڕانکاریی بنەڕەتی لە پەیوەندییەکان لەگەڵ کورد لە بەشەکانی تردا بهێننە ئاراوە.

هەموارکردنەوەی دەستوور و مەرجەکانی دەم پارتی

لەلایەکی ترەوە، جەنگیز چاندار، پەرلەمانتاری پارتی دیموکراتی و یەکسانی گەلان (دەم پارتی)، ڕایگەیاندووە کە دانوستان دەربارەی کاندیدبوونەوەی ئەردۆغان پێویستی بە هەمواری دەستوور و دەنگی پەرلەمان هەیە. چاندار ڕوونی کردەوە کە دەم پارتی دەتوانێت چاو بەم پرسەدا بخشێنێتەوە، بە مەرجێک چاو بە ماددەکانی ٤٢ و ٦٦ی دەستووردا ببخشێنرێتەوە تا گرەنتیی مافی خوێندن بە زمانی کوردی و یەکسانی لە هاووڵاتیبووندا بدرێت.

ئێستا لە دەستووری تورکیادا ماددەی ٤٢ خوێندن تەنها بە زمانی تورکی دیاری دەکات، و ماددەی ٦٦ هەموو هەڵگرێکی ڕەگەزنامەی تورکیا بە "تورک" پێناسە دەکات، کە ئەمەش ڕووبەڕووی ڕەخنەی کورد بووەتەوە.

دۆخی مەیدانی و داواکارییەکانی سەرکردایەتیی سەربازی

پرۆسەی ئاشتی لەکاتێکدایە کە لەسەر داوای عەبدوڵا ئۆجالان ئاگربەست لەلایەن پەکەکەوە ڕاگەیەندراوە و هەنگاوی کشانەوە لە قوڵایی خاکی باکووری کوردستان نراوە. بەڵام موراد قەرەیلان، سەرکردەی سەربازیی پەکەکە، ڕایگەیاندووە دەسەڵاتدارانی تورکیا هێشتا هەنگاوی قایلکەریان بۆ دروستکردنی متمانە نەناوە و لە ڕاگەیاندنەکانیاندا ئۆجالان وەک سەرکردەی تیرۆریستان دەناسێنن. قەرەیلان داوای کرد ئۆجالان لە زیندان ئازاد بکرێت تا سەرپەرشتیی ڕاستەوخۆی پرۆسەکە بە شێوازێکی یاسایی بکات.

جێی ئاماژەیە، ئەردۆغان بۆ کاندیدبوونەوەی دووبارە لە نیسانی ٢٠٢٨دا، پێویستی بە پشتگیریی ٣٦٠ پەرلەمانتار لە کۆی ٦٠٠ پەرلەمانتار هەیە تا لە ڕێگەی پەرلەمانەوە بڕیاری هەڵبژاردنی پێشوەختە بدرێت، ئەمەش وا دەکات دانیشتن و ڕێککەوتن لەگەڵ دەم پارتی بایەخێکی تایبەتی هەبێت.