بوون و پێگەی كورد بە یاسا بپارێزرێت

قەرەیلان: مانگی نیسان بۆ پرۆسەی چارەسەری چارەنوسسازە

ناوەندی هەواڵ

فەرماندەی هێزەكانی پاراستنی گەل (هەپەگە) رایگەیاند، مانگی نیسان بۆ پرۆسەی چارەسەری دەبێتە قۆناغێكی چارەنووسساز، ئاماژە بەوەش دەكات كە دەبێت بوون و پێگەی كورد بە یاسا بناسێندرێت.

موراد قەرەیلان، رۆژی چوارشەممە 18ـی ئاداری 2026 بۆ میدیای نزیك لە پەكەكە لەبارەی بابەتەكانی رۆژەڤ قسەی كرد و تیشكی خستە سەر پرۆسەی چارەسەری پرسی كورد لە توركیا.

 قەرەیلان وتی: چارەسەریی پرسی كورد گەیشتووەتە قۆناخێك كە چی دیكە ناكرێت دوابخرێت. ئاماژەی بەوەش دا، ئەگەر پرۆسەكە پێش نەخرێ، ئەوان بۆ هەموو دۆخێك ئامادەن.

 قەرەیلان دەڵێت، "دەبێت ئەوە بزانرێ كە ئێمە بێ بژاردە نین و جێگرەوەمان هەیە. ئێمە بزووتنەوەیەكی خاوەن ئەزموون، بەهێز و كۆمەڵایەتین. ئەگەر چارەسەری سەركەوتن بەدەست بهێنێت، ئێمە بۆی ئامادەین. ئەگەر سەرنەكەوێ، ئێمە بۆ ئەو دۆخەش ئامادەین. ئێمە بزووتنەوەیەكی تازە دەركەوتوو نین، ئێمە خاوەن ئەزموونین.

قووڵایی، هێز و ئەزموونی ئێمە كە دەتوانێ بە رێگەی جیاواز سەركەوتن بەدەست بهێنێت، لە ئاستێكی پێویستدایە."

شەڕی ئەمریكا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران شەڕی سێیەمی جیهانە

قەرەیلان لەبارەی جەنگی ئەمریكا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران وتی، ئەم شەڕە "شەڕی سێیەمی جیهان"ە و لە بەرژەوەندیی هێزە هەژموونخوازەكاندایە. باسی لەوەش كرد، بەرژەوەندیی گەلانی ناوچەكە لەم شەڕەدا نییە، بۆیە ئەوان لایەنگری هیچ لایەنێك نین.

 فەرماندەی هێزەكانی پاراستنی گەل "ئەمڕۆ گەلانی ئێران و گەلی رۆژهەڵاتی كوردستان لە چوارچێوەی ئەم شەڕەدا بە قۆناغێكی زۆر گرنگدا تێدەپەڕن. چارەنووسی گەلانی ئێران پێكەوە بەستراوەتەوە. باوەڕم وایە كە گەلی ئێمە لە رۆژهەڵاتی كوردستان لە خاڵی خوێندنەوەی دروستی پرۆسەكەدا خاوەن ئەزموونە، بە هۆشیارییەوە دەجووڵێتەوە و ئەو ئەركانەی دەكەونە سەر شانی جێبەجێیان دەكات."

پەیامی ئۆجەلان لە مانگی شوبات

پارتی یەكسانی و دیموكراسیی گەلان (دەم پارتی)،رۆژی هەینی 27ی شوباتی 2026، لە مەراسیمێكی تایبەتدا لە شاری ئەنقەرە، نوێترین پەیامی عەبدوڵا ئۆجەلانی بەبۆنەی یەكەم ساڵیادی بانگەوازی "ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراسی" ڕاگەیاند. پەیامەكە لە ئەنجامی كۆبوونەوەی شاندی ئیمرالی بووە لەگەڵ ئۆجەلان كە لە 16ی ئەم مانگەدا ئەنجامدراوە.

ئۆجەلان لە پەیامەكەیدا جەخت لەوە دەكاتەوە كە بانگەوازی 27ی شوبات، وەرچەرخانێكی مێژووییە بۆ بێماناكردنی چەك و هەڵبژاردنی ڕێگەی سیاسی. ڕایگەیاندووە: "ئێمە توانیمان قۆناغی یاخیبوونی نەرێنی تێپەڕێنین و ئێستا كاتی ئەوەیە بەرەو بنیادنانی پۆزەتیڤ هەنگاو بنێین. بڕیاری كۆتاییهێنان بە خەباتی چەكداری تەنها هەنگاوێكی كردەیی نییە، بەڵكو پاكبوونەوەیەكی هزرییە لە توندوتیژی و گەڕانەوەیە بۆ ئاشتی لەگەڵ چەمكی كۆمار."

پرۆسەی ئاشتی لەژێر مەترسیدایە

نوێترین ڕاپۆرتی CPT، ئاماژە بەوە دەكات كە سەرەڕای بەردەوامی دانوستان و گفتوگۆكان، پڕۆسەی ئاشتی نێوان توركیا و پەكەكە، لەژێر مەترسیدایە.

ئەوە لە كاتێكدا بۆردوومانە بەرفراوانەكان بۆ ماوەی شەش مانگ وەستابوون، هێزەكانی توركیا پڕۆسەی ئاشتییان بۆ دروستكردنی تۆڕی ڕێگاوبانی سەربازی بەكارهێناوە بە مەبەستی بەستنەوەی بنكە سەربازییەكانیان و دروستكردنی ناوچەی دابڕی ئەمنی.

ئەم فراوانخوازییە سەربازییانە زیانی ژینگەیی گەورەیان لێكەوتووەتەوە و چەندین شوێنەواری مێژووییان وێران كردووە، لەوانە (پردی دوشاو) كە مێژووەكەی بۆ سەردەمی حكومڕانی عەباسییەكان دەگەڕێتەوە.

ئامارەكان نیشانی دەدەن كە لە كۆی ١,١٩٢ گوندی زیانلێكەوتوو، تەنها ڕێگە بە گەڕانەوەی پێنج گوند دراوە، كە ئەمەش تەنها ٠.٤٪ی كۆی گوندەكان پێكدەهێنێت.

تۆپبارانەكانی سوپای توركیا لە مانگی شوباتدا نیشاندەری دەسپێشخەرین بۆ دەستپێكردنەوەی جەنگ و دووركەوتنەوە لە ئامانجەكانی پڕۆسەی ئاشتی. تیمی كوردستانی عێراقی سی پی تی، داوای كشانەوەی دەستبەجێی هێزە سەربازییەكان لە ناوچە مەدەنییەكان دەكات بۆ ئەوەی گوندنشینە ئاوارەبووەكان بتوانن بگەڕێنەوە سەر زەوی و زارەكانیان.

پێشنیازی بەرچاو بۆ چارەسەری پرسی كورد نییە

تولای هاتیمۆغولاری، هاوسەرۆكی گشتیی دەم پارتی دەربارەی كۆمیسیۆنەكەی پەرلەمان، كە 27ـی شوبات لەسەر بانگەوازی ‘ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتیكی عەبدوڵا ئۆجەلان رێبەری زیندانیكراوی پەكەكەدامەزرا، لەگەڵ ئەنجامی ڕاپۆرتەكە، ڕایگەیاند: لە ڕاپۆرتەكەدا پێشنیازی بەرچاو بۆ چارەسەری پرسی كورد نییە و زیاتر بەرهەمی زیهنیەتی دەوڵەتی كۆنە، ڕای گشتی توركیا چاوەڕوانییەكی گەورەی لە ڕاپۆرتەكە هەبوو، بەڵام ناوەڕۆكی ڕاپۆرتەكە هیواكانی شكاند.

هاوسەرۆكی گشتیی دەم پارتی ئاماژەی بەوەكرد، دەبوو لە ڕاپۆرتەكەدا باس لە هەبوونی پرسی كورد لە توركیا بكرایە و ئەم پرسە ناوبنرایە، دەسەڵات و هاوكارەكانی لەبری ناونانی ئەم پرسە، بە زیهنییەتی كلاسیكی دەوڵەتپارێزەوە، ئەم پرسەی لە چوارچێوەی تیرۆردا لەقاڵبدا.

هاتیمۆغولاری وتیشی: پرسی كورد پرسی تیرۆر نییە، پرسێكی سیاسی و كۆمەڵایەتی و كولتووری و زمان و ئابوورییە، پێویستە لە هەموو ڕوویەكەوە چارەسەربكرێت.لەبارەی مافی هیواوە هاوسەرۆكی دەم پارتی ڕایگەیاند: ئێمە دەزانین كە مافی هیوا لە چوارچێوەی بڕیارەكانی دادگای مافەكانی مرۆڤی ئەورووپادایە و دەبێت لەم ڕووەوە هەمواری تایبەت هەبێت، بۆچی ئەمە گرنگە؟ بەڕێز ئۆجەلان ئەكتەرێكی گرنگی ئەم پڕۆسەیە و دانووستانكاری ڕاستەوخۆیە، بۆ ئەوەی ئەم پڕۆسەیە بەشێوەیەكی تەندرووست بەڕێوەبچێت، دەبێت بەڕێز عەبدوڵا ئۆجەلان بتوانێت لە هەلومەرجی ئازاددا كار بكات.

"ئێمە لەو باوەڕداین لە نێو كورددا پرسی زمانی دایك پرسێكی بنچینەییە، هەربۆیە دەكرا لەم ڕاپۆرتەدا لەسەر پرسی زمانی دایك بەڕوونی هەڵوەستە بكرایە، ئێمە پێداگریمان لەسەر ئەوە كرد و نە قسەكردن لەسەر پرسی كورد و نە زمانی دایك وڵات دابەش ناكات و ڕەخنەمان لە بەشێكی زۆر لە زمان و چەمكە بەكارهێنراوەكان هەیە." تولای هاتیمۆغولاری، هاوسەرۆكی گشتیی دەم پارتی وای وت.

باخچەلی داوای هەڵوەشاندنەوەی كەجەكەش دەكات

لەكاتێكدا لەسەر داوای ئۆجەلان پەكەكە ساڵی رابردوو كۆنگرەی ئەنجامدا و خۆی هەڵوەشاندەوە، دەوڵەت باخچەلی سەرۆكی پارتی بزووتنەوەی نەتەوەیی (مەهەپە) لەبارەی پرۆسەی چارەسەری پرسی كورد لە توركیا رایگەیاند راپۆرتی كۆمیسیۆنی پرۆسەكە پەسەند كراوە و ئێستا نۆرەی رێكخستنی یاساییە. وتیشی: "پێویستە دەستبەجێ كەجەكە هەڵبوەشێنرێتەوە".

دەوڵەت باخچەلی، رۆژی سێشەممە 24 ـی شوباتی 2026 لە كۆبوونەوەی فراكسیۆنی پارتەكەی لە پەرلەمانی توركیا رایگەیاند: لە وڵاتەكەماندا تورك چی بێت، كوردیش هەر ئەوەیە. ئابڕووی تورك، ئابڕووی كوردە. نامووسی كورد، نامووسی توركە. شەرەفی تورك، شەرەفی كوردە.

باخچەلی، وتیشی: رەنگە لە هەندێك قۆناغی مێژووی كۆماردا بەهۆی هەڵوێستی ئایدیۆلۆژییەوە هەڵە كرابێت، بەڵام بنەمای سەرەكیی دەوڵەت، هاووڵاتیبوونی یەكسانە.كۆمیسیۆنی پرۆسەكە تابۆكانی شكاندباخچەلی، باسی كارەكانی كۆمیسیۆنی یەكڕیزیی نیشتمانی، برایەتی و دیموكراسی كرد و وتی: كۆمیسیۆن 20 كۆبوونەوەی كردووە، راپۆرتە ئامادەكراوەكە پەسەند كراوە كۆمیسیۆنەكە بە تێگەیشتنێكی دیموكراتی و بەشداریكەرانە كاری كردووە.باخچەلی باسی لەوەش كرد، راپۆرتەكە گرنگترین بەشی پرۆسەكە پێكدەهێنێت، نابێت هیچ كەسێك  بە كەم سەیری ئەو كارانەی كۆمیسیۆن بكات كە كردوونی.

سەرۆكی مەهەپە دەشڵێت نەخشەڕێگەی پەیوەست بە پرۆسەكە روون بووەتەوە، جەختی لەوە كردەوە كە قۆناغی داهاتوو رێكخستنی سیاسی و یاسایی دەبێت و وتی " بە بێدەنگبوونی چەكەكان، سیاسەت دێتە گۆ".
سەبارەت بە چەكدانانی پەكەكە، باخچەلی وتی: گەڕاندنەوەی ئەو كەسانەی كە واز لە چەك دەهێنن بۆ نێو كۆمەڵگە، بە شێوەیەكی قۆناغبەندی و بەبێ زیانگەیاندن بە هەستی دادپەروەری، جێبەجێ دەكرێت.

"پێویستە دەستبەجێ كەجەكە هەڵبوەشێنرێتەوە"

باخچەلی، كە پێشتر داوای هەڵوەشاندنەوەی پەكەكە و هەندێكجار هەسەدەی دەكرد، ئەمڕۆ داواكارییەكی نوێی هەبوو و وتی: پێویستە دەستبەجێ كۆما جڤاكێن كوردستان (كەجەكە) هەڵبوەشێنرێتەوە، دەبێت ئەم هەنگاوە بەبێ دواكەوتن بنرێت.

سەرۆكی مەهەپە وتیشی: پێویستە لە چوارچێوەی سنوورەكانی دیموكراسیدا پێداچوونەوە بە دانانی قەییومەكاندا بكرێتەوە، دڵنیایی بدرێت كە هەردوو ئەحمەدەكە (ئەحمەد تورك، سەرۆكی شارەوانیی مێردن و ئەحمەد ئۆزەر، سەرۆكی شارەوانیی ئەسەنیورت) لە پۆستەكانیان دابنرێنەوە.لە كۆتایی قسەكانیدا باخچەلی وتی "كاتێك دەرەوەمان دەكوڵێت، نابێت ناوخۆمان بكوڵێنین".