تۆم باراک لە عێراق؛ ستراتیژی ناوەندیی و بێدەنگکردنی چەکە یاخیبووەکان

ناوەندی هەواڵ

دیاریکردنی تۆم باراک وەک نێردەی تایبەتی دۆناڵد ترەمپ بۆ عێراق و سووریا، هاوکات لەگەڵ مانەوەی لە پۆستی باڵیۆزی ئەمریکا لە ئەنقەرە، وەرچەرخانێکی قووڵە لە سیاسەتی واشنتۆن. باراک کە بە "پیاوی بڕیارە قورسەکان" و "پیاوی کارە قێزەونەکان" دەناسرێت، عێراق چیتر وەک دۆسیەیەکی دیپلۆماسی بۆ "بەڕێوەبردنی پەیوەندییەکان" نابینێت، بەڵکو وەک گۆڕەپانێکی ئەمنیی ڕەق بۆ "بەڕێوەبردنی بڕیارەکان" تەماشا دەکات.

واشنتۆن لە ئێستادا لە ڕێگەی سێ دۆسیەی سەرەکییەوە دەڕوانێتە عێراق: گروپە چەکدارەکان، کەمکردنەوەی هەژموونی ئێران، و بووژاندنەوەی وەبەرهێنانی ئابووری (بەتایبەت لە کەرتی وزە و بانکەکاندا).

چەقی کارکردنی باراک: بەهێزکردنی ناوەند

بەپێی شیکاریی ناوەندە سیاسییەکان و چاودێران، تێڕوانینی نوێی ئەمریکا بەرەو ناوەندیەت و یەکپارچەیی دەوڵەت دەچێت، نەک پاڵپشتیکردن لە فیدڕاڵییەت یان نا ناوەندیی. واشنتۆن پێی وایە بۆ زامنکردنی سەقامگیری، پێویستی بە حکومەتێکی ناوەندیی بەهێز هەیە. لە ڕوانگەی باراکەوە، عێراق، سووریا و تورکیا چەقی ستراتیژین و هاوسەنگی نێوانیان پێویستی بە یەک خاڵی پەیوەندی و هەژموونی جێگیری ئەمریکی هەیە.

ناوماڵی شیعە لە نێوان یاسا و یاخیبووندا

ئەم فشاری ناوەندیەتە و هاوکاتبوونی لەگەڵ پڕۆژەی حکومەتەکەی عەلی فالح زەیدی بۆ سنووردارکردنی چەک، ناوماڵی شیعەی بە توندی دابەش کردووە:

بەرەی هەماهەنگی (تێکەڵبوون): گروپەکانی وەک سەرایا سەلام، عەسائیبی ئەهلی حەق، و کەتیبەکانی ئیمام عەلی، دەستیان بە ڕادەستکردنی چەکی قورس کردووە. ئەمەش وەک مانۆڕێک بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ قۆناغی باراک و دوورکەتنەوە لە سزای دارایی و بانکیی ئەمریکا دەبینرێت.

بەرەی یاخیبوو (ڕەتکردنەوە): سێ گرووپی سەرەکیی نزیک لە تاران (کەتائیبی سەیدلشوهەدا، نوجەبا، و کەتیبەکانی حیزبوڵڵا) پڕۆسەکە ڕەت دەکەنەوە. کەتائیبی سەیدلشوهەدا هۆشداریی ڕووخانی حکومەت دەدات، کەتیبەکانی حیزبوڵڵاش ڕایدەگەیەنێت کە چەک تەنها ڕادەستی "ئیمام مەهدی" (ئیمامی ۱۲یەمی شیعەکان) دەکەن. بۆ باراک، ئەم دووفاقییەی دەسەڵات چیتر قابیلی قبووڵ نییە.

لایەنە کوردییەکان و مەترسییەکانی ناوەندیەتی نوێ

بۆ لایەنە کوردییەکان، ئەم واقیعە نوێیە سەرچاوەی هۆشداریی و وریاییەکی توندە:

لێدانی فیدڕاڵییەت: مەیلی باراک بەرەو ناوەندییەت، نیگەرانی قووڵ لە لایەنە کوردییەکان دروست دەکات، چونکە هێزە ناوەندییەکانی بەغدا توندتر دەکات و ڕەنگە ببێتە هۆی کەمکردنەوەی دەسەڵاتە فیدڕاڵییەکانی هەرێم.

کارتی تورکیا: پۆستی هاوکاتی باراک وەک باڵیۆز لە ئەنقەرە، ڕۆڵی تورکیا لە دۆسیەکانی سنوور، وزە، و پرسی پەکەکە بەهێزتر دەکات، ئەمەش هاوسەنگییە ناوخۆییەکانی هەرێم دەخاتە ژێر گوشارەوە.

کورتەیەک لە ژیانی تۆم باراک

تۆم باراک لە ساڵی ١٩٤٧ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە خێزانێکی بەڕەچەڵەک لوبنانی کۆچبەر لەدایکبووە. ئەو زمانەکانی عەرەبی و ئینگلیزی بەباشی دەزانێت، ئەمەش وایکردووە لە تەمەنێکی گەنجییەوە لە کاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا شارەزا بێت.

باراک بازرگان و وەبەرهێنەرێکی گەورەی بواری خانووبەرەیە لە ئەمریکا. ئەو دامەزرێنەری کۆمپانیای گەورەی وەبەرهێنانی (Colony Capital) بوو. بەهۆی لێهاتوویی لە ڕێککەوتنە داراییە ئاڵۆزەکان و تۆڕی فراوانی پەیوەندییە بازرگانییەکانی لەگەڵ وڵاتانی کەنداو، وەک یەکێک لە دەوڵەمەندترین و کاریگەرترین پیاوانی بازرگانی ئەمریکا ناسرا.

باراک هاوڕێیەکی نزیک و دێرینی دۆناڵد ترەمپە بۆ ماوەی زیاتر لە ٤٠ ساڵ. لە ساڵی ٢٠١٧ سەرۆکایەتی لیژنەی سوێندخواردنی سەرۆکایەتی ترەمپی کرد. ئەو هەمیشە وەک ڕاوێژکارێکی سێبەر و ناڕەسمی بۆ ترەمپ لە کاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا کاری کردووە. لە دەرەوەی دیپلۆماسی تەقڵیدی دەجوڵێتەوە و بەوە ناسراوە کە پیاوی "سەودا و مامەڵە خێراکانە" بەبێ بەکارهێنانی زمانی نەرمی دیپلۆماسی.

دەرئەنجام

هاتنی تۆم باراک کۆتاییهێنانە بە سەردەمی "تێگەیشتنە خۆڵەمێشییەکان". عێراق دەچێتە قۆناغێکەوە کە بڕیارەکان بە توانایان بۆ شکاندنی چەقبەستوویی دەپێورێن. لە کاتێکدا میلیشیا یاخیبووەکان ڕووبەڕووی شەڕێکی دارایی و ئەمنی یەکلاکەرەوە دەبنەوە، کوردەکانیش خۆیان لەبەردەم هاوکێشەیەکی نوێدا دەبیننەوە کە تێیدا فیدڕاڵییەت لە پێناو ناوەندیەتێکی بەهێزدا دەکرێتە قوربانی.