منیش دەڵێم ماددەی ( ١٤٠ ) کۆتایی هاتووە

لەو رۆژانە پارێزگارە تورکمانەکەی کەرکوک (محمد سمعان)، (کە لە ئەنجام و بەرهەمی ململانێی پارتی و یەکێتی لە کەرکوک ئەو پۆستەی وەرگرت) گوتی، ماددەی ١٤٠ نەماوە و گەورەترین غەدریش بوو لە کەرکوک کرا. هەندێک پەیج و نووسەر و رۆشەنبیری وابەستەی ئێرە و ئەوێ، بۆ ئەوەی دڵسۆزی و خۆشەویستی خۆیان و حزبەکەیان بۆ کەرکوک و ماددەی ١٤٠ نیشانی خەڵک بدەن و بڵێن ئێمە ئێستاش داکۆکیکاری سەرسەختی کەرکوکین و دەبێت ماددەی سەد و چل هەر جێ بەجێ بکرێت، لەبەرامبەر ئەو قسانەی سمعان کەوتنە قیژە و هاوار و بە تووندی رەتییان کردەوە، کە ماددەی سەد و چل مردبێت. منیش لێرەوە بە پێویستی دەزانم، قسەی خۆم بکەم و پەردە لەسەر سیاسەتی هەڵە و ناراست هەڵبدەمەوە و خوێنەرانی ئازیز بە بۆچوونەکانی خۆم، بەم جۆرە ئاشنا بکەم:-

یەکەم// بەڵێ زۆر راستە ماددەی ١٤٠ لەو رۆژەوە کۆتایی هاتووە، کە بەغدا و دەسەڵاتی عەرەبی لێ نەگەران لە وادەی دیاریکراوی خۆی جێ بەجێ بکرێت و کوردیش خۆی لێ بێدەنگ کرد و دەستی لێی بەردا. بەپێی دەستوور دەبوا لەکۆتایی ساڵی ٢٠٠٧ هەرسێ قۆناغەکەی ئەو ماددە دەستوورییە جێ بەجێ بکرایە و بەشێوەیەکی دەستووری تەواوی ناوچە دابڕاوەکان، لەرێگای راپرسییەک بگەڕێنەوە سەر هەرێمی کوردستان. بەڵێ ئەوکاتە هێشتا بەغدا لەنێو خوێن و شەڕی سوننە و شیعە دەگەوزی و بە حیساب زۆر ئاگایان لەخۆ نەبوو، هێشتا کورد لە لوتکەی هێز و پێگەی خۆی بوو، هێشتا هێزی پێشمەرگە پارێزگاری لە دەسەڵات و حکومەتە ساواکەی بەغدا و زۆنی سەوز دەکرد، هێشتا کورد خاوەنی پێگەیەکی بە هێزی دبلۆماسی و پەیوەندییەکی باش و بەرزی نێودەوڵەتی و ژمارەیەکی زۆری دۆستی دەرەکی بوو. ئەوکاتە هێشتا مام جەلال سەرۆک کۆمار و عبدالرحمان مستەفا پارێزگار و پارتی و یەکێتی خاوەنی دەسەڵاتی سەد لە سەدی شاری کەرکووک بوون. کەچی بەهۆی سەرخۆش بوونی ئەو دوو حزبە بە پلە و پارە و پۆست و گەرمکردنەوەی ململانێی ناشەریفانەی نێوانیان، نەیانتوانی عەرەب و بەغدا ناچار بکەن ئەو ماددە دەستوورییە لەکاتی خۆی جێ بەجێ بکەن، بەڵێ ئەوکاتە کە کورد خۆی شل کرد و بەغدا ئەمرۆ و سبەی بە جێ بەجێ کردنەکەی دەکرد، بەڵێ ئەوکاتە ماددەی سەد و چل لەبەرچاوی سەرانی کورد لەسێدارە درا و تەرمەکەیان هەر بۆ گەمژاندنی خەڵکی کوردستان مۆمیا کرد و فڕێیاندایە نێو (متحف) نەک مۆزەخانەی کەرکوکی بۆ هەتا هەتایە تەعریب کراو. بەلای منەوە، ماددەی ١٤٠ نەک هەر مردووە، بگرە بۆگەنیشی کردووە و دانیشتنی کورد بە درێژایی بیست ساڵی رابردوو، بەدیار لاشەی سارد و سڕی ئەو ماددەیە، نەک هەر نەزانی سیاسیی و یاساییە، بگرە کارەساتێکی گەورە و بێ کۆتاییە و مرۆڤی خاوەن هەست و هۆشیاری نەتەوەیی هەر شەرم دەکات بەلاشیدا بچێت.

دووەم// ئەو قسەیەشی راستە کە دەڵێت، ماددەی سەد و چل گەورەترین غەدر بوو لە کەرکوکیان کرد، ئەو لە روانگەی رەگەز پەرستی خۆیەوە وا دەڵێت و ئەگەر بە دەستی سەمعان و ئاغاکانی تورکیا بوایە، دەبوا بە هەبوونی رێژەی کەمتر لە سەدا دەی تورکمان لە کەرکوک، دەستوور بە شارێکی تورکمانی تۆماری بکردایە، ئەو وەک رەگەز پەرستێکی تورکمانی هەقی خۆیەتی کە چۆن قسە دەکات و خەون بەچییەوە دەبینێت، کوردیش نیو هێندەی سمعان لۆ خۆی رەگەز پەرست و بەشیر و دڕ بوایە و نیو هێندەی تورکمان لەسەر کوردستانی بوونی کەرکوک موکڕ و دڵسۆز بوایە، لەمێژ بوو تەواوی ناوچە داگیر کراوەکان دەخرانەوە سەر هەرێمی کوردستان. بۆیە  منیش بەراستی پێم وایە، ماددەی ١٤٠ گەورەترین هەڵە و خاپاندنی سەرکردایەتی کورد بوو. کە هەرگیز نابوا کورد بە هیچ شێوەیەک رازیبان لەسەر ئەوەی چارەنووسی کوردستانی بوونی سەدا پەنجای خاکی کوردستان بخەنە نێو مەزادی هات و نەهاتی ماددەیەکی دەستوور و لێژنە و لێژنەکاری و شیردا لۆ داپیردای بەغدای عەرەبی. باوەڕ بکەن ئەوکاتە کورد تەنها لۆ یەک هەفتە بە هەموو شتەوە بەغدای بەجێ بهێشتبا و پێداگری بکردایە لەسەر مەرجی دان نان بە کوردستانی بوونی کەرکووک و ناوچە کوردستانییەکانی تر، ئەوە زۆر بە ئاسانی بابەتەکە یەکلا دەکرایەوە و هەر ئەوکاتە دەتواندرا، کەرکوک و تەواوی خاکی کوردستان وەربگرنەوە. چونکو لە بنەچەدا دانانی ماددەی ١٤٠ لۆ ئەوە بوو کورد بە شتێکی کاتی و لاستیکی سەرقال بکەن و دووری بخەنەوە لەوەی بە هێز ناوچە کوردستانییەکان لە بەغدا وەربگریتەوە، لۆ ئەوە بوو بەغدا دەستی بکەوێتەوە بەرەخۆیی و هێز پەیدا بکاتەوە، لۆ ئەوە بوو کورد لەوکاتە ناسکەی عەرەب، بایکۆتی بەغدا نەکات و ناچار نەبن بە دان نان بە کوردستانییەتی ئەو ناوچانە. بەڵێ ماددەی ١٤٠ گەورەترین دەرفەتی بە عەرەب بەخشی و گەورەترین دەرفەتیشی لە کیسی کورددا.

سێیەم// پێم سەیرە کورد هیچ گومانێکی نییە لەوەی کەرکوک شارێکی سەد لە سەدی کوردستانییە و موڵکی رەسەنی باب و باپیرانییەتی. هەروەها عەرەب و تورکمانیش هیچ گومانیان نییە لەوەی ئەو خاک و شارە هی ئەوان نییە و خاوەنی راستەقینەکەی تەنها کوردە،  بەڵام هێندەی عەرەب و تورکمان عەشق و ویستی شێتگیرانەیان بۆ خۆ بە خاوەن کردن و دەست گرتن بەسەریدا هەیە، نیو هێندە ئەو عەشق و ویستە شێلگیرانەیە لای کورد نییە و نەبووە و ناشبێت. لە یادمانە مام جەلالی رەحمەتی کە سەرۆک کۆماریش بوو، پێشنیازێکی ماڵ وێرانکەری بۆ دابەشکردنی پلە و پۆست و دەسەڵاتی سیاسی و ئیداری و ئەمنی بۆ کەرکوک کرد، ئەوە بوو گوتی (باکورد ٣٣٪ و عەرەب ٣٣٪ و تورکمان ٣٣٪ و ئەرمەنیش ١٪ی دەسەڵاتی بەربکەوێت)، تەخشان و پەخشان کردنی خاوەندارییەتی کەرکوک لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە، گەورەترین دان نان بوو بەوەی کە کورد خۆی بە خاوەنی رەسەنی ئەو شارە نازانێت و هەروەها سەلماندنی ئەوە بوو کە کوردیش زۆرینەی ئەو شارە نییە و کەرکوک بۆ کورد چییە و چۆنە، بۆ عەرەب و تورکمانیش ئاوایە. لەراستیدا عەرەب هیچ مافێکی هاوبەشی ئیدارییان نەبوو، بە حوکمی ئەوەی گشتی داگیرکەر و تەعریبچی بوون و بە زۆری زۆرداری هێندرابوونە سەر ماڵ و حاڵ و خاک و زێدی کوردان، لەسەر چ بنەمایەک مامی کوردان، عەرەبی هاوردە و داگیرکەری کرد بە خاوەنی راستەقینەی شاری کەرکوک و بەقەد کورد و هاوشانی کورد مافی دەسەڵاتداری ئەو شارەی پێ بەخشین، خۆ سەددامی عەرەب و دیکتاتۆر لەساڵی ١٩٧٤، ئامادە بوو سەدا پەنجای تەواوی خاک و خەڵک و سنووری کەرکوک بخاتەوە سەر ناوچەی ئۆتۆنۆمی، یانی ئەوەی مام ١٧٪ کەمتریش بوو لەو مافەی سەددام پێش سی ساڵ بە کوردیدا، ئەی بە چ پێوەرێک رێژەی تورکمانی لەسەدا ١٠ گەیاندە ٣٣ و هاوشانی کوردی کرد و بەقەد کورد مافی خاوەنداریەتی ئەو شارەی بەوانیش بەخشی. لەراستیدا تورکمان بەپێی سەرژمێریەکانی سەردەمی رێژێمی سەددام، لە چوارچێوەی سیاسەتی (راست کردنەوەی نەتەوەیی)(تصحیح القومی) هەموو ئەوانەی ئێستا خۆیان بە تورکمان دەزانن، خۆیان کرد بە عەرەب و شتێک نەمابوو لە عێراق بەناوی نەتەوەی تورکمان، (هەر خودی مام جەلال لە کۆبوونەوەیەک باسی ئەوە دەکات، کە تارق عزیز وەزیری دەرەوەی رژێمی سەددام لە هەشتاکان و لە ئەنقەرە، بە دەوڵەتی تورکیا دەڵێت، شتێک نییە بەناوی تورکمان لە عێراق و تورکیاش فززە ناکات). ئەگەر ئێستاش سەرژمێریەکی راست و دروست بکرێت، ژمارەی ئەو کوردانەی خوێنیان بۆ کەرکوک رشتووە، زۆر زیاترن لە ژمارەی تورکمانەکان، کەچی مامی کوردان زۆر بە سەخاوەتەوە، چەنگی لە مافی کورد گیر کرد و تورکمانی هاوشانی کورد لێ کرد و ماڵی کوردی وێران کرد. لەکاتێکدا عەرەب و تورکمان، بەیەکەوە رێژەیان ناگاتە سەدا ١٦ ی ئەو شارە، چۆن لەسەر حیسابی کورد سەدا پەنجای زیادەی دەسەڵاتی کوردی لە کەرکوک بە عەرەب و تورکمان بەخشی؟! ئەوە لە ئەزموونی چ نەتەوەیەکی ئەو دونیایە هەیە، رابەرەکەی خاک و مافی بە خوین سوور بووی میللەتەکەی بە هەوای نەفس، بە داگیرکەر و نەتەوەیەکی تر ببەخشێت. کەوایە بە بەلاش نییە، کورد ناتوانێت خاوەنداریەتی خاک و نیشتیمانی خۆی بکات و زۆر بەئاسانی رادەستی دوژمنەکانی خۆی دەکاتەوە.

چوارەم// کەرکوک و ناوچە دابراوەکان و ماددەی سەد و چلی چی؟؟ ئەوە ئێستا لەسایەی دەسەڵاتی کوردی، تەعریب گەیشتۆتە لوتکەی شاخەکانی کوردستان و هەرئێستا یەک ملیۆن و نیو عەرەب لە سنووری شارەکانی هەرێمی کوردستان نیشتەجێن و هیچ ئاسۆیەک نییە کە ئەوەی ماویشە لەدەستمان نەچێت.

مەترسی گەورەی تەعریب لەئێستادا، تەواوی باشووری کوردستانی کردۆتە ئامانج و نەک هیچ رێگری و بەرگریەکیش نییە، بگرە هەموو کار ئاسانییەکیش لەلایەن حکومەتی هەرێم بۆ جێگیربوونی ئەو تەعریبە، پێشکەش بە عەرەب دەکرێت.