لە ساڵیادی ڕیفراندۆمدا؛ چۆن بڕیارێکی بێپلان پێگەی هەرێمی لە عێراقدا لاواز کرد؟

نۆ ساڵ بەسەر پرۆسەی ڕیفراندۆمی هەرێمی کوردستاندا تێدەپەڕێت؛ بڕیارێک کە لە کاتی خۆیدا سەرەڕای هۆشدارییە نێودەوڵەتییەکان و نەبوونی کۆدەنگیی ناوخۆیی ئەنجامدرا، بەڵام دەرئەنجامەکەی پێچەوانەی چاوەڕوانییەکان شكایەوە و قەوارەی هەرێمی خستە بەردەم قەیرانی گەورەوە. ئەمڕۆ دوای تێپەڕبوونی ئەم ماوەیە، هێشتا برینەکانی ئەو پرۆسەیە لەسەر جەستەی سیاسی و ئابوریی هەرێم بە زەقی دەبینرێن.

پاشخانی بڕیارەکە و پشتگوێخستنی هۆشدارییەکان

لە 25ی ئەیلولی 2017، سەرەڕای ناڕەزایەتیی توندی بەغدا و هۆشداریی زلهێزە جیهانییەکان و وڵاتانی ناوچەکە، پرۆسەی ڕیفراندۆم لە هەرێمی کوردستان و ناوچە دابڕێنراوەکان بەڕێوەچوو. محەمەد حاجی مەحمود، سکرتێری پارتی سۆسیالست دیموکراتی کوردستان، لە یادەکەدا ئاشکرای دەکات کە تەنها دوو ڕۆژ پێش پرۆسەکە، نامەیەک لە وەزیری دەرەوەی ئەمریکاوە گەیشتبوو کە داوای دواخستنی ڕیفراندۆمەکەی بۆ ماوەی دوو تا سێ ساڵ کردبوو، بەڵام سەرکردایەتیی سیاسیی کوردستان پێشنیازەکەی ڕەتکردەوە و لەسەر وادەی خۆی سوور بوو. لە ئەنجامدا، زیاتر لە 3 ملیۆن کەس بەشدارییان کرد و 92.73%ی دەنگدەران بە "بەڵێ" دەنگیان دا، بەڵام ئەو ژمارە زۆرە نەبووە هۆی ناساندنی نێودەوڵەتی.

لێکەوتە مەیدانییەکان و کارەساتی 16ی ئۆکتۆبەر

شکستی هەڵسەنگاندنی دۆخی سیاسی و نەبوونی پایەکانی دەوڵەتدارى وایکرد کاردانەوەی حکومەتی فیدراڵ و وڵاتانی دراوسێ توند و یەکلاکەرەوە بێت. بەغدا دەستبەجێ گەشتە ئاسمانییەکانی نێودەوڵەتی لەگەڵ هەرێم ڕاگرت. لە 16ی تشرینی یەکەمی 2017، هێزە عێراقییەکان لە هێرشێکی بەرفراواندا دەستیان بەسەر کەرکوک و زۆربەی کێڵگە نەوتییەکاندا گرت و نیوەی خاکی هەرێمیان کۆنتڕۆڵ کردەوە. ئەم شكستە سەربازییە ناچارکەرە وایکرد لە 25ی تشرینیدا حکومەتی هەرێم ئەنجامەکانی سڕبکات و مەسعود بارزانی دەستلەکارکێشانەوەی خۆی ڕابگەیەنێت.

پێگەی لاوازی کورد لە سایەی لێکەوتەکانی ڕیفراندۆمدا

لە ئێستادا، دوای تێپەڕبوونی نۆ ساڵ، لایەنە سیاسییەکان و چاودێران هاوڕان لەسەر ئەوەی کە ئەو بڕیارە لە دۆخێکی ناتەبای ناوخۆییدا گیرا. نەبوونی یەکڕیزیی ماڵی کورد و بەرپەرچدانەوەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی وایکرد ئەنجامەکان بە زیان بۆ قەوارەی دەستووری هەرێمی کوردستان بشکێنەوە. پێگەی سیاسی و ئابوریی کورد لە چوارچێوەی عێراقدا بە شێوەیەکی بەرچاو لاواز بووە، بەجۆرێک کە ئێستا هەرێم بۆ دابینکردنی موچە و شایستە داراییەکانی فەرمانبەران تەواو پشت بە بەغدا دەبەستێت، لە کاتێکدا پێش ئەنجامدانی ئەو پرۆسەیە خاوەنی پێگەیەکی بەهێزتر بوو لە ململانێکاندا.