گفتوگۆکانی زاخۆ؛ سێ خاڵە ناکۆکەکەی نێوان هەولێر و بەغدا لەسەر بودجەی ٢٠٢٧ و نەوت

مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاند گفتوگۆکان لەگەڵ بەغدا بەردەوامن بەڵام هێشتا نەگەیشتوونەتە ئەنجامی کۆتایی. هاوکات لە دوای کۆبوونەوەی ئینتیلافی ئیدارەی دەوڵەت و دروستبوونی ناکۆکی لەسەر پشکی هەرێم، شاندێکی باڵای حکومەتی فیدراڵ لە زاخۆ لەگەڵ سەرۆکی حکومەت کۆبووەوە بۆ تاوتوێکردنی بەشە بودجەی ساڵی ٢٠٢٧ و دۆسیەی هەناردەکردنەوەی نەوت.

کێشەی پشکی هەرێم لە پرۆژەیاسای بودجەی ٢٠٢٧

ئیخڵاس دلێمی، ئەندامی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق ئاشکرای کرد کە لە کۆی بودجەی گشتیی ساڵی ٢٠٢٧ی عێراق کە بڕەکەی ٢١٧ ترلیۆن دینارە، پشکی هەرێمی کوردستان تەنیا بە ١٢ ترلیۆن و ٨٠٠ ملیار دینار دیاری کراوە. ئەم بڕە کە دەکاتە تەنیا ٦٪ی کۆی بودجەی گشتی، سەرەکیترین کێشەی هەرێمی کوردستانە لە پرۆژەیاساکەدا، چونکە بەپێی زانیارییەکان تەنانەت بەشی دابینکردنی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمیش ناکات.

سەبارەت بە تەوەری دووەمی ناکۆکییەکان، ئەو پەرلەمانتارەی فراکسیۆنی پارتی بڕی خەرجییە سیادییەکانی ئاشکرا کرد کە لە ڕەشنووسەکەدا گەیشتووەتە ٧٦ ترلیۆن دینار. بە وتەی ناوبراو ئەم ژمارەیە هەڵاوسانێکی گەورە و نائاساییە، بۆیە لیژنەی دارایی داوای ڕوونکردنەوەی فەرمیی لە وەزیری دارایی عێراق کردووە بۆ چاوپخشاندنەوەی ورد بەو خەرجییانەدا.

ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت و یەکلاییکردنەوەی داتاکان

سێیەم خاڵی ناکۆکی نێوان هەردوولا تایبەتە بە دۆسیەی نەوت و دیاریکردنی نرخەکەی. لە دوایین هەمواردا، ئاستی بەرهەمهێنانی ڕۆژانەی نەوتی هەرێم بە ٤٤٥ هەزار بەرمیل دانراوە، بەڵام لیژنەی دارایی ڕایگەیاندووە کە ئەم ژمارەیە لەلایەن وەزارەتی نەوتی فیدراڵەوە دەرنەچووە، بەڵکو لە کۆمپانیایەکەوە وەرگیراوە کە لە نێوان هەرێم و بەغدادایە و هیچ سیفەتێکی فەرمیی نییە.

بەپێی وتەی بەرپرسانی لیژنەی دارایی، پەرلەمان تەنیا پشت بە داتای فەرمیی وەزارەتی نەوتی فیدراڵ و وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی هەرێم دەبەستێت، بەو هۆیەوە بڕگەی پەیوەندیدار دواخراوە تا ئەو کاتەی دۆسیەی نەوت و غاز بە شێوازێکی فەرمی و دەستووری لە نێوان هەردوولادا یەکلا دەکرێتەوە.

کۆبوونەوەی باڵای زاخۆ و جەختکردنەوە لە مافە دەستوورییەکان

ڕۆژی ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦، وەفدێکی باڵای بڕیاربەدەستی حکومەتی فیدراڵی بە سەرۆکایەتیی موحسین مەندەلاوی، جێگری سەرۆکوەزیران بۆ کاروباری وزە، و بە ئەندامیەتیی وەزیرانی نەوت و کارەبا و بریکارەکانی وەزارەتی دارایی و نەوت گەیشتنە زاخۆ. وەفدەکە لەگەڵ مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان کۆبوونەوە.

ئومێد سەباح، سەرۆکی دیوانی ئەنجومەنی وەزیران ئاماژەی بەوە دا کە لە کۆبوونەوەکەدا بە شێوەیەکی سەرەکی باس لە داڕشتنی پرۆژەیاسای بودجەی ٢٠٢٧، بەشداریی هەرێم لە داهاتی گشتی، دابینکردنی شایستە داراییەکان و ڕێکارە تەکنیکییەکانی هەناردەکردنەوەی نەوت لە ڕێگەی کۆمپانیای سۆمۆوە کراوە. لە بەرامبەردا، سەرۆکی حکومەت جەختی لەسەر پەیڕەوکردنی بنەمای دادپەروەری بۆ سەرانسەری عێراق، پاراستنی مافە دەستوورییەکانی هەرێم و ڕەچاوکردنی چەمکی فیدراڵیەت کردەوە.

گرنگیی بەپەلەی ڕێککەوتن بۆ گوزەرانی هاووڵاتییان

سەردانی ئەم وەفدە فیدراڵییە ڕاستەوخۆ دوای کۆبوونەوەی ئینتیلافی ئیدارەی دەوڵەت لەگەڵ سەرۆکوەزیران عەلی زەیدی هات، کە تێیدا ناکۆکی لەسەر بڕی ئەو نەوتە دروست بوو کە دەبێت هەرێم ڕادەستی بەغدای بکات.

چاودێرانی سیاسی و پەرلەمانتاران، لە نێویاندا دکتۆر غالب محەمەد، ئاماژە بە گرنگیی بەپەلەی پێکهێنانی ڕێککەوتن دەکەن. بە بڕوای شارەزایان، پێویستە هەردوولا بگەڕێنەوە بۆ ڕێککەوتنی بەپەلە تاوەکو بەشە سووتەمەنیی هەرێم لە نەوتی سپی و بەنزین و هەروەها دەرفەتی دامەزراندنی هاووڵاتییان دابین بێت، و بەرژەوەندییە گشتییەکانی خەڵک نەکرێنە قوربانیی ناکۆکیی لایەنە حزبی و کۆمپانیاکان.