مشتومڕی دوو حزب لەسەر پرسی کورد لە ئێران؛ "ئینتێگراسیۆنی دیموکراتیک" هەنگاوە یان خۆتواندنەوە؟

لە کاتێکدا کورد هیچ مافێکی سیاسیی لە ئێران نییە؛ کۆمەڵە و پژاک ڕەخنەی توند لە یەکتر دەگرن

بەدیهێنانی ئینتێگراسیۆنی دیموکراتیک و چۆنیەتیی مامەڵەکردن لەگەڵ داهاتووی پرسی کورد لە ئێران، بووەتە دەستپێکی مشتومڕێکی قووڵی فکری و سیاسی لەنێوان لایەنە کوردییەکانی ڕۆژهەڵاتدا. ئەم ناکۆکی و جیاوازییە ڕیشەیییە لە تێڕوانینی حیزبەکان بۆ داهاتووی خەبات، لە کاتێکدایە کە هێشتا گەلی کورد لە ئێران لەژێر دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامیدا هیچ مافێکی سیاسی، یاسایی و نەتەوەیی بەدەست نەهێناوە و سەرجەم ئەم هێزانە لە ڕابردوودا لە چوارچێوەی هاوپەیمانیی حزبەکانی ڕۆژهەڵاتدا پێکەوە خەباتیان کردووە.

لە لایەکەوە، کۆمیتەی ناوەندیی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران لە بەیاننامەیەکی فەرمیدا کە لە (٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦) بڵاوی کردووەتەوە، ڕەخنەی توند ئاراستەی چەمکی «ئینتێگراسیۆنی دیموکراتیک» دەکات. کۆمەڵە پێی وایە کە ئەم چەمکە ناتوانێت وەڵامی پێویست بۆ پرسی مێژوویی و سیاسیی کورد بداتەوە، چونکە کورد وەک کەمینەیەکی فەرهەنگی و کۆمەڵایەتی لەناو سیستەمی ئێراندا پێناسە دەکات. لە ڕوانگەی ئەم حیزبەوە، لەم مۆدێلەدا باسی مافی دیاریکردنی چارەنووس، کیانێکی سیاسی وەک فیدراڵیزم، خۆبەڕێوەبەری یان بەشداریی کارا لە دەسەڵاتدا نەکراوە، ئەمەش دەبێتە هۆی سڕینەوە و خۆتواندنەوەی ئارەزوومەندانەی ناسنامەی نەتەوەیی کورد لەژێر پەردەی دیموکراسیدا. کۆمەڵە جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە هەرچەندە خەبات بۆ دیموکراسی لە ئێراندا گرنگە، بەڵام دیموکراسی جێگرەوەی خەبات لە پێناو مافە نەتەوەییەکان و پێکهاتەی سیاسیی تایبەت بە کورد نابیبێت، پێویستە پرسی کورد بە فیدراڵیزم و گۆڕینی بنەڕەتیی ساختەی دەوڵەت چارەسەر بکرێت.

لە بەرامبەردا، لایەنگران و داکۆکیکارانی چەمکی ئینتێگراسیۆنی دیموکراتیک، کە لەلایەن پژاکەوە گەڵاڵە کراوە، پێداگری لەسەر ئەوە دەکەن کە تێڕوانینی کۆمەڵە بۆ ئەم پڕۆژەیە تێڕوانینێکی سنووردار و سادەکراوە و جیاوازیی نێوان توانەوەی زۆرەملێ و یەکگرتنی ئارەزوومەندانە لەسەر بنەمای یەکسانی ناتوانێت بە دروستی بخوێنێتەوە. بە پشتبەستن بە بنەماکانی نەتەوەی دیموکراتیک و تیۆرییەکانی گۆڕینی سیستەمی دەوڵەت، لایەنگرانی ئەم ڕێبازە دەڵێن کە ئینتێگراسیۆن بە مانای قبووڵکردنی بێ‌مەرجی دەوڵەتی هەنووکەیی یان دەستهەڵگرتن لە خەبات نییە، بەڵکو پرۆسەیەکە بۆ تێپەڕین لە نەتەوە-دەوڵەتی ناوەندگەر و مسۆگەرکردنی مافە کۆمەڵییەکان، خۆبەڕێوەبردنی دیموکراتیک و فرەنەتەوەیی لە ڕێگەی چاکسازیی دەستووری و یاساییەوە. لەم ڕوانگەیەوە، دانوستان و خەبات تەنها بۆ گۆڕینی کەسانی دەسەڵاتدار نییە، بەڵکو بۆ گۆڕینی ئەو یاسا و ساختە بنەڕەتییانەیە که ستەم و نکۆڵیکردن بەرهەم دەهێنن.

ئەم مشتومڕە قووڵەی نێوان دوو هێزی سەرەکیی ڕۆژهەڵاتی کوردستان پیشاندەری قەیرانێکی گەورەتری فکری و ستراتیژییە لە ناوچەکەدا، بە جۆرێک کە لایەک جەخت لەسەر مۆدێلە نەریتی و تاقیکراوەکانی وەکو فیدراڵیزم و دامەزراوەی خاکی دەکاتەوە، لە لایەکی تریش هەوڵ دەدات ئاسۆی نوێ بۆ پێکەوەژیانی دیموکراتیک و گۆڕانی سیستەمی بنەڕەتی بکاتەوە. لە کاتێکدا دۆخی سیاسیی کوردی ڕۆژهەڵات لە ژێر گوشاری قورسی سەرکوت و بێمافیدایە، شارەزایان پێیان وایە داهاتووی ئەم پرسە نە بە پیرۆزکردنی ڕابردوو و نە بە قبووڵکردنی بێ‌مەرجی تیۆرییە نوێیەکان دەستەبەر دەبێت، بەڵکو پێویستی بە کێبڕکێی ئازادانەی بیرۆکەکان، پەرەپێدانی پڕۆژەی کردەیی و یەکخستنی ڕیزەکانی خەبات لە پێناو مافە ڕەواکانی گەلی کورددا هەیە، تاوەکو لە سایەی ناکۆکییە ناوخۆییەکاندا دەسکەوتە مێژووییەکانی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی زیانیان پێ نەگات.

هەردوو ڕێکخراوی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران و پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک) دوو حیزب و لایەنی سیاسیی ڕۆژھەڵاتی کوردستانن کە دژی کۆماری ئیسلامیی ئێران تێدەکۆشن، بەڵام لە ڕووی فکری، مێژوویی و شێوازی خەباتەوە جیاوازیی بنەڕەتیان لە نێواندا هەیە.