حکومەتی عێراق کورتهێنانی بودجە بە گیرفانی هاووڵاتییان پڕ دەکاتەوە

قوربانییانی یەکەمی گۆڕانکارییەکە؛ مووچەخۆران و بازاڕ ڕووبەڕووی شەپۆلێکی گرانبوون و دابەزینی هێزی کڕین دەبنەوە

لە پەرەسەندنێکی نوێی ئابووریدا، ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق بڕیارێکی چارەنووسساز و قورسی پەسەند کرد کە تێیدا بەهای دینار بەرامبەر بە دۆلاری ئەمریکی دابەزێنرا. بەپێی بڕیارە نوێیەکە، نرخی فەرمی دۆلار لە 1300 دینارەوە بەرزبووەوە بۆ 1500 و 1520 دینار، ئەمەش کاردانەوەی توندی لێکەوتووەتەوە و هۆشداری دەدرێت لەسەر داڕمانی زیاتری هێزی کڕینی هاووڵاتییان.

وردەکاریی بڕیارە فەرمییەکەی ئەنجوومەنی وەزیران

بەگوێرەی نوسراوێکی فەرمی کە ڕۆژی سێشەممە 6ی تشرینی یەکەمی 2026، بە واژۆی حەمید غەزی، ئەمینداری گشتیی ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق بڵاوکراوەتەوە، ئەنجوومەنی وەزیران بڕیاری ژمارە 544ـی دەرکردووە و لە ئەمڕۆوە چووەتە واری جێبەجێکردنەوە. نرخە نوێیەکانی ئاڵوگۆڕ بەم شێوەیەن:

نرخی کڕینی دۆلار لە وەزارەتی دارایی: 1500 دینار بۆ هەر دۆلارێک (150 هەزار دینار بۆ 100 دۆلار).

نرخی فرۆشتنی دۆلار بە بانکەکان: 1510 دینار بۆ هەر دۆلارێک (151 هەزار دینار بۆ 100 دۆلار).

نرخی فرۆشتنی دۆلار بە هاووڵاتییان: 1520 دینار بۆ هەر دۆلارێک (152 هەزار دینار بۆ 100 دۆلار).

بانکی ناوەندیی عێراق و سەندیکای کۆمپانیاکانی ئاڵوگۆڕی دراو لە عێراق، لە ڕێگەی ئیمەیڵ و نووسراوی فەرمییەوە سەرجەم دامەزراوە بانکی و داراییەکانیان لەم گۆڕانکارییە ئاگادار کردووەتەوە و داوایان کردووە پابەندی نرخە نوێیەکان بن.

قازانجی حکومەت و کەمبوونەوەی کورتهێنانی بودجە

ئەم بڕیارەی حکومەتی عێراق بەتەنیا 19 تریلیۆن و 203 ملیار دینار داهات بۆ خەزێنەی گشتی زیاد دەکات. بەمەش کورتهێنان لە پڕۆژەیاسای بودجەی ساڵی داهاتوودا، لە 62 تریلیۆن و 208 ملیار دینارەوە بۆ 41 تریلیۆن و 931 ملیار دینار کەم دەبێتەوە.

شایەنی باسە لە ڕۆژی 19ی کانوونی یەکەمی 2020 بەهای دۆلار بۆ 1450-1460 دینار بەرزکرابووەوە، پاشان لە 7ی شوباتی 2023 لە سەردەمی حکومەتەکەی محەممەد شیاع سوودانیدا بۆ 1300-1320 دینار دابەزێنرابووەوە، بەڵام ئێستا دوای تێپەڕبوونی چەند ساڵێک، دیسانەوە دۆلار بەرەو نرخە بەرزەکان دەگەڕێتەوە.

پێشبینییەکان لە بازاڕدا؛ ترسی گەیشتنی دۆلار بە 175 هەزار دینار

زیا تائی، سەرۆکی سەندیکای کۆمپانیاکانی ئاڵوگۆڕی دراو لە عێراق، بڕیارەکەی بە "نەگونجاو و خراپ" وەسف کرد و پێشبینی کرد کە کاریگەریی نەرێنی گەورەی لەسەر بازاڕ هەبێت و هەندێک کەس قازانجی نادادپەروەرانەی لێ بکەن. ناوبراو هۆشداری دا کە ڕەنگە نرخی 100 دۆلار لە بازاڕەکاندا بۆ 172 هەزار تاوەکو 175 هەزار و 100 دینار بەرزببێتەوە.

مووچەخۆران و هاووڵاتییان؛ قوربانیی یەکەمی هەڵاوسان

بەو پێیەی عێراق و هەرێمی کوردستان بە تەواوی پشت بە هاوردەکردنی کاڵا و پێداویستییە دەرەکییەکان دەبەستن، بەرزبوونەوەی دۆلار گورزێکی کوشندە لە هێزی کڕینی هاووڵاتییان دەوەشێنێت:

داشکانی بەهای ڕاستەقینەی مووچە: ئەگەر تێکڕای نرخی کاڵاکان بە ڕێژەی 15.2% بەرزببێتەوە، ئەوا بەهای ڕاستەقینەی مووچەیەکی 1 ملیۆن دیناری دادەبەزێت بۆ تەنها 865 هەزار دینار؛ واتە نزیکەی 132 هەزار دینار لە توانای کڕینی مووچەخۆر دەفەوتێت.

گرانبوونی کاڵا و پێداویستییەکان: خۆراک، دەرمان، جلوبەرگ و کەرەستەکانی ناوماڵ بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ گران دەبن.

زیادبوونی ڕێژەی هەژاری و بێکاری: خێزانە کەمدرامەتەکان زیاتر دەکەونە ژێر فشاری داراییەوە و بەشێکیان تووشی قەیرانی بژێوی دەبن، هەروەها سستبوونی بازاڕ دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی هەلی کار.

کاریگەری لەسەر کرێی خانوو و پاشەکەوت: کرێی خانوو و مامەڵە گەورەکان کە بە دۆلارن قورستر دەبن، و هاووڵاتییانیش کە پارەیان بە دینار پاشەکەوت کردووە بەشێکی زۆری سەروەتەکەیان لەدەست دەدەن.