توێژینەوەیەك: ئەو پیاوانەی بڕوایان بە یەكسانی جێندەری نییە توندوتیژن بەرامبەر ژنان

ناوەندی هەواڵ

 توێژینەوەیەك دەریخستووە، لە كۆی 50 پیاوی ئەمریكی یەكێكیان توندوتیژی جەستەیی بەرامبەر ژنەهاوبەشەكانی ژیانیان ئەنجامداوە، كە زۆرینەیان باوەڕیان بە یەكسانی جێندەری نەبووە.

بەپێی توێژینەوەیەكی نوێ كە لە گۆڤاری (PLOS One) بڵاوكراوەتەوە و لە ویلایەتی كالیفۆرنیای ئەمریكا لەنێوان 3609 پیاودا ئەنجامدراوە، دەركەوتووە لە كۆی 50 پیاوی ویلایەتەكە یەكێكیان توندوتیژی بەرامبەر ژنەهاوبەشەكانی ژیانی ئەنجامداوە، ئەو ژمارەیە دەكاتە 2% ی ژمارەی پیاوان لە ویلایەتەكە و یەكسانە بە نزیكەی 280 هەزار پیاو.

توندوتیژییەكان جۆراوجۆرن، لەوانە جەستەیی، دەروونی و سێكسی و چەندین جۆری دیكە، وەك لە توێژینەوەكەدا هاتووە ئەو پیاوانەی توندوتیژیان بەكارهێناوە بەرامبەر ژنەهاوبەشەكانی ژیانیان باوەڕیان بە یەكسانی جێندەری نییە و پێیانوایە دەبێت پیاوان سەرۆكایەتی خێزانەكان بكەن، نەك ژنەكان.

لە توێژینەوەكەدا هاتووە، لە ئەمریكا لە كۆی پێنج ژن دوانیان لەلایەن پیاوەهاوبەشەكانی ژیانیانەوە دەستدرێژی سێكسی یان جەستەیی، یان هەڕەشەیان لێكراوە، نزیكەی 72% ی ئەو ژنانە یەكەم ئەزموونی دەستدرێژی یان هەڕەشەیان لەلایەن پیاوە هاوبەشەكانی ژیانیان لە پێش تەمەنی 25 ساڵی لێكراوە.

توندوتیژیییە جەستەییەكان دەكرێت ببێتە هۆی مردن، هەروەها تەنها ژنان نین كە رووبەڕووی دەستدرێژی و هەڕەشە دەبنەوە لەلایەن پیاوە هاوبەشەكانی ژیانیان، بەڵكو پیاوانیش دەكرێت ببنە قوربانی، بەڵام پشكی شێری قوربانییەكان بەر ژنان كەوتووە. بەپێی توێژینەوەكە 34%ی ژنان كە لەلایەن پیاوە هاوبەشەكانی ژیانیان كوژراون، لەبەرامبەردا 6% پیاوان بە دەستی ژنە هاوبەشەكانی ژیانیان كوژراون.

بەپێی توێژینەوەكە لە كۆی پێنج پیاو كە توندوتیژییە جۆراوجۆرەكانیان بەرامبەر ژنە هاوبەشەكانی ژیانیان ئەنجامداوە، سێ پیاویان باوەڕیان بە یەكسانی جێندەری نێوان ژن و پیاو نەبووە.