جێگرەوەی وشكانی؛ نەوتی عێراق لە كاریگەری هورمز ڕزگار دەكات؟

ناوەندی هەواڵ

بەرهەمی نەوتی عێراق لەمانگی ئازاردا بەشێوەیەكی بەرچاو دابەزی، بەشێوەیەك بەهۆی داخرانی گەرووی هورمزەوە 72% ی بەرهەمی نەوتی دابەزی، دوای ئەوەی شەڕی ئەمریكا-ئیسرائیل لەگەڵ ئێران بووەهۆی داخستنی، ئەمەش وایكرد گرنگترین رێڕەوی دەریاوانی جیهان كە 20% ی نەوتی جیهانی پێدا دەڕوات پەكیبكەوێت.

داهاتی عێراق پێش قەیران و دوای قەیران

بەوتەی عەلی نزار شەتری، بەڕێوەبەری گشتیی كۆمپانیای نەوتی سۆمۆ بۆ بە بازاڕكردنی نەوتی عێراق، بەرهەمی نەوتی عێراق لە مانگی ئازاردا نزیكەی 18 ملیۆن بەرمیل بووە، كە داهاتەكەی نزیكەی 1.9 ملیار دۆلار بووە، دەشڵێت هەناردەی نەوتی عێراق لە رێگەی بەندەرەكانی باشورەوە تا هەشتی ئازار بەردەوام بووە، دواتر بەهۆی كاریگەری جەنگەوە ڕاگیراوە.

بەپێی داتاكان، هەناردەی نەوتی عێراق پێش ئەو قەیرانە جیهانیەی بەهۆی داخستنی گەرووی هورمزەوە سەریهەڵدا، زیاتر لە 3.5 ملیۆن بەرمیلی رۆژانە بووە، داهاتەكەشی زیاتر لە 6.8 ملیار دۆلار بووە لە مانگی شوباتی ڕابردوودا، داهاتی ساڵانەش پێش ئەو قەیرانە نزیكەی 81 ملیار دۆلار بووە.

لەژێر ڕۆشنایی ئەم ئاڵنگاریانە، كۆمپانیای بە بازاڕكردنی نەوتی عێراق "سۆمۆ" كاری لەسەر سودبینین لەسەر بەرزبوونەوەی نرخی نەوت كرد، لەگەڵ جۆراوجۆركردنی رێگاكانی هەناردەكردنی، لەوانەش پشت بەستن بە بارهەڵگر و  هێڵی بۆری گواستنەوەی نەوتی خاو بۆ بازاڕەكانی جیهان لە ڕێگەی وڵاتانی دراوسێوە، لەگەڵ هەناردەكردنی بەرهەمە نەوتییەكان وەكو نەوتی ڕەش و نەفتا بۆ كەمكردنەوەی فشار لەسەر پاڵاوگەكان.

بازاڕی ئەوروپا یەكێكە لە بازاڕە گرنگەكان بۆ نەوتی كەركوك

شەتری ئاماژەی بەوەشداوە، بازاڕی ئەوروپا یەكێكە لە بازاڕە گرنگەكان بۆ نەوتی كەركوك، جەختیشیكردەوە خواست لەسەری بەردەوامە و ئێستا عێراق كار بۆ ئەوەدەكات لە رێگەی وڵاتانی دراوسێوە و بە بارهەڵگر نەوت بۆ بەندەرە جێگرەوەكان بنێرێت، وەك هەنگاوێك كە ئامانج لێی خۆ دەربازكردنە لەو دۆخەی دروستبووە.

ئەم رێگەیە پەنابردنە بۆ رێگا لۆجیستیە كۆنەكە و بوژاندنەوەی، دیارترینیان هێڵی بۆری كەركوك- بانیاس، كە نەوت بۆ دەریای سپی ناوەڕاست دەگوێزێتەوە، لەكاتێكدا ساڵانێكە ئەو رێگەیە بەكارنەهاتووە، حكومەت سەرقاڵی خستنەكاری چەند رێگایەكی دیكەشە بۆ فراوانكردنی رێگاكانی هەناردەكردنی نەوت.

سەرەڕای ئەوەش بەڕێوەبەری كۆمپانیای سۆمۆ دەڵێت، هێڵی بۆری عێراق- توركیا لە گرنگترین رێگا ستراتیژیەكانی هەناردەی نەوتە، كار بۆ ئەوەدەكرێت ئاستی هەناردە لە رێگەیەوە زیاد بكرێت، جگە لەوەش بڕێك لە نەوتی بەسڕە لەو ڕێگەیەوە هەناردە بكرێت.

عێراق پەنای بۆ هەناردەی بەشێك لە نەوتەكەی بردووە لە رێگەی بارهەڵگرەوە

هاوتەریب لەگەڵ ئەوەدا، عێراق پەنای بۆ هەناردەی بەشێك لە نەوتەكەی بردووە لە رێگەی بارهەڵگرەوە بۆ سوریا، وەك هەنگاوێك كە چەندین دەیەیە هاوشێوەی نەبووە، ئەویش لە چوارچێوەی گرێبەستێكدا بۆ گواستنەوەی سەدان تۆن رۆنی سوتەمەنی بۆ بازاڕەكانی جیهان، كە ئەویش لە ڕێگەی سوریا و ئوردنەوە دەگوازرێتەوە.

بەوتەی پسپۆڕانی ئابوری، جۆراوجۆركردنی دەروازەكانی هەناردەی نەوت، هەنگاوێكی گرنگە بۆ نەرمكردنی ئابوری عێراق و كەمكردنەوەی مەترسیەكانی پەیوەست بە پشت بەستن بە یەك دەروازە، جگە لەوەش باسی گرنگی پرۆژەی ستراتیژی وەكو هێڵی بۆری عەقەبە دەكەن بۆ بەهێزكردنی توانای كێبڕكێی نەوتی عێراق لە جیهان.

لەهەمانكاتدا، لایەنی سوری هەوڵدەدات دووبارە رێڕەوە سنوریەكانی لەگەڵ عێراق ئامادە بكات، وەك ئاماژەیەك بۆ ئەگەری فراوانكردنی هاوكاری لۆجیستی نێوان سوریا و عێراق لە قۆناغی داهاتوودا.