هەرێمی کوردستان بە شکاندنی ژمارەی پێوانەیی پێش بەلجیکا و عێراق کەوتووە

هەرێمی کوردستانی عێراق لەسەر ئاستی جیهان ژمارەیەکی پێوانەیی نوێی تۆمار کرد و پێش هەموو وڵات و قەوارە سیاسییەکانی جیهان کەوت لە درێژترین ماوەی پێکنەهێنانی کابینەی حکومەتدا؛ بە جۆرێک کە تێپەڕبوونی ۲ ساڵ (٧۳۰ ڕۆژ) بەسەر هەڵبژاردندا و هێشتا بێبەشبوون لە کابینەی نوێ، هەرێمی خستووەتە لووتکەی لیستی جیهانییەوە و بەلجیکای لە پلەی یەکەم خستە خوارەوە.

بەپێی داتا و ئامارە جیهانییەکان، ڕیزبەندیی وڵاتانی خاوەن درێژترین ماوەی پێکهێنانی حکومەت بەم شێوەیەیە:

هەرێمی کوردستان: پلەی یەکەم (٧۳۰ ڕۆژ و بەردەوامە لە دوای هەڵبژاردنەوە).

بەلجیکا: پلەی دووەم (لە ساڵانی ٢٠١٠ - ٢٠١١ ماوەی ٥٤١ ڕۆژی خایاند).

بەلجیکا: پلەی سێیەم (لە ساڵانی ٢٠١٩ - ٢٠٢٠ ماوەی ٤٩٣ ڕۆژی خایاند).

عێراق: پلەی چوارەم (لە ساڵانی ٢٠٢١ - ٢٠٢٢ ماوەی ٣٨٢ ڕۆژی خایاند).

کەمبۆدیا: پلەی پێنجەم (لە ساڵانی ٢٠٠٣ - ٢٠٠٤ ماوەی ٣٥٤ ڕۆژی خایاند).

پێشتر بەلجیکا بۆ ماوەی ١٥ ساڵ لەسەر ئاستی جیهان لە پلەی یەکەمدابوو بە ٥٤١ ڕۆژ، بەڵام هەرێمی کوردستان بە تێپەڕاندنی قۆناغی دوو ساڵەی بێحکومەتی، ئەم ژمارەیەی تێپەڕاند و پێشەنگیی گرتە دەست.

هۆکارە بنەڕەتییەکانی ئەم قەیرانە قوڵە چیین؟

شارەزایان و چاودێران ئاماژە بەوە دەکەن کە چەند هۆکارێکی دەستووری، سیاسی و حیزبی لە پشت ئەم پەککەوتنە درێژخایەنەوە هەن:

نەبوونی دەستووری جێگیر: نەبوونی دەستوورێکی هەمیشەیی و یاسایی لە هەرێمدا وایکردووە هیچ سزایەکی یاسایی توند یان کاتێکی دیاریکراو نەبێت بۆ ناچارکردنی لایەنەکان بە پێکهێنانی کابینە، ئەم نەرمییە یاساییە ڕێگەی داوە گفتوگۆکان بێ سنوور درێژ ببنەوە.

 مۆدێلی پشکپشکێنە و ڕێککەوتنی دوو قۆڵی: پرۆسەی پێکهێنانی حکومەت لە هەرێمدا هەمیشە بەندە بە ڕێککەوتنی نێوان دوو هێزی سەرەکی (پارتی و یەکێتی). کاتێک ئەم دوو حیزبە لەسەر پۆستەکان، داهات، یان دابەشکردنی زۆنەکان ناڕێک دەبن، پرۆسەکە بە تەواوی پەکی دەکەوێت و مۆدێلی حوکمڕانیی هاوبەش تووشی بنبەست دەبێت.

لێکەوتە مەترسیدارەکانی مانەوەی حکومەتی کاربەڕێکەر بۆ ماوەی زیاتر لە ٧۳۰ ڕۆژ

درێژبوونەوەی ئەم چاوەڕوانییە بێئاسۆیە، زیانی گەورەی بە کیانی سیاسی و کۆمەڵایەتیی هەرێم گەیاندووە، دیارترین کاریگەرییەکانیش بريتین لە:

لاوازبوونی شەرعییەتی سندوقەکانی دەنگدان: مانەوەی حکومەتە کۆنەکان بە دەسەڵاتێکی کەمکراوەوە بۆ ماوەیەکی ئەوەندە درێژ، مانا بەخشینی دەنگدان و پرۆسەی گۆڕانکاری لاواز دەکات، چونکە هاووڵاتی دەنگ دەدات بۆ گۆڕانکاری نەک مانەوەی بۆشایی کارگێڕی.

لەدەستچوونی متمانەی گشتی: کاتێک دەنگدەر دەبینێت دوای تێپەڕبوونی سەدان ڕۆژ هێشتا سەرکردەکان ناتوانن بگەنە ڕێککەوتن، متمانەی بە خودی پرۆسەی دیموکراسی سست دەبێت؛ ئەمەش هۆکاری سەرەکیی دابەزینی ڕێژەی بەشدارییە لە هەڵبژاردنە یەک لەدوای یەکەکاندا.

قەیرانی سیستەم: داتاکان دەریدەخەن کە باری هەرێمی کوردستان لە خولی شەشەمدا گەیشتووەتە قۆناغێکی مەترسیدار، چونکە ئەم ماوە درێژە بەبێ ئاسۆیەکی ڕوون نیشانەی ئەوەیە کە میکانیزمە ناوخۆییەکانی چارەسەری قەیران لە کارکەوتوون و پێویستیان بە داڕشتنەوەی بنەڕەتی و یاسایی هەیە.