چارەنووسی هاوکارییەکانی ئەمریکا بۆ پێشمەرگە؛ واشنتن تا ئێستا بڕیاری فەرمی بە هەولێر ڕانەگەیاندووە

لە کاتێکدا ڕاپۆرتە ڕۆژنامەوانییە نێودەوڵەتییەکان باس لە پلانی ئیدارەی ئەمریکا دەکەن بۆ بڕینی هاوکارییە سەربازییەکانی بۆ هەرێمی کوردستان، بەرپرسانی وەزارەتی پێشمەرگە ئاشکرای دەکەن کە تاوەکو ئێستا بە فەرمی هیچ ئاگادارکردنەوەیەکیان لەلایەن واشنتنەوە پێنەگەیشتووە کە ئایا ڕێککەوتنی هاوکارییە داراییەکان درێژ دەکرێتەوە یان بە تەواوەتی ڕادەگیرێت.

بەپێی زانیارییەکانی سێ سەرچاوەی بەرپرس لە وەزارەتی پێشمەرگە، بڕیارە لە ڕۆژانی داهاتوودا کۆبوونەوەیەکی تایبەت لە نێوان بەرپرسانی وەزارەتەکە و فەرماندە ئەمریکییەکان بەڕێوەبچێت تاوەکو گفتوگۆ لەسەر چارەنووسی لێکتێگەیشتنی نێوانیان بکەن. سەرچاوەیەک لە وەزارەتی پێشمەرگە جەختی کردەوە، بەپێی ڕێککەوتنی ئێستای نێوان هەردوولا، هێشتا دوو بڕی هاوکاریی دارایی هاوپەیمانان بۆ مانگەکانی هەشت و نۆ ماوە بۆ وەزارەتەکە بنێردرێت و پڕۆسەکە بەردەوامە، بەڵام ماوەی ڕێککەوتننامەکە لە ۳۰ی ئەیلوولی ئەمساڵدا کۆتایی پێدێت.

تۆڕی (BBC) لە راپۆرتێکدا لە زاری چوار سەرچاوەی ئاگادار و دوو بەرپرسی بەشدار لە دانوستانەکان بڵاوی کردووەتەوە، ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ پلانی هەیە هاوکارییە سەربازییەکانی بۆ هەرێمی کوردستان بپچڕێنێت. بەپێی ڕاپۆرتەکە، وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا (پێنتاگۆن) لە کۆبوونەوەکانی ئەم دواییەدا بە سەرکردەکانی هەرێمی کوردستانی ڕاگەیاندووە کە پلانیان نییە ڕێککەوتننامەی هاوکاریی ئاسایشی هێزەکانی پێشمەرگە نوێ بکەنەوە، پێشنیازیشیان کردووە لە بودجەی ساڵی ۲۰۲۷دا هەموو ئەو هاوکارییانە ببڕدرێن، بەو پاساوەی کە ڕێکخراوی داعش تێکشکێندراوە.

هێزەکانی پێشمەرگە کە ژمارەیان بە نزیکەی ۱۸۰ هەزار چەکدار دەخەمڵێندرێت، لە ساڵی دارایی ٢٠٢٦دا بڕی ٦١ ملیۆن دۆلاریان وەک هاوکاری بۆ کڕینی چەک، مەشق و ڕاهێنان و مووچە لە پێنتاگۆن وەرگرتووە. بڕیاری کۆتاییهاتنی ڕێککەوتنەکە لە ۳۰ی ئەیلوول، ڕێک هاوکاتە لەگەڵ کشانەوەی تەواوەتیی هێزەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانان لە عێراق.

سەبارەت بە هەڵوێستی وڵاتانی دیکەی هاوپەیمانان، بەرپرسانی وەزارەتی پێشمەرگە ئاماژەیان بەوە کردووە، ڕێکخراوی (مەناک) —کە لە ئەمریکا، ئەڵمانیا، فەرەنسا، ئیتاڵیا و هۆڵەندا پێکهاتووە و چاودێریی چاکسازی و هاوکارییەکانی پێشمەرگە دەکات— بەدوای ڕێگەچارەی نوێدا دەگەڕێن تاوەکو بە شێوازێکی جیاواز بەردەوام ببن لە هاوکاریی هەرێم. هەروەها ئەڵمانیا بڕیاری داوە دوای کشانەوەی لە ۳۰ی ئەیلوول، بە ناونیشانێکی دیکەوە بگەڕێتەوە هەرێمی کوردستان.

لەلایەکی دیکەوە، بەرپرسانی وەزارەتی پێشمەرگە داوایان لە فەرماندەیی هاوپەیمانان کردووە کە دۆخی ئاڵۆزی ناوچەکە و شەڕی بەردەوام دەخوازێت ئەمریکا و هاوپەیمانان بمێننەوە. چاودێران و شیکەرەوان هۆشداریی دەدەن لەوەی ڕاگرتنی هاوکارییەکان دەبێتە هۆی دروستبوونی بۆشایی دەسەڵات و لاوازبوونی هاوپەیمانێکی دێرینی واشنتن، ئەمەش ڕێگە خۆش دەکات بۆ زیادبوونی هەژموونی ئێران و ڕووسیا و چین لە ناوچەکەدا.

یریڤان سەعید، بەڕێوەبەری دەستپێشخەری کوردی جیهانی بۆ ئاشتی لە زانکۆی ئەمریکی ڕایگەیاندووە: "ئەمریکا پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەو کوردانەدا دەپچڕێنێت کە خوێنێکی زۆریان ڕشت لە پێناو بەدیهێنانی ئامانجەکانی واشنتندا." ئەم گۆڕانکارییانە لە کاتێکدایە کە ترەمپ بەڵێنی کەمکردنەوەی تێوەگلانی دەرەکی ئەمریکای داوە، لە کاتێکدا شەڕی واشنتن لەگەڵ تاران چووەتە شەشەمین مانگی خۆیەوە و هیچ ئاسۆیەکی ڕوون بۆ کۆتاییهاتنی دیار نییە.

پێشتر بەرپرسێکی باڵای کورد بۆ"پێگەی موجەلە" قسەی کردووە و وتوویەتی، ئەم هەنگاوەی ئەمریکا و هاوپەیمانان هیچ نیگەرانی و ترسێک دروست ناکات، ئەوەش بەهۆی سێ هۆکاری سەرەکییەوە:١. پێگەی ستراتیژیی عێراق: ئەمریکا ناتوانێت بە یەکجاری عێراق بۆ هێزە ڕکابەرەکانی چۆڵ بکات، چونکە ناوچەیەکی ستراتیژییە بۆی؛ نموونەی ئەوەش کاتێک لە ٢٠١١دا کشایەوە، دواتر بە هێزێکی زۆرترەوە گەڕایەوە. ٢. هەڵوێستی هەرێم: سیاسەتی هەرێم لە ئاڵۆزییە ناوچەیییەکاندا لەسەر بنەمای بێلایەنی و دەستوەرنەدان لە کاروباری دراوسێکان داڕێژراوە، ئەمەش دەبێتە چەترێک بۆ پاراستنی. ٣. مانەوە لەژێر ناوی تردا: پێشبینی دەکرێت بەشێک لە هێزە ئەمریکییەکان و هاوپەیمانان لە کوردستان لەژێر ناوی جیاوازدا بمێننەوە، وەک: هێزی پاراستنی بەرژەوەندییە دیپلۆماسییەکان، یاخود ناوەندی هەماهەنگی، ڕاهێنان و ئاڵوگۆڕی زانیاری. ئەمەش بەخۆی دەبێتە چەترێک بۆ پاراستنی هەرێم و لانیکەم ئاسمانەکەی، چونکە کوردستان گرنگییەکی جیۆسیاسیی تایبەتی هەیە و بە ئاسانی پشتی بەرنادرێت.بەپێی بڕیاری ٦٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی کە لە بهاری ١٩٩١ دوای کۆڕەوی خەڵکی کوردستان دەرچوو، ئاسمانی هەرێم وەک ناوچەی دژەفڕین دیاری کرا، بەڵام جەنگی ئێران لەگەڵ ئیسرائیل و ئەمریکا ئەم بڕیارەی تێپەڕاند. لەگەڵ ئەوەشدا ڕاستییەک هەیە کە فیدراڵیەتی هەرێمی کوردستان بەپێی دەستووری عێراقە و پەیوەست نییە بە ململانێی هیچ هێزێکی دەرەکییەوە.بەڵام دوای ڕۆشتنی هێزەکانی ئەمریکا، لە ئێستاوە پرسی جێگرتنەوەی ئەو بنکانە دەبێتە هۆی کێشمەکێشی نێوان هەولێر و بەغداد؛ چونکە بەپێی دەستوور شیکردنەوەی جیاواز بۆ شوێنگرتنەوەیان دەکرێت. بۆ نموونە: هەرێم دەڵێت بەپێی ماددەی ١٢١ مافی خۆیەتی هێزی پێشمەرگەی تێدا جێگیر بکات، عێراقیش هەر بەپێی دەستوور و بەپێی ماددەی ١١٠، بە مافی خۆی دەزانێت دەسەڵاتی فیدراڵی لەو شوێنانەدا جێگیر بکات.

بەپێی بڕیاری ٦٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی کە لە بەهاری ١٩٩١ دوای کۆڕەوی خەڵکی کوردستان دەرچوو، ئاسمانی هەرێم وەک ناوچەی دژەفڕین دیاری کرا، بەڵام جەنگی ئێران لەگەڵ ئیسرائیل و ئەمریکا ئەم بڕیارەی تێپەڕاند. لەگەڵ ئەوەشدا ڕاستییەک هەیە کە فیدراڵیەتی هەرێمی کوردستان بەپێی دەستووری عێراقە و پەیوەست نییە بە ململانێی هیچ هێزێکی دەرەکییەوە.

بەڵام دوای ڕۆشتنی هێزەکانی ئەمریکا، لە ئێستاوە پرسی جێگرتنەوەی ئەو بنکانە دەبێتە هۆی کێشمەکێشی نێوان هەولێر و بەغداد؛ چونکە بەپێی دەستوور شیکردنەوەی جیاواز بۆ شوێنگرتنەوەیان دەکرێت. بۆ نموونە: هەرێم دەڵێت بەپێی ماددەی ١٢١ مافی خۆیەتی هێزی پێشمەرگەی تێدا جێگیر بکات، عێراقیش هەر بەپێی دەستوور و بەپێی ماددەی ١١٠، بە مافی خۆی دەزانێت دەسەڵاتی فیدراڵی لەو شوێنانەدا جێگیر بکات.