پشت پەردەی هەڵبژاردنی سەرۆك كۆمار؛ بێدەنگی دانیشتنەكە زریانەكەی شاردبوەوە

ناوەندی هەواڵ

پێش چەند كاتژمێرێك لە دانیشتنی هەڵبژاردنی سەرۆك كۆمار لە پەرلەمانی عێراق، سەركردەیەكی شیعە هۆشدارییەكی پێگەیشت، كە بەردەوامبوون لەو "سەركێشی" یە ڕەنگە چارەنوسی چوارچێوەی هەماهەنگی بگۆڕێت و دەرگای هەڵوەشاندنەوەی بەسەردا بكاتەوە.

تێوەگلانی زۆربەی هێزە شیعەكان لە پرسی هەڵبژاردنی سەرۆك كۆمار

ئەو هۆشدارییە لە پاشخانی تێوەگلانی زۆربەی هێزە شیعەكان دێت لە پرسی هەڵبژاردنی سەرۆك كۆمار، سەرەڕای ئەوەی دەوڵەتی یاسا ڕایگەیاندووە نوری مالیكی سەركردەیان بەشداری ئەو دانیشتنە ناكات، لەكاتێكدا هێشتا كاندیدە بۆ سەرۆك وەزیران.

بەوتەی سەرچاوە ئاگادارەكان، هێشتا هەلی مانەوەی چوارچێوەی هەماهەنگی بە یەكگرتوویی هەیە، بەڵام بەستراوەتەوە بە توانای نوری مالیكی لە ئیدارەدانی پرسەكان و دووبارە ڕێكخستنەوەی هاوسەنگییەكان لەكاتێكدا ڕووداوی چاوەڕوان نەكراو ڕوویانداوە.

بە پێچەوانەی پێشبینیەكانی پێش دانیشتنەكە، پرۆسەی هەڵبژاردنی سەرۆك كۆمار لە 11 ی نیسانی 2026 بە بێدەنگی بەڕێوەچوو، بەڵام بە سەركەوتنی نزار ئامێدی كاندیدی یەكێتی نیشتمانی كوردستان بۆ پۆستی سەرۆك كۆماری عێراق كۆتایی هات، ئەمەش دوای چەند مانگێك لە چەقبەستوویی سیاسی.

هەر لەو چوارچێوەیەدا چوارچێوەی هەماهەنگی بەپەلە بەیاننامەی پیرۆزبایی بڵاوكردەوە، هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماری بە هەنگاوێكی گرنگ لە تەواوكردنی رێڕەوی دەوڵەت و پرۆسەی دیموكراسی و رێزگرتن لە ئیرادەی گەل ناوبرد.

لە بەیاننامەكەدا هیچ ئاماژەیەك بە پرسی سەرۆكایەتی حكومەت نەكراوە، كە بەپێی سیاسەتی باو هاوكات لەگەڵ هەڵبژاردنی سەرۆك كۆمار یەكلا دەكرێتەوە، ئەمەش پێشتر ڕووینەداوە، بەوەش رێڕەوی سەرۆكایەتی حكومەت و كۆمار لێك جیاكرانەوە.

سەرنجڕاكێش بوو كە دانیشتنی هاوپەیمانی چوارچێوەی هەماهەنگی شیعە، هەریەك لە نوری مالیكی و محەمەد شیاع سودانی تێیدا بەشداربوون، بەپێی ئەو وێنانەی ئاژانسی ڕەسمی عێراق بڵاویكردووەتەوە، كە ئێستا نوێنەرایەتی دوو جەمسەری بەرامبەر یەكتر دەكەن لەناو چوارچێوەی هەماهەنگی، لەكاتێكدا هاوپەیمانییەكی كاتییان هەبوو كە دوای ناكۆكی لەسەر پۆستی سەرۆك وەزیران شكستیپێهێنا.

بە هەڵبژاردنی نزار ئامێدی كە بووە شەشەم سەرۆك كۆماری عێراق لە دوای ساڵی 2003 ەوە، پەرلەمانی عێراق یەكێك لە دیارترین مافە دەستوریەكانی جێیبەجێ كرد دوای 160 رۆژ لە هەڵبژاردن، بەڵام تائێستا سەركەوتوو نەبووە لە كردنەوەی دەرگای یەكلاكردنەوەی پۆستی سەرۆك وەزیرانی عێراق، كە تائێستا بەهۆی ناكۆكی نێو ماڵی شیعەوە بە هەڵواسراوی ماوەتەوە.

شۆكی مالیكی

لەگەڵ چوونی پەرلەمانتاران بۆ هۆڵی پەرلەمان، دانیشتنێك بوو كە زۆرترین كەس تێیدا ئامادەبوو،  رێژەی بەشداریكردن لە دانیشتنەكە 200 پەرلەمانتاری تێپەڕاند، ئەمەش تەنها لە ساتە هەستیارەكاندا ڕوویداوە، پەیامە سیاسیەان لە دەرەوەی هۆڵی دانیشتنەكە بەخێرایی ئاڵوگۆڕدەكران، لەو ساتەدان یەكێك لە سەركردە شیعەكان چووە هۆڵەكە و هۆشدارییەكی ڕاستەوخۆی دا، "سەركێشی بە داهاتووی چوارچێوەی هەماهەنگییەوە مەكەن" ئەمەش بەهۆی نەیاریی هەڵوێستی نوری مالیكی و چەند سەركردەیەكی دیكە، بەڵام دانیشتنەكە بەبێ كۆدەنگیی چوارچێوەی هەماهەنگی بەردەوام بوو.

بەوتەی سیاسییەكی شیعە، كە نزیكبووە لە كەشی گفتوگۆكان، مالیكی تووشی شۆك بووە لە بەڕێوەچوونی دانیشتنەكە، پێشبینی نەكردووە هەڵوێستەكەی بەوشێوەیە نادیدە بگیرێت، بەتایبەت كە هەڵبژاردنی سەرۆك كۆمار لەم كاتەدا، هەلی ئەو بۆ بوون بە سەرۆك وەزیران كەم دەكاتەوە.

ئەم ترسە شتێكی كتوپڕ نەبووە، بەڵكو لە پشتی پەردەوە چەند هەفتەیەكە باس دەكرێت، تەنانەت هۆشداریش دراوە لە هەر هەوڵێك بۆ كەمكردنەوەی هەژموونی مالیكی بازدان بەسەر لێكتێگەیشتنەكانی كە ئەگەری هەیە هاوپەیمانیەكە بەرەو هەڵوەشاندنەوە ببات.

گەڕانەوە بۆ چوارچێوە

لەو چوارچێوەیەدا فاكتەری كات فشارێكی زیادەیە، بەپێی ماددەی 76 ی دەستور، سەرۆك كۆمار 15 رۆژی لەبەردەستدایە كە كەسێك لە گەورەترین كوتلەی پەرلەمان بۆ پێكهێنانی حكومەت ڕابسپێرێت، ئەم ماوەیەش بەراورد بە قوڵیی ناكۆكیەكانی ناو ماڵی شیعە زۆر كەمە، قورسە بگەنە رێككەوتن لەبارەی كاندیدێك.

هەرچەندە وا دەردەكەوێت رێگای پەرلەمان بۆ پێدانی متمانە بە سەرۆك وەزیران ئاسانتر دەردەكەوێت، واتە زۆرینەیەكی سادەی پێویستە بەراورد بە دوو لەسەر سێی دەنگی پێویست بۆ هەڵبژاردنی سەرۆك كۆمار، بەڵام ئاڵۆزییە سیاسیە ناوخۆیی و دەرەكییەكان تائێستاش بە بەهێزی ماونەتەوە، بەتایبەت كە پۆستی سەرۆك وەزیران گرنگترین پایەی سیستمی سیاسی عێراقە.

پەنجەرەی دەربازبوون

چاوەڕوان دەكرا پرسی سەرۆكایەتی حكومەت كۆتایی كانوونی دووەمی ڕابردوو یەكلایی ببێتەوە، كاتێك دوو لەسەر سێی سەركردەكانی چوارچێوەی هەماهەنگی لە بەرژەوەندی نوری مالیكی بۆ سەرۆكایەتی حكومەت دەنگیاندا، بەڵام دواتر هاوپەیمانی نۆ سەركردەكە ئەو تێگەیشتنەی تێكدا.

لەوكاتەوە لایەنەكان و سەركردەكانیان، عەمار حەكیم و قەیس خەزعەلی و دواتریش پێدەچێت هادی عامری پەیوەندی پێوەكردبێتن، هانی مالیكییان دا بكشێتەوە، بەڵام هەوڵەكان سەریان نەگرت، بەوتەی سەرچاوەكان ئێستا ئەگەری هەڵوەشاندنەوەی چوارچێوەی هەماهەنگی لە هەموو كاتێك زیاترە. چونكە مالیكی هێشتا سورە لەسەر هەڵوێستەكەی، بەڵام هێشتا پەنجەرەكە دانەخراوە، ئەگەری هەیە كاندیدی سێیەم بدۆزرێتەوە بۆ ئەوەی مالیكی و هەموو لایەنەكان لەسەری رێككەون.

بایكۆتی پارتی

تێپەڕاندنی دانیشتنی پەرلەمانی عێراق و هەڵبژاردنی سەرۆك كۆمار، تەنها بۆ مالیكی شۆك نەبوو و ناكۆكیەكانی ناو چوارچێوەی هەماهەنگی قوڵ نەكردەوە، بەڵكو كاردانەوەكەی لەناو هێزە كوردیەكاندا زیاترە، ناكۆكیەكانی نێوان پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتی نیشتمانی كوردستانی زیاتر كرد،  پارتی بایكۆتی دانیشتنەكەی كرد و پەرلەمانتار و وەزیرەكانیشی بۆ ڕاوێژ كشاندووەتەوە.

بەگوێرەی بەیاننامەی پارتی، دانیشتنی پەرلەمانی عێراق لە دەرەوەی پەیڕەوی پەرلەمانە و سەرۆكایەتی پەرلەمان خشتەی كارەكانی بەبێ رێوشوێنە یاساییەكان ئەنجامداوە، ئەمەش "پێشێلكاری ئاشكرا" ی یاسا و دەستورە.

پارتی پێی وایە سەرۆك كۆماری هەڵبژێردراو نوێنەرایەتی لایەنە كوردییەكان ناكات و پۆستی سەرۆك كۆمار مافی كوردە نەك لایەنێك.

چاوەڕوان دەكرێت ئەم هەنگاوە سێبەری بەسەر پرۆسەی سیاسیی لە عێراق و هەرێمی كوردستان هەبێت، ئێستا هەم هەماهەنگی شیعەكان لە كێشەدایە و هەم لایەنە كوردیەكانیش كەوتوونەتە كێبركێی توندەوە كە پێشبینی دەكرێت ڕەنگدانەوەی لەسەر پێكهێنانی حكومەتی هەرێمی كوردستانیش هەبێت كە زیاتر لە ساڵێك بەسەر پێكهێنانیدا تێپەڕیوە.