480 ڕۆژ بێ‌حکومەت: هاوکێشەی یەکێتی و پارتی لەنێوان دەنگۆی ڕێککەوتن و دۆخی ڕاستەقینەی سیاسیدا

ئیرادە میدیا

دوای تێپەڕبوونی 480 ڕۆژ بەسەر هەڵبژاردنەکانی پەرلەماندا ـ کە نزیکەی 16 مانگ دەکات ـ هەرێمی کوردستان هێشتا بەبێ‌ پێکهێنانی کابینەی نوێ بەڕێوەدەچێت.

 لەم ماوەیەدا، بەپێی زانیارییەکان، زیاتر لە 70 کۆبوونەوەی فەرمی و نافەرمی لە نێوان یەکێتی نیشتمانی کوردستان و پارتی دیموکراتی کوردستان ئەنجامدراوە؛ کۆبوونەوەکان لە ئاستی سەرۆکایەتی دوو حزب، لیژنەی گفتوگۆی هاوبەش و تیمە تەکنیکییەکاندا بوون.

ئەوەی ئەم قۆناغەسیاسییە ئاڵۆزتر دەکات، دەنگۆی بەردەوامە سەبارەت بە ڕێککەوتنی نێوان هەردوو لا لەسەر پۆستی سەرۆک کۆمار و دابەشکردنی تەواوی پۆستە سیادییەکانە، بەڵام دوای کۆبوونەوەی لوتکەی نێوان بارزانی و تاڵەبانی هەردوو حزب بە ڕاگەیاندنی فەرمی جەختیان کردەوە کە “هیچ ڕێککەوتنێکی کۆتایی لەنێوانیاندا واژۆ نەکراوە” و هەواڵانە  ڕەتدەکەنەوە.

هاوکێشەی ژمارە و دەستور

پەرلەمانی کوردستان 100 کورسی هەیە و پێکهێنانی حکومەت پێویستی بە زۆرینەی 50+1 دەنگ هەیە، هەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار، بەپێی یاسا، پێویستی بە زۆرینەی تایبەتی هەیە کە ئەمە ڕێککەوتنی فراوانتری دەوێت، ئەمە وایکردووە هیچ لایەک بە تەنها نەتوانێت بڕیارێکی گرنگ بسەپێنێت، بەڵکو پێویستی بە هاوپەیمانی سیاسی هەیە.

لە گفتوگۆکاندا باس لە دابەشکردنی زیاتر لە 20 پۆستی سیادی کراوە: سەرۆکی حکومەت، دوو جێگر، سەرۆکی پەرلەمان، سەرۆک کۆمار، نزیکەی 15 وەزارەت و چەند دەستەیەکی سەربەخۆ، بەپێی قسەی سەرچاوە سیاسییەکان و چاودێران، جیاوازییەکان بە تایبەتی لەسەر هاوکێشەی کابینە و شێوازی بەڕێوەبردنی دەسەڵات ماونەتەوە.

سێ گۆشەی کێشەکە

1- کێشەی دەسەڵات و هاوکێشەی سیاسی:

هەردوو حزب هەوڵدەدەن شوێنی کاریگەری خۆیان لەم کابینەیەدا بپارێزن، ئەمە بە تایبەتی لەسەر وەزارەتە سەرەکییەکان و دامەزراندنی دەسەڵاتە سەربەخۆکان دەبینرێت.

2- کێشەی دارایی و بودجە:

دوای ئاڵۆزییەکانی هەناردەی نەوت و ناکۆکییەکان لەگەڵ بەغدا، پرسی دابینکردنی مووچە و داهاتی مانگانە بووەتە گرنگترین فشاری گشتی، دواکەوتنی حکومەت کاریگەری لەسەر چارەسەری ئەم پرسە داناوە.

3- پەیوەندی نێوان هەرێم و بەغدا:

مۆدێلی ڕێککەوتن لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی لەسەر بودجە، نەوت و دەسەڵاتە هاوبەشەکان یەکێکە لەو بابەتانەی کە پێویستی بە هەڵوێستێکی هاوبەش هەیە، بەڵام تا ئێستا بڕیارێکی یەکگرتوو نەهاتووەتە ئاراوە.

کاریگەرییە سیاسی و ئابوورییەکان

لە ماوەی 480 ڕۆژدا، حکومەتی ڕابردوو وەک کابینەی کارگێڕی بەردەوام بووە، بەڵام بێ‌جێگیری سیاسی کاریگەری لەسەر بازار، وەبەرهێنان و باوەڕی گشتی داناوە.

 زانیارییە  ئاماژە بەوە دەکەن کە دواکەوتنی مووچە و کەمبوونەوەی داهات کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر ژیانی خێزانەکان و تەواوی کۆمەڵگا دروستکردووە.

سیناریۆکانی داهاتوو

سیناریۆی یەکەم: گەیشتن بە ڕێککەوتن لە ماوەیەکی کورت مەوداوا، بە تایبەتی ئەگەر جیاوازییەکان لەسەر پۆستی سەرۆک کۆمارو وەزارەتی ناوخۆی هەرێم  چارەسەر بکرێن.

سیناریۆی دووەم: بەردەوامبوونی دۆخی ئێستا و درێژبوونەوەی گفتوگۆکان بێ‌ئەنجامێکی دیاریکراو.

سیناریۆی سێیەم: دروستبوونی هاوپەیمانی نوێ لەگەڵ هێزەکانی دیکە بۆ پێکهێنانی زۆرینەیەکی جیاواز لە پەرلەمان.

خاڵی کۆتایی

ئەگەرچی 70 کۆبوونەوە لەنێوان پارتی و یەکێتیدا ئەنجامدراوە، بەڵام ژمارەی کۆبوونەوەکان بە تەنها نیشانەی نزیکبوونەوە نییە، ڕاستی سیاسی ئەوەیە کە هاوکێشەی دەسەڵات، پرسی دارایی و پەیوەندی لەگەڵ بەغدا سێ فاکتەری سەرەکییە کە چارەسەری ئەوان دیاریکەری قۆناغی داهاتوو دەبێت. تا ئێستا، دەنگۆکان زیاتر لە ڕێککەوتنی فەرمی  بوون، و هەردوو حزب جەختیان کردووەتەوە کە هیچ بڕیارێکی کۆتایی نەدراوە.