تواناى شتومەك كڕین لە بازاڕەكانى هەرێم بە تەواوى داڕما

پوختە

بۆ یەکەمجار لە ماوەی زیاتر لە دە ساڵدا هەرێمی کوردستان دواکەوتنێکی بێ وێنەى لە پێدانی موچەی فەرمانبەرانی بەخۆیەوە بینی و گەیشتە 85 ڕۆژ، ئەمەش تەنانەت ئەو دواکەوتنانەش تێدەپەڕێنێت کە لە ساڵى 2014دا گەیشتە 70 رۆژ و ئەوكاتە بە زۆرترین ماوەى بێ موچەیى هەژمار دەكرا.

ئەم دواکەوتنە تەنها شکستێکی ئیداری یان قەیرانی نەختینەیی کاتی نییە بۆ حكومەتى شكستخواردوى هەرێم، بەڵکو ئاماژەیەكى  رەگ داكوتراوى مێژوییە بۆ تێکچونی سەقامگیریی دارایی و کۆمەڵایەتی لە هەرێمدا، کە بازاڕەکانی بەهۆی نادڵنیایی سیاسی و کەمبونەوەی داهاتەکانەوە چۆڵبونێكى ترسناك بەخۆیانەوە دەبینن و تەنانەت پاش وەرگرتنى موچەى مانگى پێنچ، فەرمانبەرو موچەخۆران هەمویان قەرزى مانگەكانى پێشو دەدەنەوە، هاوكات ئەگەر موچەى مانگەكانى شەش و حەوتیش بدرێت ئەوا زۆربەى دەدرێتەوە بە قەرزى كرێ خانو لەگەڵ قەرزى پێداویستییەكانى رۆژانە، چونكە تاكە داهاتى موچەخۆر تەنها موچەكەیەتى.

داتاكان سەبارەت بە رێژەى بێكاریى چیمان پێدەڵێن؟

فەرمان حسێن، پسپۆڕی بوارى ئابوری لە لێدوانێكى دا بۆ كەناڵەكانى راگەیاندن سەبارەت بە قەیرانى بێ موچەیى هەرێم نیگەرانی قوڵی خۆی دەربڕی و دۆخەكەی بە "دۆخێکی کارەساتبار" وەسفکرد، و ئاماژەى بەوەدا، لە مانگەکانی یەکەمی ئەمساڵدا ڕێژەی بێکاریی بە بەراورد بە ساڵی ڕابردو بە ڕێژەی 7% بەرزبۆتەوە، ئەمەش ڕەنگدانەوەی گۆڕانکارییەکی نیگەرانکەرە لە داینامیکی بازاڕی کاردا، بەتایبەتی لە سلێمانی كە چڕترین پارێزگای هەرێمە.

فەرمان، دەشڵێت، قەیرانەکە تەنها بە ڕاگرتنی موچە سنوردار نەبوە؛ بەڵكو ڕاستەوخۆ کاریگەرییان لەسەر ژیانی ڕۆژانە هەبوە، ئەوەتا دۆخەكە بەتەنها لە سلێمانی شایەتحاڵی داخستنی دەیان چێشتخانە و هۆڵ و کافێ بوە، دیمەنێک کە داڕمانى بازاڕەكانى، پەتای کۆڤید 19مان بیردەخاتەوە، كەواتە بەهۆى بێ موچەییەوە؛ بازاڕەکانی هەرێم لەم چارەنوسە بێبەری نەبون، چونکە سەدان بازرگان و خاوەن دوکان لەژێر فشاری دابەزینی نرخی نەوت و لاوازی توانای کڕین و پێنەدانى موچە لەلایەن حكومەتى هەرێم و نەبونی چارەسەرێکی ڕون؛ ناچاربون هێزی کارەکانیان دابخەن یان کەمبکەنەوە.

ئایا ئەمە پاشەكشەیەكى كاتییە یان ئیفلیجبونى تەواوەتى ئابورى؟

واقیعەکە، وەک شارەزایان باسی دەکەن، لە پاشەکشەی کاتییەوە بۆ دۆخی "ئیفلیجی ئابوری" گۆڕاوە، ئەمەش لە کاتێکدایە کە ئاماژەکان بۆ لەناوچونی تەواوی ئەو کەرتانەی کە بە پایەی بازاڕی کورد دادەنران وردە وردە لەناودەچن، بەتایبەتی ئەوانەی وابەستەن بە خەرجكردنى پارەی ڕۆژانەی فەرمانبەرانەوە و بڕبڕەی پشتی چینی ناوەند پێکدەهێنن، ئەمەش دوڕیانێکی دولایەنە دەخاتە ڕو: قەیرانی نەختینەیی لە بودجە و قەیرانی متمانە بە داهاتوی دارایی.

قۆناغى بوژاندنەوەى ئابورى ناوبازاڕ كەى دەستپێدەكات؟

فەرمان هۆشداری دەدات لەوەی قۆناغی بوژانەوە "ئەگەر بەم زوانە دەست پێبکات و موچە بەردەوامبێت" لانیکەم شەش مانگی دەوێت، بە مەرجێک پشتیوانی سیاسی و پلانی ئابوری کارا لەبەردەستدا بێت. ئەم ماوەیە گەرەنتی گەڕانەوەی تەواو بۆ ژیانی ئاسایی لە بازاڕدا ناکات، بەڵام نوێنەرایەتی کەمترین شت دەکات کە پێویستە بۆ بوژاندنەوەی کەرتە داڕماوەکان.

هاوكات، قەیرانی ئێستای هەرێمی کوردستان تەنها لە دواکەوتنی موچەدا سنوردار نییە، بەڵکو پێکهاتەیەکی دارایی لەبەریەكهەڵوەشاو ئاشکرا دەکات کە بەتەواوى وابەستەی گواستنەوەکانی پارەی حکومەتی ناوەندییەو دواجار هیچ سیستمێکی دارایی بەدیل لەسەر بنەمای بەرهەمهێنانی ناوخۆیی یان هەمەچەشنکردنی ئابوری نییە، كەواتە لە غیابی چارەسەری پێکهاتەییدا، پێدەچێت شكستى تەواوەتى بوارى ئابورى هەرێم نیشانەی نەخۆشییەکی قوڵتر بێت، کە کاردانەوەکانی لە موچەی مانگانە زیاتر درێژدەبنەوەو کاریگەرییان لەسەر پێکهاتەو چارەنوسی کۆمەڵایەتی میللەت هەیە.