لە 31ی ئابەوە تا گرتنی گەنجانی خانەقین؛ کاتێک ململانێی ناوخۆیی ئاسایشی نەتەوەیی کورد فەرامۆش دەکات

لەکاتێکدا لە خانەقین و ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم، گەنجان و چالاکوانانی کورد تەنها لەسەر دەربڕینی هەڵوێستی مەدەنی و نووسین بە زمانی کوردی ڕووبەڕووی دەستگیرکردن و گوشار دەبنەوە، لە ناوخۆی هەرێمی کوردستاندا هەردوو حیزبی دەسەڵاتدار (یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و پارتی دیموکراتی کوردستان) لە بری یەکخستنی بەرەی نیشتمانی، سەرقاڵی شەڕە قسە و تۆمەتبەخشینەوەن بەسەر یەکتردا لە ساڵیادی رووداوەکانی ۳١ی ئابدا.

سەرباری دەربڕینی پشتیوانی لەلایەن حیزبە کوردستانییەکانی خانەقین، جەلەولا، سەعدییە، مەندەلی، قەرەتەپە و جەبارە بۆ ڕاگەیەندراوی دەستەی سەرپەرشتیارانی گردبوونەوە جەماوەرییەکە، بە مەبەستی پاراستنی گیانی هاووڵاتییان چالاکییەکان بە شێوەیەکی کاتی هەڵپەسێردران. داواکاریی سەرەکیی خەڵکی ئەو ناوچەیە جێبەجێکردنی مادەی ١٤٠ و ئازادکردنی دەستبەجێی سەرجەم دەستگیرکراوان و هەڵوەشاندنەوەی فەرمانی گرتنە بۆ چالاکوانان، بەڵام ئەم داواکارییە نەتەوەییانە کەوتوونەتە پەراوێزی ململانێ حیزبییەکانی ناوخۆی هەرێمەوە.

پەیامەکەی تاریق عەزیز و پیلانی دابەشکردنی کوردستان

مێژووی پشتبەستن بە هێزە دەرەکییەکان بۆ یەکلاییکردنەوەی ململانێ ناوخۆییەکان تاڵە. ڕۆژێکی مانگی تەمموزی ساڵی ١٩٩٩، تاریق عەزیز، جێگری سەرۆکوەزیرانی ئەوکاتی عێراق، لە کۆبوونەوەی ئاسایی پێنجشەممانیدا لەگەڵ سەرنووسەری ڕۆژنامە فەرمییەکانی بەغدا – کە لە یاداشتەکانی عەبدوڵڵا عەباس، سەرنووسەری ڕۆژنامەی "هاوکاری"دا هاتووە – ئاشکرای دەکات دوای ڕووداوەکانی ٣١ی ئابی ١٩٩٦ و کاتێک هێزەکانی یەکێتی لە هێرشێکی پێچەوانەدا گەڕانەوە، سەدام حسێن بە کەناڵی تایبەتدا پەیامێکی بۆ جەلال تاڵەبانی ناردووە.

لە پەیامەکەدا سەدام هۆشداریی دابوو: "تکایە تا دێگەڵە هێرش بکەن و لەوێ بوەستن، ئەگەر بەردەوام بن لە پێشڕەوی، ئەوا گاردی کۆماری و دەبابەکانمان وەک ٣١ی ئاب دەگەڕێنەوە سەرتان". ئامانجی ستراتیژیی سەدام ئەوە بوو لە ڕێگەی هێشتنەوەی دەسەڵاتێکی فراوان بۆ پارتی، هەرێمی کوردستان بە کردەیی بباتە خانەی دوو ئیدارەیییەوە.

لە "گەردەلوولی تۆڵە"وە بۆ جێگیربوونی سنووری دێگەڵە

ئەو ڕۆژانەی فەرماندەکانی یەکێتی لە هێرشی "گەردەلوولی تۆڵە"دا بەخێرایی بەرەو هەولێر پێشڕەوییان دەکرد، بەغدا و تاران نەخشەیەکی پێشوەختەیان ئامادە کردبوو. لە هەمان کاتدا ئێرانییەکان لە ڕێگەی نازم دەباغ، ئەندامی سەرکردایەتیی ئەوکاتی یەکێتی، پەیامێکی بەپەلەیان بۆ مام جەلال ناردبوو کە تێیدا هاتبوو: "تکایە نامانەوێت دۆستەکەمان بە تەواوی لەناو بچێت، لە دێگەڵە کۆتایی بە پێشڕەوییەکانتان بهێنن". بەم شێوەیە، بە بڕیار و ڕێککەوتنی نێوان تاران، بەغدا و ئەنقەرە، دێگەڵە بوو بە سنوورێکی بڕاوە لە نێوان هەولێر و سلێمانیدا.

سەرەڕای ئەوەی لە سەرەتادا ڕووداوەکان زۆر کتوپڕ دەرهاتن - بە جۆرێک کە کەسایەتییەکانی وەک هێرۆ ئیبراهیم ئەحمەد فریا نەکەوتن لە شار بچنە دەرەوە - بەڵام ساڵانی دواتر دەرکەوت کە ڕووداوەکە پلانێکی بەرفراوان بووە و بە خوێنی گەنجانی کورد دیواری دوو ئیدارەیی پێ دامەزرا.

حەپەسانی ناوخۆیی و هەڵوێستی سەرکردەکانی پارتی

پێشنیوەڕۆی ٣١ی ئاب نهێنییەک بوو تەنانەت بۆ بەشێکی زۆری سەرکردایەتیی پارتیش. بەپێی یاداشتەکانی فەرهاد عەونی و گێڕانەوەکانی جەوهەر نامیق، سەرۆکی ئەوکاتی پەرلەمانی کوردستان، سەرکردەکانی پارتیش تووشی حەپەسان بووبوون لە خێرایی هاتنەناوەوەی دەبابەکانی بەعس.

جەوهەر نامیق کە شەوەکەی لە پیرمام بڕوای وابوو گەڕانەوە بۆ هەولێر ئاسان نییە، کاتێک بیستی بینای پەرلەمان لەلایەن گاردی کۆمارییەوە داگیرکراوە و حەوشەکەی پڕبووە لە دەبابەی سوپای بەعس، تووشی نیگەرانییەکی زۆر بوو و دەستبەجێ بەیاننامەیەکی دەرکرد و داوای چوونە دەرەوەی بەپەلەی سوپای عێراقی کرد لە بینای پەرلەمان.

باجی مرۆیی و لێکەوتە نێودەوڵەتییەکان

پەنابردن بۆ سوپایەک کە پیشتر ئەنفال و کیمیابارانی ئەنجامدابوو، لە سەرانسەری جیهاندا بازدانی هێڵە سوورەکان بوو. بیل کلینتۆن، سەرۆکی ئەوکاتی ئەمریکا ڕایگەیاند هاوکاریی ڕێکخراوێک لەگەڵ سەدام، ڕەوایەتی نادات بە بەکارهێنانی سوپا دژی هاووڵاتییان. بەپێی ڕاپۆرتەکانی ئەمنستی ئینتەرناشناڵ و وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا، گرتنی هەولێر باجێکی قورسی مرۆیی لێکەوتەوە؛ بە دەیان ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی عێراقی و تورکمان و هاووڵاتیی ئاسایی بێ دادگایی کوژران یان بێسەروشوێن کران.

لەو هاوکێشەیەدا سەدام حسێن براوەی ڕاستەقینە بوو، چونکە توانی تۆڕی هەواڵگریی ئەمریکا لەناو ببات و دەرگا بۆ دەستوەردانی زیاتری تورکیا و ئێران واڵا بکات.

وانەکانی داهاتوو و پێویستیی چارەسەری دامەزراوەیی

ئەگەرچی ڕێککەوتنی واشنتن لە ساڵی ١٩٩٨ شەڕی چەکداریی ڕاگرت، بەڵام هزری سیاسیی ٣١ی ئاب بە شێوازی دابەشبوونی جوگرافی و جیاوازیی هێزەکانی پێشمەرگە و ئاسایش تا ئەمڕۆش مایەوە.

ئەمڕۆ کاتێک کورد لە خانەقین و ناوچە دابڕێنراوەکان ڕووبەڕووی پەراوێزخستن دەبێتەوە، پێویستە حیزبەکان لە مێژووی تاڵی ٣١ی ئاب تێبگەن. بۆ ئەوەی ئەم ڕووداوە ببێتە وانەیەک بۆ داهاتوو، چارەسەری حەتمی بریتییە لە: پێکهێنانی لیژنەی بەدواداچوونی ڕاستییەکان، بەتاوانناساندنی یاسایی بۆ پشتبەستن بە هێزی دەرەکی، یەکخستنەوەی ڕاستەقینەی هێزە چەکدارەکان، و دروستکردنی یادگارێکی نیشتمانی بۆ قوربانییان تا ڕێگە لە دووبارەبوونەوەی هەر جۆرە خیانەتێکی نیشتمانی بگیرێت.