عەلی ڕەزا ئەعرافی لە سێبەری خامنەییەوە بۆ لوتکەی دەسەڵات و چارەنووسێکی نادیار

ناوەندی هەواڵ

لە کاتێکدا کۆماری ئیسلامی ئێران یەکێک لە سەختترین و مێژووییترین قەیرانەکانی خۆی بەڕێ دەکات، دوای هەواڵی کوژرانی عەلی خامنەیی، ناوی "عەلی ڕەزا ئەعرافی" وەک یەکێک لە پایە گرنگەکانی "ئەنجومەنی سەرکردایەتی کاتی" هاتە پێشەوە.

 ئەعرافی کە پیاوێکی ئایینی تەکنۆکرات و ستراتیژیستە، لە نێوان سێکوچکەی دەسەڵاتی ڕاگواستندا (لەگەڵ مەسعوود پزیشکیان و موحسینی ئێژەیی) وەک نوێنەری باڵی "فیقهی و ئایدیۆلۆژی" دیاریکرا.

ژیان و پێگەی زانستی و ئەکادیمی

 عەلی ڕەزا ئەعرافی لە ساڵی ١٩٥٩ لە شاری "مەیبۆد" لە پارێزگای یەزد لەدایکبووە. ئەو لە ناو خێزانێکی ئایینی پەروەردە بووە کە باوکی (ئایەتوڵڵا محەمەد ئیبراهیم ئەعرافی) یەکێک بوو لە نزیکترین هاوڕێکانی ڕوحوڵڵا خومەینی.
ئەعرافی تەنها مەلا یان پیاوێکی ئایینی نەریتی نییە، ئەو لە حەوزەی زانستی قوم خوێندوویەتی و لە ژێر دەستی گەورە فەقێیەکانی وەک مورتەزا حائیری و کازم حائیری پەروەردە بووە. جیاوازی ئەو لەوەدایە کە جگە لە فیقهی ئیسلامی، شارەزایی لە زمانەکانی عەرەبی و ئینگلیزی هەیە و خوێندنەوەی قوڵی بۆ فەلسەفە، ماتماتیک و زانستە مرۆییەکان هەبووە. ئەم پاشخانە وایکردووە وەک "پردێک" لە نێوان حەوزە و زانکۆدا سەیر بکرێت.

کاروانی سیاسی و بەرپرسیارێتییەکان

ئەعرافی لە سیستەمی کۆماری ئیسلامیدا چەندین پۆستی هەستیاری بەڕێوەبردووە کە نیشانەی متمانەی بێسنووری خامنەیی بووە پێی وەک؛
١. سەرۆکی زانکۆی مستەفا کە گەورەترین ناوەندی ئایینی بۆ خوێندکارە بیانییەکانە، وەک ئامرازێکی "هێزی نەرم"ی ئێران لە جیهانی ئیسلامیدا دەبینرێت.
٢. بەڕێوەبەری حەوزە زانستییەکانی ئێران، گەورەترین دەسەڵاتی کارگێڕیە بەسەر هەموو قوتابخانە ئایینییەکانی وڵاتدا.
٣. ئەندامی ئەنجومەنی پارێزەرانی دەستوور، کە دەزگای فلتەری هەموو یاسا و کاندیدەکانی هەڵبژاردنە.
٤. ئیمام جومعەی قوم، کە پێگەیەکی ئایینی و سیاسی و ڕەمزی گەورەی هەیە.

بۆچی "ئەعرافی" بۆ ئەم قۆناغە هەستیارە هەڵبژێردرا؟

دیاریکردنی ئەعرافی لە نێوان دەیان بەربژێری تردا بۆ ئەنجومەنی سەرکردایەتی کاتی، چەند هۆکارێکی سەرەکی هەبوو:
* پێگەی فەقێیەت:بەپێی ماددەی ١١١ی دەستوور، دەبێت یەکێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی کاتی فەقێیەک بێت لە ئەنجومەنی پارێزەران؛ ئەعرافی بەهۆی گەنجی (بەراورد بە مەرجەعەکانی تر) و چالاکی کارگێڕی، گونجاوترین بژاردە بوو.
* پەسەندکراوی دامەزراوە ئەمنییەکان: ئەو وەک کەسایەتییەکی توندڕەو لە بیروباوەڕ و جێگیر لە وەفاداریدا بۆ "ویلایەتی فەقێ" دەناسرێت.
* کەسایەتییەکی "بێ کێشە": بە پێچەوانەی زۆرێک لە بەرپرسان، ئەعرافی کەمتر تێوەگلاوە لە ململانێیە سیاسییە ئاشکراکانی ناوخۆ، ئەمەش وایکرد وەک "هێمایەکی سەقامگیری" بۆ دەسەڵاتی ئایینی ببینرێت.

هەڵوێست بەرامبەر ناڕەزایەتییەکان و کەمینە نەتەوەییەکان (کورد).

سروشتی کەسایەتی ئەعرافی لە ڕووی سیاسییەوە "تەواو پارێزگار و توندڕەو"ە. ئەو بە توندی دژی هەر جۆرە فرەخوازییەکی ئایینی و سیاسییە و ناڕەزایەتییەکانی ناوخۆی ئێران وەک "پیلانی دەرەکی" دەبینێت.
بۆ میللەتی کورد و کەمینە نەتەوەییەکان، ئەعرافی نوێنەرایەتی ئەو دیدگا ناوەندییە دەکات کە باوەڕی بە "نەتەوەی ئیسلامی یەکگرتوو" لە ژێر چەتری ویلایەتی فەقێدا هەیە. چاوەڕوان ناکرێت لە ژێر سێبەری ئەودا هیچ جۆرە نەرمییەک بەرامبەر داواکارییە نەتەوەییەکان یان فیدراڵیەت بنوێنرێت، چونکە ئەو پاراستنی شێوەی ئێستای دەوڵەت بە ئەرکێکی شەرعی دەزانێت.

داهاتووی سیاسی و کاریگەری لەسەر پەیوەندییەکان لەگەڵ ئەمریکا

ئەگەر ئەعرافی وەک ڕێبەری هەمیشەیی یان جێگری ڕێبەر دەستنیشان بکرایە، دۆخی دانوستانەکان لەگەڵ ڕۆژئاوا و ئەمریکا بەرەو "چەقبەستوویی" زیاتر دەچوو. ئەو لە دیدگایدا بڕوای بە "خۆڕاگری ئابووری" و دژایەتی "ئیستکبار" (ڕۆژئاوا) هەیە. هەڵبژاردنی ئەو پەیامێک بوو بۆ جیهان کە دەسەڵاتی ئایینی لە ئێران، تەنانەت دوای خامنەییش، ئامادەی پاشەکشە نییە لە پرەنسیپە سەرەکییەکانی.

کۆتایی

ئایا ئەعرافی دەبێتە ڕێبەری نوێ؟

هەواڵەکانی ئەمڕۆ (١ی ئازاری ٢٠٢٦) سەبارەت بە بە ئامانجگرتنی ئەعرافی لە هێرشە ئاسمانییەکاندا، گەورەترین شۆکە بۆ بنکەی جەماوەری و سیاسی سیستەمەکە. ئەگەر ئەم هەواڵانە پشتڕاست بکرێنەوە، ئێران نەک هەر ڕێبەرەکەی، بەڵکو "شوێنگرەوەی ئەگەر و متمانەپێکراو"یشی لەدەست دەدات. ئەمەش وڵات دەخاتە ناو تەمومژێکی قووڵتر و ئەگەری ململانێی باڵە سەربازییەکان (سپای پاسداران) بۆ گرتنەدەستی تەواوی دەسەڵات زیاتر دەکات.
ئەعرافی کە بڕیار بوو "کۆڵەکەی سەقامگیری" بێت، ئێستا ناوەکەی تێکەڵی یەکێک لە خوێناویترین و هەستیارترین لاپەڕەکانی مێژووی هاوچەرخی ئێران بووە.