لە نێوان چاپکردنی دراو و قەرزی ناوخۆییدا؛ کورتهێنانی دارایی بەغدا مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان دوا دەخات

بەهۆی دابەزینی توندی هەناردەی نەوت لە دوای ئاڵۆزییە ناوچەیییەکان و پەککەوتنی گواستنەوە لە گەرووی هورمز، عێراق دووچاری قەیرانێکی قوڵی نەختینە بووەتەوە کە ڕاستەوخۆ کاریگەری نەرێنی کردووەتە سەر خشتەی دابەشکردنی مووچەی فەرمانبەرانی عێراق و هەرێمی کوردستان؛ لە کاتێکدا شارەزایان هۆشداری لە لێکەوتەی مەترسیداری وەک "چاپکردنی دراو" دەدەن، بەغدا ڕایدەگەیەنێت لە ڕێگەی قەرزی ناوخۆییەوە کورتهێنانەکە پڕ دەکاتەوە و هەفتەی داهاتوو مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان ڕەوانە دەکرێت.

ئاڵۆزییە ناوچەیییەکان و داڕمانی شادەماری ئابووری

ململانێ سەربازییەکانی ناوچەکە و داخستنی گەرووی هورمز شادەماری ئابووریی عێراقیان تووشی وشکبوون کردووە. بەپێی ئامارە ڕەسمییەکانی کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عێراق (سۆمۆ)، هەناردەی نەوتی وڵاتەکە لە ١٠٧ ملیۆن بەرمیل لە مانگی کانوونی دووەمەوە بۆ ٣٢ ملیۆن بەرمیل لە هەردوو مانگی ئایار و حوزەیراندا دابەزیوە. ئەمەش داهاتی مانگانەی نەوتی لە ٦.٤٨٥ ملیار دۆلارەوە بۆ تەنیا ٢.٣٣٥ ملیار دۆلار دابەزاندووە.

بەم هۆکارە، عێراق لە پێنج مانگی یەکەمی ساڵدا دووچاری کورتهێنانێکی کرداریی بە بڕی ١١.٣٢٣ تریلیۆن دینار بووەتەوە (داهاتی گشتی ٣٣.٧٤٧ تریلیۆن دینار بووە لە بەرامبەر ٤٥.٠٧٠ تریلیۆن دینار خەرجیدا).

قەیرانی نەختینە لە بەغدا و کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر هەرێمی کوردستان

بڕی نەختینەی پێویست بۆ مووچەی مانگانەی فەرمانبەران، خانەنشینان و چاودێریی کۆمەڵایەتی دەگاتە ٧ تریلیۆن و ٨٠٠ ملیار دینار. فالح ساری وەزیری دارایی عێراق دان بەوەدا دەنێت کە وڵاتەکە دووچاری کورتهێنانێکی ڕاستەقینە بووەتەوە.

ئەم ڕەوشە کاریگەریی زنجیرەیی دروستکردووە؛ لەلایەکەوە وەزارەتی تەندروستیی عێراق ئاشکرای دەکات کە بەهۆی قەیرانەکەوە ناتوانن دەرمان دابین بکن، لەلایەکی ترەوە دواکەوتنی دابەشکردنی مووچە گەیشتووەتە سەرجەم وەزارەتەکان. سەبارەت بە هەرێمی کوردستان، بەپێی زانیارییەکان، بڕیارە دوای کۆتاییهاتنی دابەشکردنی مووچەی سەرۆکایەتی و وەزارەتەکانی عێراق لەم هەفتەیەدا، لە هەفتەی داهاتووەوە مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم ڕەوانە بکەرێت.

مەترسییەکانی چاپکردنی دراو و دراوی ساختە

دوای دواکەوتنی مووچە، دەنگۆی پەنابردنی حکومەت بۆ "چاپکردنی دراو" لە بازاڕەکاندا سەریهەڵداوە. عەبدولسەلام حسێن، شارەزای ئابووری هۆشداری توند دەدات کە ئەم هەنگاوە دابەزینی توندی بەهای دینار و وێرانبوونی ئابووریی لێدەکەوێتەوە. ناوبراو ئاماژەی بەوەش کرد کە هاوشان لەگەڵ قاچاخچێتی و ڕەوانەکردنی پارە بۆ دەرەوە، هێنانی دراوی ساختە لە وڵاتانی دراوسێوە مەترسییەکە لەسەر بازاڕ، لە کاتێکدا دامەزراوەی وەک تۆماری خانووبەرە ڕۆژانە ١٠ ملیار دینار داهاتی هەیە بەڵام دەوڵەت دەڵێت نەختینەی نییە.

چارەسەرە بەپەلەکان؛ لە قەرزی ناوخۆییەوە تا ئاڵوگۆڕی ڕێگەی هەناردە

پەیامی ڕا هێنانەوە بۆ مووچەخۆران: زحا بهادلی، ئەندامی پەرلەمانی عێراق جەخت دەکەنەوە کە مووچەی ساڵی ٢٠٢٦ زامن کراوە، بەڵکو تەنیا ئاستەنگی کاتیی و دواکەوتنی تێدا دروست دەبێت.

قەرزی ناوخۆیی و دەرەکی: حەیدەر عەبوودی، وتەبێژی حکومەت ڕایگەیاند کە بۆ پڕکردنەوەی کورتهێنانەکە پەنا بۆ قەرزی ناوخۆیی دەبەن و ئەگەر قەیرانی هورمز بەردەوام بێت، پەنا بۆ قەرزی دەرەکیش دەبرێت.

جۆراوجۆرکردنی دەروازەکان: پەرلەمانتاران و شارەزایان جەخت لەسەر دەستپێکردنەوەی هەناردەکردنی نەوت لە ڕێگەی تورکیاوە دەکەنەوە بۆ ئەوەی ئابووریی عێراق و هەرێم لە ڕەحمەتی گەرووی هورمزدا نەبێت.

کۆبوونەوەی لەناکاوی دارایی و بانکی ناوەندی

لە هەوڵێکدا بۆ بڕینی ڕێگە لە داڕمانی زیاتری نەختینە، فالح ساری وەزیری دارایی و نزار ناسر حسێن پارێزگاری بانکی ناوەندی کۆبوونەوە. هەردوولا ڕێککەوتن لەسەر بەکارخستنی سیستەمی دیجیتالی، ئاڵوگۆڕی خێرای داتا و دەستەبەرکردنی نەختینەی پێویست، تاوەکو دەوڵەت بتوانێت لە کاتژمێرەکانی داهاتوودا پابەندبوونە داراییەکانی بەرامبەر مووچەخۆرانی عێراق بێنێتە دی.