مووشەكێك پەیوەندیەكانی توركیا و ئێران بەرەو ئاڵۆزی دەبات

ئیرادە میدیا

پەیوەندیەكانی توركیا و ئێران لە سەقامگیرییەوە بەرەو ئاڵۆزی هەنگاو دەنێت، هێرشەكانی ئیسرائیل و ئەمریكا بۆسەر ئێران،بووەهۆكارێك بۆ ئاڵۆزبوونی پەیوەندیەكانی توركیا و ئێران، بەتایبەت كە ئێران چەند جارێك هەوڵیداوە موشەك ئاڕاستەی بنكەی ناتۆ لە توركیا بكات.

وادیارە پریشكی ئەو جەنگەی لەلایەن ئەمریكا و ئیسرائیلەوە دژ بە ئێران دەستیپێكردووە گەیشتووەتە توركیا، رۆژی چوارشەممە چواری ئاداری 2026 وەزارەتی بەرگریی توركیا رایگەیاند، بەرگرییە ئاسمانیەكانیان كە سەر بە هاوپەیمانی باكوری ئەتڵەسییە، لە رۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست موشەكێكی بالیستییان تێكشكاندووە كە لە ئێرانەوە بۆ ئاسمانی توركیا ئاڕاستەكراوە.

وەزارەتی بەرگریی توركیا دەشڵێت هیچ زیانێك بەهۆی مووشەكەكەوە نەكەوتووەتەوە كە لە ویلایەتی هاتای كەوتووەتەخوارەوە، بەڵام توركیا مافی وەڵامدانەوەی هەر كارێكی دووژمنكارانەی لەدژی هەیە.

پێشتریش هاكان فیدان وەزیری دەرەوەی توركیا رایگەیاندبوو ستراتیژی ئێران بۆ هێرشكردنەسەر وڵاتانی كەنداو وەك وەڵامێك بۆ هێرشەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل، ستراتیژیەتێكی زۆر هەڵەیە و ناسەقامگیری ناوچەكە زیاتر دەكات.

رۆژی دووشەممە توركیا داخستنی سێ دەروازەی سنوریی لەگەڵ ئێران بەشێوەیەكی كاتیی راگەیاند، لە هەمانكاتدا رەتیكردەوە هێرش كرابێتەسەر بنكەیەكی ئەمریكا لە وڵاتەكەی، وەك وەڵامێك بۆ هێرشی ئەمریكا و ئیسرائیل بۆسەر ئێران. كە مەبەست لێی بنكەی ئینچەرلیكە.

لەمێژووی نوێی دەوڵەتی توركیا و ئێراندا، پەیوەندییەكانیان لە ئاستێكی باشدا بووە،بەتایبەت لەگەڵ زیاتر گەرمبوونی هەواڵی وەشاندنی گورزی سەربازیی لە ئێران لەلایەن ئەمریكا و ئیسرائیلەوە، توركیا هەرزوو رایگەیاند دژی هەر هێرشێكە و رێگەش نادات خاك و ئاسمانەكەی بۆ ئەو هێرشە بەكاربهێنرێت.

توركیا خاوەنی زیاتر لە 500 كیلۆمەتر سنوری هاوبەشە لەگەڵ ئێران، بۆیە ترسی هەیە شەڕی ئێران لەگەڵ ئەمریكا و ئیسرائیل شەپۆلێك كۆچبەر بۆ وڵاتەكەی بنێرێت، جگە لەوەی ترسی هەیە لەوەی هێزە كوردیەكانی ئۆپۆزسیۆنی ئێران لەسەر سنورەكەی چالاك بن.

لە هێرشی ساڵی رابردووی ئیسرائیل وئەمریكا بۆسەر ئێران، بەهەمانشێوە توركیا دژایەتی توندی خۆی راگەیاند، ئەوەش لەكاتێكدایە ئەو دوو هێزە هەرێمییە پێش 500 ساڵ لە ململانێدابوون،هەر لەگەڵ سەرهەڵدانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و گەشەسەندنی لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی سەفەوی كەوتنە ململانێ.

چەند جارێك ئەو دوو ئیمپراتۆریەتە هەوڵیانداوە لەسەر حسابی داگیركردنی خاكی ژێر دەسەڵاتی یەكتر فەرمانڕەواییان فراوان بكەن، تا ئەوكاتەی جەنگەكانی نێوانیان بە رێكككەوتنی قەسری شیرین لە 1639 كۆتایی هات.

بەڵام دوای ئەو جەنگە ئیمراتۆریەتی عوسمانی دەسەڵاتی بەسەر بەغداددا سەپاند، دواتر بەپێی رێككەوتنەكە سنورێك لەنێوانیان دیاریكرا، كە سنوری ئێستای نێوان ئێران و توركیاش دەگرێتەوە.

سەرەڕای ئەوەی زۆر لەمێژە هیچ جەنگێك لەنێوان ئێران و توركیا رووینەداوە، بەڵام هەمیشە لە ململانێیەكی هێواشدابوون لەسەر هەژموون و باڵادەستی لەناوچەكە.

ئەو ململانێیە لەگەڵ سەرهەڵدانی جەنگیی ناوخۆیی لە سوریا زیاتر زەق بوەوە، كە لەنێوان 2011 بۆ 2024 سەریهەڵدا، دواتر بووە هۆی روخانی رژێمی بەشار ئەسەد كە ئێران پشتیوانی دەكرد، دواتریش هاتنە دەسەڵاتی حكومەتێكی نوێ بە پشتیوانی توركیا، لەبەرامبەر نەمانی هەژموونی ئێران لە سوریا، هێشتا هەژموونی لە عیراق ماوە، بەڵام ناوبەناو توركیا دەستێوەردان دەكات و ئێستاش لەگەڵ هێرشەكان بۆسەر ئێران، لەلایەن ئیسرائیل و ئەمریكاوە، ئەو ئەگەرە باس دەكرێت ئەگەر دەسەڵاتی ئێران لە ناوچەكە لاواز ببێت، رەنگە توركیا ئەو هەلە بقۆزێتەوە و هاوشێوەی سوریا رەفتار بكات.

هەرچەندە لەهیچ قۆناغێكی دوای دەوڵەتی نوێ لە توركیا و ئێران، پەیوەندیەكانی توركیا و ئێران خراپ نەبووە، بەڵام هەمیشە لە قەیراندا بووە، چونكە پەیوەندیەكانیان لەسەر بنەمای بەرژەوەندی ناوچەیی و تێكنەچوونی سەقامگیرییە.