مەترسیی پارچەبوونی هەرێمی کوردستان؛ چاتەم هاوس هۆشداری لە دابەشبوونی قووڵی نێوان پارتی و یەکێتی دەدات

لە ڕاپۆرتێکی شیکاریدا کە لەلایەن دامەزراوەی ناسراوی (چاتەم هاوس) بڵاو کراوەتەوە، هۆشداری دەدرێت لەوەی کە هەرێمی کوردستان ڕووبەڕووی مەترسیی پارچەپارچەبوون دەبێتەوە، ئەگەر سەرکردایەتیی سیاسیی هەرێم چارەسەری بنەڕەتی بۆ قەیرانەکانی ئێستایان نەدۆزنەوە.

هەرچەندە پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەسەر پرسی کورد لە تورکیا، سوریا و ئێران تا ڕادەیەک هاوڕان، اما لەسەر چۆنیەتیی حوکمڕانی لەناوخۆی هەرێمدا بە تەواوی دابەشبوون و ئەمەش دەرگا بۆ دەستوەردانی دەرەکی دەكاتەوە.

دواکەوتنی پێکهێنانی حکومەت و قووڵبوونەوەی دوو ئیدارەیی

دوای تێپەڕبوونی دوو ساڵ بەسەر هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستاندا، دوو حزبە سەرەکییەکەی دەسەڵات هێشتا نەگەییشتوون بە ڕێککەوتنێک بۆ پێکهێنانی کابینەی نوێ،  لەبری ئەوە حکومەتێکی کاربەڕێکەر کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەیلوولی 2018 کارەکان بەڕێوەدەبات. ئەم دۆخە هاوبەشە دێرینەکانی هەرێمی کوردی لە ئەوروپا و ئەمریکا تووشی نائومێدی کردووە، بە جۆرێک کە ئامادە نیین ڕۆڵی ناوبژیوان ببەین، ئەمەش پێگەی هەرێمی لە بەرامبەر وڵاتە هەرێمییەکاندا لاواز کردووە.

کێشەی سەرەکی، نەبوونی تەنها ناکۆکییەکی سادەیە لەسەر پۆستە وەزارییەکان، بەڵکو هەڵوەشاندنەوەی (ڕێککەوتنی ستراتیژیی) ساڵی 2006ـە؛ چیتر هەردوو حزب خاوەنی هەمان دیدگا نین بۆ بەڕێوەبردنی هەرێم، هەرێمی کوردستان بە کردەیی دابەشبووە بۆ دوو ناوچەی جوگرافی (پارتی لە هەولێر و دهۆک، یەکێتی لە سلێمانی و هەڵەبجە)، کە تێیدا دامەزراوەکان و هێزە ئەمنییەکان فەرمان لە سەرکردە حزبییەکان وەردەگرن نەک وەزارەتە فەرمییەکان.

پێشنیارەکەی یەکێتی و ترسی گۆڕانی دەستووری

سەرکردایەتیی یەکێتی پێشنیارێکی نوێی خستووەتەڕوو بۆ گواستنەوەی دەسەڵاتی کارگێڕی و دارایی بۆ ئاستی پارێزگاکان و قایمقامیەتەکان، بە شێوازێک کە هاوشێوەی کانتۆنەکانی سویسرا یان ئیمارات بێت. لە کاتێکدا لایەنگرانی ئەم پێشنیارە بە چارەسەری دەزانن بۆ رێگری لە پێکدادان، بەڵام پارتی دژییەتی، چونکە ئەم گۆڕانکارییە کۆنتڕۆڵی حزبی لە ناوچەکاندا فەرمی دەکات و بە گەورەترین گۆڕانی دەستووری لە قەڵەم دەدرێت کە پێچەوانەی بنەماکانی حوکمڕانیی یەکگرتووە، ئەمەش هۆکاری سەرەکیی پەککەوتنی دانوستانەکانە.

غیابی ئەمریکا و مەترسیی دەستوەردانی دراوسێکان

لە کاتێکدا حکومەتی فیدراڵی عێراق ڕۆژ بە ڕۆژ دەسەڵاتەکانی هەرێم لاواز دەکات، دۆخی دەرەکیش هێندەی تر ئاڵۆز بووە؛ ئەمریکا دوای 12 ساڵ هێزەکانی لە کۆتایی ئەیلوولی ڕابردوودا کشاندەوە و چالاکیی دیپلۆماسییەکەی لە هەولێر پەککەوتووە.

لە غیابی ڕۆژئاوادا، تورکیا و ئێران بە هێزەوە مامەڵە لەگەڵ هەرێمێکی دابەشبوودا دەکەن:

تورکیا: ئامانجی سەرەکییەتی دڵنیابێت لەوەی پرۆسەی سیاسی و چەکدانانی پەکەکە و تێکەڵکردنی هەسەدە لە سووریا سەرکەوتوو دەبێت و پارتی و یەکێتی تێیدا هاوکارن.

ئێران: بەدوای بێلایەنکردنی کوردی ئێراندا دەگەڕێت لە شەڕی دژ بە ئەمریکا و دەیەوێت گرووپە چەکدارەکان سنووردار بکرێن، بەڵام لاوازیی دامەزراوەکانی هەرێم وای لێدەکات خۆی کارەکان بگرێتە دەست.

لە کۆتاییدا، راپۆرتەکەی چاتەم هاوس جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە، بەردەوامیی ئەم چەقبەستووییە سیاسییە مەترسیی خستووەتە سەر قەوارەی دەستووریی هەرێمی کوردستان، ئەگەر سەرکردەکانی کورد بیر لە چارەسەری داهێنەرانە نەکەنەوە کە نەبنە هۆی دابەشبوونی زیاتر، ئەوا پارچەپارچەبوونی هەرێمی کوردستان دەبێتە ڕاستییەکی حەتمی.