پارتی هەوڵەکانی بۆ کاراکردنەوەی پەرلەمان چڕ دەکاتەوە؛ یەکێتی بڕیاری نەداوە و لایەنەکانیش دابەش بوون

لە کاتێکدا زیاتر لە دوو ساڵ بەسەر هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستاندا تێپەڕ دەبێت و هێشتا لایەنە سەرەکییەکان نەگەیشتوونەتە رێککەوتن بۆ پێکهێنانی کابینەی نوێ، پارتی دیموکراتی کوردستان هەوڵەکانی چڕکردووەتەوە بۆ کاراکردنەوەی پەرلەمان و تەواوکردنی دانیشتنی یەکەم، ئەمەش لە کاتێکدایە کە هەڵوێستی لایەنەکان لە نێوان بایکۆت، بەشداریکردن و بێدەنگیدا دابەش بووە.

جووڵەی پارتی بۆ کاراکردنەوەی پەرلەمان و هەڵوێستی فراکسیۆنەکان

فراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان لە پەرلەمانی کوردستان هەوڵەکانی چڕکردووەتەوە بۆ کاراکردنەوەی پەرلەمان. لەم چوارچێوەیەدا، رێبین محەمەد حاجی مەحمود، ئەندامی پەرلەمانی کوردستان، لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند کە ئەوان لەگەڵ سەرجەم فراکسیۆنەکاندا لە هەوڵدان بۆ تەواوکردن و کاراکردنەوەی پەرلەمان و داوای لە پەرلەمانتاران کرد سبەینێ چوارشەممە (٢٠٢٦/١١/٤) لە هۆڵی پەرلەمان ئامادەبن بۆ تەواوکردنی کارەکانی دانیشتنی یەکەم.

هاوکات، رامی نوری، ئەندامی پەرلەمانی کوردستان لە پێکهاتەی کلدان، سریان و ئاشووری، داوای کرد کە دانیشتنی پەرلەمانی کوردستان لەو ڕۆژەدا بەڕێوە بچێت. بەپێی زانیارییەکان، محەمەد سلێمان، سەرۆکی تەمەنی پەرلەمانی کوردستان، نووسراوی فەرمی کردووە بۆ ئیدارەی پەرلەمان تاوەکو ڕۆژانە زەنگی چوونە ژوورەوەی پەرلەمانتاران لێبدرێت، و پارتی بەشێوەی تاکەکەسییش لەگەڵ پەرلەمانتاران قسە دەکات بۆ تەواوکردنی ڕێژەی یاسایی.

لە بەمبەرامبەردا، هەڵوێستی لایەنەکانی تر جیاوازە، عومەر گوڵپی، کاندیدی سەرکەوتووی کۆمەڵی دادگەری، جەختی کردەوە کە ئەوان لە بایکۆتی پەرلەمان بەردەوامن و پێیان وایە ئەم پەرلەمانە ناتوانێت نوێنەرایەتیی خەڵک بکات و پێویستە هەڵبژاردن دووبارە بکرێتەوە، ڕەوتی هەڵوێستیش بڕیاری داوە بەشداری نەکات، عەلی حەمەساڵح بڕیاردەری ڕەوتەکە ڕایگەیاند کە بەشداری لە دانیشتنەکەدا ناکات.

یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، تاوەکو ئێستا هیچ هەڵوێستێکی فەرمیی ڕانەگەیاندووە؛ دکتۆر ئومێد عەلی، ئەندامی فراکسیۆنی یەکێتی، ڕایگەیاند بانگهێشتەکەی پارتی بۆ ئەوان کتوپڕ بووە. لە گەشەسەندنێکی جیاوازیشدا، هەردی سەڵاح، پەرلەمانتاری فراکسیۆنی یەکێتی، دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە حیزبەکە ڕاگەیاند و وەک پەرلەمانتارێکی سەربەخۆ بەردەوام دەبێت.

هۆکارە قووڵەکانی قەیرانەکە: لە هەڵوەشاندنەوەی ڕێککەوتنی ستراتیژییەوە تا دابەشبوونی زۆنەکان

پەککەوتنی پرۆسەی سیاسی و دواکەوتنی حکومەت بۆ ماوەیەکی درێژ (لە کاتێکدا حکومەتی کاربەڕێکەر لە ئەیلوولی ٢٠١٨ـەوە کارەکان بەڕێوەدەبرد) تەنها پەیوەندی بە دابەشکردنی پۆستە وەزارییەکانەوە نییە، بەڵکو قەیرانەکە ریشەی قووڵتری هەیە:

هەڵوەشاندنەوەی ڕێککەوتنی ستراتیژیی ٢٠٠٦: هەردوو حیزبی سەرەکی چیتر خاوەنی هەمان دیدگا نین بۆ بەڕێوەبردنی هەرێم و، هەرێمی کوردستان بە کردەیی دابەش بووە بۆ دوو ناوچەی جوگرافی (پارتی لە هەولێر و دهۆک، یەکێتی لە سلێمانی و هەڵەبجە)، کە تێیدا دامەزراوەکان و هێزە ئەمنییەکان فەرمان لە سەرکردە حزبییەکان وەردەگرن نەک وەزارەتە فەرمییەکان.

پێشنیارەکەی یەکێتی و ڕەتکردنەوەی لەلایەن پارتییەوە: یەکێتی پێشنیارێکی خستووەتەڕوو بۆ گواستنەوەی دەسەڵاتی کارگێڕی و دارایی بۆ ئاستی پارێزگاکان و قایمقامیەتەکان (بە شێوازێک هاوشێوەی کانتۆنەکانی سویسرا یان ئیمارات بێت). لە کاتێکدا لایەنگرانی بە چارەسەری دەزانن، بەڵام پارتی دژییەتی، چونکە کۆنتڕۆڵی حزبی لە ناوچەکاندا فەرمی دەکات و بە گەورەترین گۆڕانی دەستووری دادەنرێت کە پێچەوانەی بنەماکانی حوکمڕانیی یەکگرتووە.

قەیرانی دامەزراوەیی و داڕمانی مۆدێلی پشکپشکێنە

دوای ٣٤ ساڵ لە دامەزراوەکانی هەرێم، ئەم ئەزموونە لە یەکێک لە مەترسیدارترین قۆناغەکانی خۆیدا دەژی. هەرچەندە هەرێم قەوارەیەکی دەستووریی بەشێکە لە سیستەمی فیدراڵی عێراق، بەڵام لە ڕووی کردارییەوە زۆرێک لە دامەزراوە یاسایی، نوێنەرایەتی، چاودێری، ئەمنی و خزمەتگوزارییەکانی لە دۆخی ناکارایی و کاربەڕێکردنی درێژخایەندان.

پرۆسەی پێکهێنانی حکومەت هەمیشە بە تەواوی بەند بووە بە ڕێککەوتنی پارتی و یەکێتی؛ کەچی لەم قۆناغەدا، مۆدێلی دیموکراسیی پشکپشکێنە تووشی داڕمان و پەککەوتنی سیستماتیکی بووە و نەیتوانیوە وەڵامگۆی پێویستییەکانی کۆمەڵگە و دەرەنجامی سندوقەکانی دەنگدان بێت، بێ ئەوەی هیچ میکانیزمێکی ناوخۆیی بۆ تێکشکاندنی ئەم بنبەستە سیاسییە بوونی هەبێت.