ئێف 35 بۆ تورکیا؛ ترسی نەتەنیاهۆ و هەوڵی واشنتن بۆ ڕاگرتنی باڵانسی هێز

پاش لێدوانە سەرنجڕاکێشەکانی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە لوتکەی ناتۆ لە تورکیا سەبارەت بە ئەگەری هەڵگرتنی قەدەغەی فرۆشتنی فڕۆکەی ئێف 35 بە ئەنقەرە، بنیامین نەتەنیاهۆ سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل هۆشداریی توند دەدات و ڕایدەگەیەنێت کە ئەم هەنگاوە باڵانسی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست تێکدەدات، لە کاتێکدا واشنتن لە ڕێگەی ناردنی وەزیری جەنگەکەیەوە بۆ تەلئەبیب، هەوڵدەدات تێڕوانینە سەربازییەکانی ئیسرائیل هێور بکاتەوە و ڕێگری لە تەقینەوەی بەریەککەوتنی هاوپەیمانەکانی بکات لە ناوچەکەدا.

دوا بە دوای لێدوانەکانی دۆناڵد ترەمپ کە تێیدا تورکیای بە هاوپەیمانێکی جیاواز و بەوەفا ناوبرد و ئاماژەی بە ئەگەری پێداچوونەوە بەو سزایانە کرد کە لە خولی یەکەمی سەرۆکایەتیەکەیدا بەسەر ئەنقەرەدا سەپاندبووی، بنیامین نەتەنیاهۆ لە چاوپێکەوتنێکی تەلەفزیۆنیدا لەگەڵ تۆڕی سی ئێن ئێنی ئەمریکی ناڕەزایەتییەکی توندی پیشاندا و ڕایگەیاند کە پێدانی پێشکەوتووترین فڕۆکەی جەنگیی ئەمریکی بە ئەنقەرە زامنی ئەوە ناکات کە تورکیا وەک دەوڵەتێکی دۆست بمێنێتەوە، بەڵکو بە پێچەوانەوە، ئەو وڵاتەی بە سیستمێکی وابەستە بە ڕێکخراوی ئیخوان موسلیمین ناوبرد کە هەمیشە هەڕەشە لە بوونی تاقە دەوڵەتی جوولەکە دەکات لە جیهاندا و وەک هێزێکی شەرەنگێز و نەسەقامگیر ڕەفتار دەکات ئەگەر هێزی زیاتری بدرێتێ.

ئەم ترسە قووڵەی ئیسرائیل تەنها لە چوارچێوەی ناکۆکییە سیاسییەکانی نێوان نەتەنیاهۆ و ئەردۆگان یان لێدوانە دژبەیەکەکانی هاکان فیدان و جەدعون ساعر پاش جەنگی غەززە و گۆڕانکارییەکانی سووریا لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا کورت نابێتەوە، بەڵکو ڕەهەندێکی ستراتیژی و سەربازیی مەترسیداری لەپشتە کە ڕاستەوخۆ پێگەی باڵادەستیی ڕەهای ئاسمانیی ئیسرائیل دەخاتە ژێر پرسیارەوە چونکە تەلئەبیب بەردەوام کار لەسەر بنەمای هێشتنەوەی جیاوازیی چۆنایەتیی چەکەکانی دەکات بەرامبەر سەرجەم هێزەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، و چوونە ناوەوەی فڕۆکەیەکی پێشکەوتووی نەوەی پێنجەمی وەک ئێف 35 بۆ ناو جبەخانەی سوپای تورکیا، کۆتایی بەو باڵادەستییە بێڕکابەرەی ئیسرائیل دەهێنێت کە چەندین ساڵە لە ئاسمانی ناوچەکەدا هەیەتی.

گرنگیی ئەم فڕۆکە جەنگییە تەنها لە هێزی وێرانکارییەکەیدا نییە، بەڵکو وەک ناوازەترین سیستمی ڕادارپۆش و ناوەندێکی گەڕۆکی کۆکردنەوەی زانیاریی هەواڵگریی زۆر پێشکەوتوو تەماشا دەکرێت کە توانای هەیە بە قووڵایی خاکی نەیارەکاندا تێپەڕێت بەبێ ئەوەی لەلایەن پێشکەوتووترین سیستمی بەرگریی ئاسمانییەوە ئاشکرا بکرێت، ئەمەش وا دەکات هاوکێشەی بەرگری و هێرش لە دەریای ناوەڕاست و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بە تەواوی پێچەوانە ببێتەوە و پێگەیەکی هێندە بەهێز بە ئەنقەرە ببەخشێت کە بتوانێت لە دۆسیە هەرێمییەکاندا مەرجەکانی خۆی بەسەر تەلئەبیبدا بسەپێنێت، ئەمەش ڕێک ئەو خاڵەیە کە نەتەنیاهۆ لێی دەترسێت و پێی وایە کێشانی نەخشەیەکی نوێی هێزە لە ناوچەکەدا کە تێیدا ئیسرائیل چیتر تاکە کارەکتەری خاوەن چەکی بێپێشینە نابێت.

لەبەر ڕۆشنایی ئەم کێشمەکێشە گەورەیەدا، پێگەی ئاکسیۆسی ئەمریکی ئاشکرای کردووە کە پێت هێگسێس وەزیری جەنگی ئەمریکا سەردانێکی بەپەلە بۆ ئیسرائیل ئەنجام دەدات کە ئامانجی سەرەکیی تەنها تاوتێکردنی دۆسیەی ئێران نییە، بەڵکو دەیەوێت بە شێوەیەکی مەیدانی ئەو ترس و دڵەڕاوکێیە قووڵە بڕەوێنێتەوە کە باڵی کێشاوە بەسەر ناوەندە بڕیاربەدەستەکانی تەلئەبیبدا سەباره‌ت به‌ ئه‌گه‌رى گەڕانەوەی تورکیا بۆ ناو پڕۆژەی فرۆشتنی فڕۆکەی ئێف 35، ئەمەش نیشان دەدات کە چۆن واشنتن لە نێوان ڕازیکردنی هاوپەیمانە مێژووییەکەی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ڕاگرتنی هاوسەنگی لەگەڵ هێزێکی گەورەی ناو ناتۆدا، لەبەردەم تاقیکردنەوەیەکی دیپلۆماسی و سەربازیی یەکجار قورسدایە.